Кіріспе

Санчо (қайтыс болған 1223), сондай-ақ Санч немесе Санче деп те аталады, каталандық арагондық дворян және мемлекет қайраткері, Арагонның королевасы Петронилла мен Барселонаның граф Раймонд Беренгар IV-нің кіші ұлы. Ол әр түрлі уақытта Сердания (шамамен 1175-1188), Прованс (1181-1185), Гевадан, Родес және Карлат (1183-1185) және Руссильон (1208-1212) графтары болды. Ол 1209 жылдан 1218 жылға дейін граф Раймонд IV Беренгардың аздығы кезінде Прованс регенті, ал король Яков I аздығы кезінде 1214 жылдан 1218 жылға дейін Арагон регенті болды.

Сердания графы

Санчо әкесі қайтыс болған кезде (1162) кәмелетке толмаған еді және ол жерлерді немесе атақтарды мұрагерлікке алмады, бірақ ағалары мұрагерсіз қайтыс болған жағдайда тек қайтару құқығы болды. Осылайша, әкесі өсиет еткендей, ол Прованс пен Серданияны ағасы Ремонд III Беренгар, Прованс графы, 1181 жылы өлтірілгеннен кейін ғана мұра еткен болуы керек. Шын мәнінде, ол сол кезде Прованс мұрагерлігіне ие болғанмен, оған дейін Серданияны алған көрінеді. Санчо 1175 және 1180 жылдар аралығында, ол тұңғыш рет өзінің ағасы, Арагон королі Альфонсо II-нің патшалық жарғыларына куә бола бастаған кезде, ересек болды. Осы жылдары ол тек Каталония мен Прованста жарғыларды куә етті. 1180 жылға дейін ол кейде "Сердания графы" (Ceritanie болады) деген атақпен құжаттарға қол қоятын, бірақ әдетте ол тек "патшаның ағасы" деп сипатталатын. Альфонсо Серданияның әкімшілігіне толықтай сенген жоқ сияқты, өйткені ол 1177 жылы және 1188 жылы округке араласты. Санчо одан кейін Сердания графы ретінде тіркелмеген.

Россильон графы және Прованс прокураторы

1204 жылы Санчо мен оның ұлы Нуньо Санчес Руссильон графтығын Санчоның немере інісі Пётр II-нің жаңа әйелі Монпелье Мариясына сыйға тартқан. Россильон Санчоның амбициялары бар аймақ болғандықтан, оның Марияға арналған қайырымдылықты мойындауы өте маңызды болды. 1208 жылы Пётр Санчоға Россильон графлығын берді. 1209-10 жылдары Санчо күнделікті басқаруды "викар мен сот орындаушысы" (vicarius et baiulus) Ферран де Норвестің қолына тапсырды. 1211 жылдың қаңтар айында Пётр графтықтың табысын Гиллем де Крейшельге берді, өйткені Гиллем патшаның несиегері болды, бірақ Санчо 1212 жылға дейін графты басқаруды жалғастырды. 1209 жылы Санчоның немересі және король Альфонсоның Прованстағы мұрагері граф Альфонсо II қайтыс болды. Ол өзінің мұрагері ретінде кәмелетке толмаған Реймонд Беренгар IV қалдырды. Пётр патша Санчоны Прованс губернаторы етіп Реймонд Беренгардың атынан тағайындады. Оның алғашқы тапсырмаларының бірі - бүлікшіл Арль қаласын бағындыру болды. Санчо өз ұлы Нуньоны дереу Прованс үкіметінің құрамына енгізді. Олар бірлесіп, француз және папа ықпалына қарсы тұрып, қоғамдық бостандықтар мен коммерциялық қызметті қолдаған саясатты жүргізді. Прованстағы қолдау базасы ретінде Петр Санчо мен Нуньоға Агази, Бох және Монако порттарын берді. 1212 жылы Санчо Петр II жағында Лас-Навас-де-Толоса шайқасында шайқасты. Сол жылы Руссильон Санчодан оның ұлы Нуньоға берілді, оны Сердания мен Конфлентпен бірге өмір бойы ұстады. Петр II 1213 жылы Мурет шайқасында катарлықтарға қарсы крестпен соғыста қайтыс болды. Оның мұрагері мен мұрагері Жақып I-ді Лестер графы Симон IV де Монфор тұтқынға алды. Көп ұзамай Нарбоннада виконт Аймери III қолдауымен әскер жиналды. Санчо мен оның ұлы Нуньо - сол кездегі басты адамдардың бірі. Алайда, Жақыпты босатуды қамтамасыз еткен Беневентоның папалық легаты Пётр жағдайды жеңілдетті.

