Кіріспе
Ресейлік сәулетші және инженер-құрылысшы Михаил Осипович Эйзенштейн (Михаил Осипович Эйзенштейн,; 2 шілде 1920) - Ригада, қазіргі Латвияның астанасында, Ресей империясының құрамында болған кезде жұмыс істейтін инженер-құрылысшы. Ол үлкен экономикалық кеңею және содан кейінгі кеңейту кезінде қалада сәулетші ретінде белсенді болды, бұл модерн сәулетінің гүлденуімен тұспа-тұс келді. 1901-1906 жылдары Айзенштейн Риганың ең танымал модерндық ғимараттарының көпшілігін жобалады. Оның ұлы Сергей Эйзенштейн кең танымал совет режиссері болды.
Mikhail Osipovich Eisenstein (Михаил Осипович Эйзенштейн, ; – 2 July 1920) was a civil engineer and architect working in Riga, the present day capital of Latvia, when the city was part of the Russian Empire. He was active as an architect in the city at a time of great economic expansion and consequent enlargement, which coincided with the flourishing of Art Nouveau architecture. During the years 1901–1906, Eisenstein designed many of the best known Art Nouveau buildings of Riga. His son, Sergei Eisenstein, became a well known Soviet film director.
Өмірбаян
Санкт-Петербургтегі құрылыс инженерлік университетінің студенті (1887-1893) болған кездегі жеке іс қағаздарынан мұрағаттық құжаттар, Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің Батыс өнерінің тарихы кафедрасының профессоры және меңгерушісі Роман Соколов, ф. Д., Михаил Эйзенштейннің Моисей Эйзенштейн ретінде Біла Церквада (Киев губернаторлығы, қазіргі Украина) еврей саудагер отбасында туғанын көрсетеді. Кейбіреулер оның аналық жағынан шведтік тамырлар болған деп болжайды. 1897 жылы Айзенштейн орыс православие шіркеуіне кірді және құлшынысты мәсіхші болды. Оның ұлының айтуынша, ол "орыс бюрократиялық сыныбының адал өкілі және құрметті адамы" болған. Санкт-Петербургте оқып, 1893 жылы инженер мамандығын алып шықты. Көп ұзамай ол Ресей империясының бір бөлігі болған Латвияның қазіргі астанасы Ригаға көшіп барды. Ол 1917 жылға дейін Ригада өмір сүреді. Ол 1895 жылы Ливония губернаторлығының аймақтық билік органдарының жол-көлік бөліміне жұмысқа орналасты және 1900 жылы осы бөлімнің меңгерушісі болып тағайындалды. Оның кафедрадағы жұмысы аймақтағы инфрақұрылымды күтіп-ұстау мен басқаруды ұтымды етуге ықпал етті. Мемлекеттік қызметші ретінде атқарған қызметі үшін бірнеше медальдар мен марапаттармен марапатталды, соның ішінде Қасиетті Анна ордені (II және III сыныптар) және Қасиетті Станислав ордені (II және III сыныптар). Сонымен қатар, ол тәуелсіз сәулетші болып жұмыс істеді. 1897 жылы Санкт-Петербургтегі яһуди емес табысты отбасынан шыққан Юлия Ивановна Конецкаяға үйленді. Ерлі-зайыптылар Риганың орталығында үлкен пәтерге қоныс тепті және қаланың жоғарғы қабаттарының қоғамдық өміріне белсене араласты. Ұлының естеліктеріне сәйкес, отбасы халықаралық көзқарасқа ие болды және Айзенштейн орыс тілінен басқа неміс және француз тілдерінде сөйледі. Ол тарих пен әдебиетке қызығушылық танытты, оның кітапханасында Николай Гоголь, Лев Толстой, Эмиль Зола, Александр Дюма және Виктор Гюгоның шығармалары бар еді. Қазіргі заманғы сәулетке қызығушылық танытудан басқа, Айзенштейн өнерді жақсы көретін, әсіресе Константин Маковскийдің суреттеріне ерекше қызығушылық танытқан. "Темперамент айырмашылығы" және Юлияның генералмен қарым-қатынасы болғаннан кейін, жұп 1909 жылы бөлініп, 1912 жылы ресми түрде ажырасты. Ерлі-зайыптылардың жалғыз ұлы Сергей Эйзенштейн болды, ол кейін белгілі совет кинорежиссері болды. Ресей революциясынан кейін, Эйзенштейн 1918 жылы инженер ретінде "Ақтарға" (революцияға қарсы) қосылды. Оның ұлы большевиктерге қосылды, бұл олардың қарым-қатынасын тоқтатты. Ресейдің Азамат соғысы аяқталғаннан кейін Эйзенштейн Берлинде тұрып, 1920 жылы қайтыс болды. Ол Берлин Тегельдегі орыс православие зиратында жерленген.
