Кіріспе

Буддизмде сегіз ереже (, ) - буддистердің мереке күндері және мерекелерде сақталатын ережелерінің тізімі. Олар кісі өлтіруден аулақ болу сияқты жалпы ережелерді, сондай-ақ косметика мен ойын-сауық түрлерінен аулақ болу сияқты нақты ережелерді қамтиды. Сегіз өсиетті сақтау дәстүрі әлі күнге дейін барлық теравади буддалық елдерде және бүкіл әлемдегі теравади буддалық қауымдастықтарда кеңінен қолданылады. Буддизмге дейінгі самана практикасына сүйене отырып, сегіз ереже жиі буддалық мереке күндері (, ) сақталады және мұндай жағдайда упосатха анттары немесе бір күндік ережелері деп аталады. Олар медитация практикасын қолдайды деп саналады және монастырлар мен ғибадатханаларда болған кезде жиі байқалады. Кейбір кезеңдер мен жерлерде ережелерді кеңінен сақтады, мысалы, 7-ші - 10-шы ғасырдағы Қытайда үкіметтік қызметкерлер. Қазіргі уақытта, оларды үнемі бақылап отыратын қайта жаңғыру қозғалыстары мен маңызды саяси тұлғалар болды.

Мақсаты

Упосатха практикасының аясында сегіз ережені сақтауды Будда ерте мәтіндерде "жақсы құралдармен ластанған ақыл-ойды тазарту" деп сипаттаған. Пали мәтіндері Будданың ағартылған шәкірттерінің үлгісіне сәйкес сегіз ережені сақтау күндері жүзеге асыратындығын сипаттайды. Алғашқы мәтіндерде Будданың буддалық пен джайнистік өпосатқа деген көзқарасын ажыратып жазғаны айтылады. Джайнизм жолының мәніне қарағанда сыртқы көрініске көбірек көңіл бөлінгендігі сынға алынады, ал буддалық практика шынайы моральдық тәртіп деп аталады. Сегіз ережеге қарамай, олар жай адамдарға монастырьдағы өмірдің не екенін түсіндіруге арналған, ал ереже "көпшілігін монастырьға тарту үшін тіреуіштің ұсақ ұшы ретінде қызмет етуі мүмкін". Сегіз өсиетті ұстанушы адамдарға кейде басқаша сөйлейді. Сегіз ережелердің мақсаты бесінен өзгеше, өйткені олар табиғатында аз моральдық, бірақ көбірек медитативтік шоғырлануды дамытуға және алаңдатуларды болдырмауға бағытталған. Шри-Ланкада сегіз ережеге бағынушы діндар адамдар көп уақыт пен күш-жігерін медитацияға жұмсайды деп күтіледі, әсіресе дененің мүшелеріне көңіл бөлінеді. Бұл - адамның қарым-қатынасынан оқшаулануын дамыту.

Практика

Буддистердің дінге кірмейтін адамдары сегіз ережеге сәйкес келетін күндері жиі ұстанады. Бұл сегіз ереже "упосатха" (санскрит және; ,) деп те аталады. Бұл сегіз өсиеттің ішіндегі ең біріншісі - жануарларды өлтірмеу. Ашоканың жарлықтарында жазылғандай, ол өпосата күндері жануарларды өлтірмеуді қалыптастырған, бұл бұл уақытқа буддалық өпосатаны сақтау Үндістанда мемлекеттік институтқа айналғандығын көрсетеді. Бұл дәстүр ай толғанда және келесі күні қатаң сақталатын. Үшінші өсиет - пәктікті сақтау. Сондықтан буддалық дәстүрге сәйкес, дінге кірмейтін адамдар мереке күндері пәк таза болуға тиіс, бұл парван күндері пәк таза болуға қатысты тарихи үнді дәстүріне ұқсас. Ал алтыншы ережеге келсек, бұл түстен кейін тамақ жеуді білдіреді, сусыныстарға рұқсат беріледі, бұл монахтар үшін бірдей ережеге еліктеледі. Дәрігер Минг Чжун Хун және оның авторлары ертедегі және ортағасырлық қытайлық буддалық мәтіндерді талдап, жарты күндік оразаның негізгі мақсаты - құмарлықты азайту, дене шынықтыру мен күштілікті жақсарту және ұйқышылдықты азайту деп санайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, қытайлық буддистер сегіз ережені вегетариандықты қамтитын деп түсіндірді. Жетінші өсиет кейде түрлі-түсті киім кимеу дегенді білдіреді, бұл сегіз өсиетті сақтағанда адамдардың қарапайым ақ киім киюі дәстүріне әкелді. Бұл дегеніміз, ақ киімді будда дінінің шәкірті сегіз ережеге үнемі мойынсұнады дегенді білдірмейді. Сегізінші ережеге келсек, ол - сәнді орындықтар мен төсек-орынға отырмау, яғни едендегі төсек-орынға ұйықтау. Бұл ережелерде нақты айтылмағанмен, Тайланд пен Қытайда ережелерді ұстанатын адамдар әдетте ғибадатханада түнеп қалады. Бұл үйде сегіз ережені бұзуға азғырудың алдын алу және ережені ұстанудағы қоғамдастық күшін арттыруға көмектеседі.