Қарсылық және сәтсіздіктер (12141216)

Пётр өз патшалығын папалық билікке бағындырғандықтан, папалық легат Джеймстің Арагондағы тамплиерлердің қожайыны Гиллем де Монтродонның қамқорлығына берілуін және Санчоның генералды прокурор, яғни регент болып тағайындалуын қамтамасыз етті. Санчоның тағайындалу уақыты нақты белгісіз: ол 1214 жылдың аяғында немесе 1215 жылдың басында болды. Джеймс өзінің автобиографиялық кітабындағы Llibre dels fets-те Санчоны патша болғысы келгені және тақты басып алуға құлық жасағаны үшін айыптайды. Бұл пікір тарихшылар тарапынан кеңінен танылса да, тарихшы Сальвадор Санпере Санчоның іс-әрекетін "ақтауға" тырысып, қысқаша монография жазды. 1214 жылдың жазында Беневентолық Пётр Льейдада патшалық кеңесін шақырды. Жиналған дінбасылар мен ақсүйектер Джеймстің азшылыққа қатысты саяси бағдарламаға келісті, оның ішінде жаңа салықтарды алуға тыйым салынды. Санчоға бағдарламаны жүзеге асыру тапсырылды. Алайда оның билік негізі Прованста болды және оның Арагон мен Каталонияда қолдауы шектеулі болды, әсіресе оның Симон де Монфортке қарсы соғысты жалғастыру саясаты үшін. 1214 жылы Беарн виконты және Бигорр графы Гастон VI қайтыс болды. Бигор графтығының Арагон орбитасынан шығуын болдырмау үшін Санчо 1215 жылы ұлы Нуньоның Гастонның жесірі Петронилла графтығына үйленуін ұйымдастырды. 1216 жылы шіркеу қызметкерлері некелерін бұзғанда, бұл жоспар сәтсіз аяқталды. Петронилла Гей де Монфортпен, Саймонның ағасымен, үйленді. 1215 жылы қарашада Санчо Арагонның өкілдері ретінде Римдегі Латеранның төртінші кеңесіне қатысу үшін Педро Ахонес пен Гийлем IV де Сервера атты екі елшісін жіберді. Кеңес барысында олар Сегорбе епискобы Испанмен бірге Санчоның крестоносцыларға қарсы саясатын әлсіретті. Соңында кеңес крест жорығының заңдылығын бекітті. Папа Иннокентий III-ге жолданған хатында Санчо прокуратор ретінде күшейтілген билікті сұрады, бірақ елшілер 1216 жылы 23 қаңтарда шыққан бұйрықтармен қайта оралды. Онда Иннокентий Санчоға көмек көрсету үшін Арагон мен Каталонияның жеті асыл адамдарын кеңесші ретінде тағайындады және бүкіл патшалықтағы ерлерге крестоноспен жасалған бітімге сәйкес келуді бұйырды. Иннокентий Арагон мен Каталония қалаларына регенттің кепілге алынған жерлерді (Петр II өзінің соғыстарын қаржыландыру үшін кепілге берген патшалық жерлерді) сатып алуына субсидия беруді бұйырды, бірақ патшалық қаржы Гиллем де Монтродонға берілді. Нәтижесінде Санчоның күші күшейгеннің орнына азайып кетті.