Сәулет
Айзенштейн Ригада тәуелсіз сәулетші ретінде үлкен экономикалық кеңею және қаланың кеңеюі кезінде белсенді болды, бұл қалада модерннің гүлденуімен тұспа-тұс келді. Бүгінде де Ригада әлемдегі ең көп арт-нуэво стиліне тән ғимараттар орналасқан. Айзенштейн осы модерндық ғимараттардың ең танымалдарының кейбіреулерін жобалаған, олардың бірнешеуі Альберта улесіне (Альберт көшесіне) Константин Пексенс пен Эйженс Лаубедің басқа да елеулі ғимараттарымен топтастырылған. Айзенштейннің өміріне байланысты мұрағаттық немесе биографиялық құжаттар қалмағаны соншалық, оның көркемдік дамуы тек сызбамен ғана сипатталуы мүмкін. Ол Парижге барып, 1900 жылғы Универсалды көрмеге қатысқан болуы мүмкін және Гектор Гимар мен Густав Серрюрье Бовидің модерндық архитектурасын, сондай-ақ С. Бингтің L'Art Nouveau өнер галереясын бірінші қолмен көрген; ол, әрине, үйіне көптеген француз архитектуралық шолуларды әкелді. Сондай-ақ, Вена сецессиясынан және Веналық архитекторлар Отто Вагнер мен Йозеф Хоффманның архитектурасынан, олар Эйзенштейнмен кейбір беткей ұқсастықтарды көрсетеді. Санкт-Петербургтегі заманауи модерндік архитектура да Айзенштейнге айқын әсер етті. Сонымен қатар, Айзенштейн қолданған сәндік мотивтер Символистік идеялармен тығыз байланысты білдіреді. Қалай болғанда да, Айзенштейн жобалаған ғимараттардың негізгі корпусы бірқатар сипаттамаларды бөліседі. Олар модерннің өте сәнді, кейде өте сәнді түрінің өкілдері және құйма темір сияқты жаңа материалдарды жаңаша қолдануды көрсетеді, бірақ олардың кеңістіктік орналасуы консервативті. Айзенштейннің ғимараттары сәнді болғандықтан танымал болғанымен, Ригадағы модерндық ғимараттардың кеңінен өкілі емес.
Айзенштейннің ғимараттары
Айзенштейн Ригада барлығы 20-ға жуық ғимаратты жобалаған. Айзенштейн 1897 жылы ғимараттарды жобалаған болса да, олар әдеттегі және қарапайым тарихи стильде болды және оның кейінірек жасаған жұмыстарына ұқсамайды, ол "көректену мен әшекейлеуге деген сүйіспеншілікпен" сипатталады. Эйнштейннің ең танымал жұмысы - 1901 және 1906 жылдар аралығында салынған Альберта көшесі мен оның маңындағы ғимараттар жиынтығы. Олар бірігіп архитектуралық ансамбльді құрайды, оны Джереми Ховард былайша сипаттады: "Барлығы тұтас алғанда, пәтерлер ерекше стильді және энергиялы ансамбльді жасайды, бірақ сонымен бірге әр ғимарат көршілерімен бәсекелеседі. Бұл үйлердің бірнешеуін Эйзенштейннің бай клиенті А. Лебединский тапсырған. Бұл бос ансамбльді құрайтын ғимараттардың біріншісі - 1901 жылы тарихилық пен модерндік стильдер арасындағы ауыспалы стильде салынған Елизавета көшесі 33-тегі пәтер үйі. Осы ғимаратта Айзенштейннің ерекшелігі - өрнекті аспаптар мен бай мүсіндік безендіруді қолдану. Бұл және басқа да белгілер, мысалы, Эйзенштейннің "архитектуралық, мүсіндік және декоративтік формаларда, сондай-ақ түс, текстура және масштабта көрініс тапқан қарама-қайшылықтардың көркем сезімі" Альберта улесідегі кейінірек салынған ғимараттарда одан да айқын көрінеді, мысалы, 8 нөмірдегі үй (1903), 6 нөмірдегі таңғажайып қызыл және қаймақ түстес ғимарат (1903) және Elizabetes улесідегі ғимарат 10b (1903) орталық шығанақты жан-жақтан алып әйелдер бас киімдерімен. Елизабет iela 10b фасады Лейпцигтегі екі сәулетші Г. Вуншманн мен Х. Козельдің үлгілері мен сызбаларына негізделген. Альберта iela 10a-дағы ғимаратты бастапқыда Эйженс Лаубе жобалаған, бірақ фасадты 1903 жылы Эйзенштейн қайта салды, онда Венадағы Йозеф Мария Олбрихтің Сецессия ғимаратынан шабыт алған элементтер бар. Альберта көшесі 4-ші үй (1904), сондай-ақ Лебединскийдің тапсырысы бойынша, қасбеті қарама-қарсы терезе формалары мен бірнеше үлкен мүсіндермен, соның ішінде екі тұрып жатқан арыстан, бұрыштарында тұғырлар үстінде шатырдан жоғары көтерілген, Медузаның басы және арыстандар немесе гриффиндардың рельефі кіреберіспен қатар орналасқан. Ол 2а-дағы ғимаратпен бірге Эйзенштейннің фасадтарының ең ерекшелерінің бірі ретінде сипатталған. Ал Альберта көшесі 2а-дағы ғимарат (орыстың ағылшын философы Исаия Берлин 1905-1915 жылдары өмір сүрген) басқа жағынан, қатты түстер қарама-қарсылығы мен қасбеттің күшті тік бағытымен сипатталады; ол 1905 жылы жобаланған. Лебединскийдің тағы бір жобасы - Альберта көшесі мен Стрейликуу көшесі бұрышында орналасқан ғимарат, 1904-1906 жылдары суреттелген символдық формада суреттелген. Бұл ансамбльдің соңғы ғимараты, Brīvības iela 99-да орналасқан және 1905 жылы салынған, қайтадан мол мүсіндік орнамент пен терең көлденең саңылаулар мен сымдар бар. Ригада да Айзенштейннің бірнеше кейінгі ғимараттары сақталған, мысалы, Strūgu iela 3 және Lomonosova iela 3. 1911 жылы салынған бұл ғимараттарда Эйзенштейннің ертедегі жұмыстарының ерекше байлықтай мүсіндік безендірулері жоқ және олар Адольф Лоустың 1910 жылғы әсерлі очергінде қалыптастырылған орнатуды азайтуға бағытталған халықаралық үрдістерді өзгертуге бейімделуін көрсетеді. Алайда, Эйзенштейннің кейінгі ғимараттарында сәулетшінің танымал белгілері, атап айтқанда, жанды түстердің қарама-қарсылықтарын пайдалану бар.