Тарих

Этикашы Дэмиен Кьюнның айтуынша, сегіз ереже ертедегі буддалық мәтін Брахмаджала-суттада жазылған ережелерден алынған. Бұл баяндамада Будда өзінің мінез-құлқын сипаттайтын болғандықтан, Кьюн сегіз қағида мен буддизмдегі басқа да бірнеше моральдық ілімдер Буддадан үлгі ретінде алынған деп айтады. Дінтанушы ғалым Дж. Х. Бейтсон мен палитанушы ғалым Шундо Тачибана сегіз ереже ішінара буддалықтан бұрынғы брахмандық тәжірибелерге (врата) негізделген болуы мүмкін деп дәлелдеді. Брахмандарда пошадха құрбандыққа дайындалу үшін өткізілетін, ал буддистер мен джайндарда ондай рәсімдер болмаған. Сонымен қатар, кейбір ғалымдардың айтуынша, буддизм пайда болғаннан кейін біршама уақыт өткенге дейін брахманизм ерте буддистік аймаққа көшіп бармады. Оның орнына, Азияның дінтанушы ғалымы Бенджамин Шонтал мен дінтанушы ғалымы Кристиан Хаскетт буддалық және джайнистік практика жалпы, бейресми самана мәдениетінен шыққандығын айтады, самана (пали; ) ерте буддизм мен джайнизм кезінде болған Ведалық емес діни қозғалысқа сілтеме жасайды. Олар өздерінің дәлелдерін джайнизм мен басқа да саманалардың да өпосат практикасын қолдағандығын дәлелдейтін мәтіндік дәлелдерге негіздеген. Ақырында, индолог Жан Прилюскидің бұрынғы, аз танымал теориясы вавилондық шығу тегін ұсынады. Прилюски буддалық өпосат практикасында қолданылатын ай күнтізбесі Ведаға қарағанда, мейрам күндерінің таралуына қарағанда, Нео-Вавилондық ықпалға негізделген болуы ықтимал деп дәлелдеді. Бұрынғы буддалық мәтіндер буддалық упосатханың басқа заманауи қайыршы секталарға жауап ретінде пайда болғанын айтады. Нақты айтқанда, монастырь тәртіптері туралы пали мәтіндерінде патша Бимбисара Буддадан бәсекелестік секталармен қатар жүру үшін упосатха практикасын орнатуды сұрайды. Содан кейін Будда монахтарға әр екі апта сайын жиналуға бұйырады, ал кейінірек монахтарға лайықты адамдарды үйретуді және монахтардың тәртіп кодексін сол күндері оқуды тапсырады. Бұл рәсімдердің көбісі басқа самана секталарынан саналы түрде алынған, өйткені упосатха рәсімі Будданың өзінің ізбасарларының рухани практикасын "бірден-бір, тәртіпті және шынайы" ету үшін кең бағдарламасының бөлігіне айналды. VI ғасырда Кореяда сегіз ереже Майтреяға табынумен байланысты болды, себебі бұл мәселелерге қатысты трактат жазған корейлік монах Хайерянгтың еңбегі. 7-10 ғасырдағы Қытайда үкімет қызметкерлері сегіз өсиетті жылына бір немесе бірнеше ай бойы ұстанып, сол уақытта монахтарды үйлеріне шақырып, үйрететін. Дінге байланысты осындай айларды "чай" деп атаған, үкімет сондай-ақ өлім жазасын орындаудан бас тартты.

Қазіргі тарих

XIX ғасырдың аяғында Шри-Ланкада буддизмнің қайта жаңғыру кезеңінде сегіз өсиетті сақтау дәстүріне жаңа қызығушылық пайда болды. Бұл негізінен он ережені (сегізге ұқсас) үнемі сақтап, жай адам мен монахтың арасындағы мәртебені сақтаған Анагарика Дхармапаланың (1864-1933 жж.) ықпалына байланысты болды. Бұл қызығушылықты дәстүрлі мереке күндері буддалық діни рәсімдерге баса назар аударған науқандар одан әрі арттырды. Тай саясаткері Чамлонг Сримуанг (д. 1935 жылы туған) өзінің саяси өмірінде де, сегіз өсиетті үнемі сақтағанымен танымал. Ол буддалық Santi Asoke қозғалысының мүшесі болды, ол сегіз ережені күніне бір вегетариандық тағамды жеу деп түсіндіреді. Шримуангтың өнегелі өмірін достары "жартылай монах, жартылай адам" деп атайды. Санти Асоке сияқты Тай Дхаммакая ғибадатханасы сегіз ережені, әсіресе олардың оқу бағдарламаларында баса назар аударады. Шри-Ланкада 2000-шы жылдары сегіз ереже әлі де өте қатаң сақталып келеді, бұл туралы дінтанушы ғалым Джонатан Уолтерс өзінің далалық зерттеулерінде байқаған. Батыстағы Тхеравада дәстүрлерінде сегіз қағида да сақталады.