Оккитаниядағы соғыс (12161218)

Санчо Латерандағы сәтсіздіктерге байланысты крест жорығына қатысты саясатынан мүлдем бас тартқан жоқ. Тулуза мен Арагон үйлерінің Прованстағы құлдыраған билігін қалпына келтіру үшін бірлескен күш-жігері болды, сонымен бірге Реймонд IV Беренгар кәмелетке толғанда және Санчоның Прованстағы екінші әкімшілігі аяқталды. Латеран кеңесі жерінен айырылған Тулуза графы Рамон VI Санчоның панасына ие болды. 1216 жылы сәуірде Франция королі Филипп II Реймондтің феондарын Симон де Монфортке ресми түрде берді. 1216 жылдың көктемінде Рамон Прованста өзі үшін күресу үшін Арагон мен Каталониядан рыцарьларды жалдауға тырысты. Германияның патшасы Фредерик II-нің хатынан жігер алған Реймонд маусым айында Бокаирді қоршауға алады. 1216 жылы 12 маусымда Санчо Арагондағы Балагерде Марсельдің Киелі Рух Қауымдастығының ректорларының өкілдерімен келісімге қол қойды. Қол қоюшылар үшінші тараптың кез келген шабуыл жасауы жағдайында бір-біріне көмек көрсетуге келісті. 1216 жылдың қыркүйегінде Санчоның қолдауымен және каталондық және арагондық рыцарлардың ілеспелерімен, Тулузалық Раймонт Тулуза графлығын қайтарып алу үшін Францияға шабуыл жасады. Симон де Монфор 1218 жылы Тулузаны қоршауда қаза тапты. 1216 жылы 26 қазанда Барселонада Санчо мен Нуньо Беарн виконты Гиллем Рамон де Монкада, оның ұлы Гиллем және Гиллем де Серверамен бейбітшілік келісімін жасады. Бұл келісім Петронилла де Бигорредің Гю де Монформен некеге тұруы үшін жасалған еді, бұл Беарн виконты үшін қауіп төндіретін әрекет болды. Жаңадан табылған одақтастар Бигорреге шабуыл жасады және нәтижесінде Симон де Монфорт Лурдестің қоршауын алып тастады, бұл крест жорығының арагондық сфераның батыс флангіне төнген қауіпін уақытша жойды. Санчоның Окситанияға араласу саясатына оның немере інісі, Монтеарагон абысы Фердинанд бастаған арагондық дворяндардың бір тобы және Папамен татуласуды қалағандар қарсы болды. Фердинанд тіпті Хуеска, Яка және Сарагосадағы жергілікті көтерілістерді де көтермеледі. 1217 жылы 28 және 29 желтоқсанда шыққан екі бұқашада Папа III Гонорий Яков пен Санчоны экскоммуникациялаумен және егер олар Реймонд VI ісіне бас тартпаса, олардың патшалығына қарсы крест жорығын жүргізуге уәкілеттік берумен қорқытты. Бірнеше тараптың қысымымен және Тулузен альянсынан бас тартқысы келмеген Санчо регент лауазымынан кетіп қалды. 1218 жылы 8 қыркүйекте Санчо Джеймспен келісімге қол қойды, бұл регенттікке ресми түрде тоқтады. Ол патшамен татулық орнатуға келісті, ал патша оған жерлер мен кірістер берді: Арагонның бес қасарынан 15000 солиди және Барселона мен Вилафранкадан 10000 солиди. Сондай-ақ, Яков өзінің жеріне шабуыл жасамауға және жеті жыл бойы басқа ешкімге де шабуыл жасауға рұқсат бермеуге уәде берді. Бұл соңғы ереже, егер Санчо крестпен соғысуды жалғастырса, Джеймстің бейтараптығын қамтамасыз етті. Тарихшы Ферран Сольдевила Санчоның бейбітшілікті сақтауға берген уәдесін оның толықтай ерікті түрде отставкаға кетпегенін көрсетеді деп санайды. Сөйтіп, 1218 жылы қыркүйек айында Санчо Лиидадағы жиналысқа қатысып, корольдің кеңесшілерінің бірі болып тағайындалды. Осы жиналыста Гиллем IV де Сервера Санчоның орнына прокуратор болып тағайындалды.

Некелер мен балалар

1184 жылға дейін Санчо Геффри I Рокаберти мен Виладемульс Эрмессенданың қызы Эрмессендаға үйленді. 1185 жылы ол граф Нуньо Перес де Лара мен Тереза Фернандес де Трабоның қызы Санча Нунес де Лараға үйленді, сондықтан ол Леон патшасы Фердинанд II-нің қарындасы болды. Оның жалғыз ұлы Нуньо Санчес болды.