Кіріспе
Homo sapiens түріндегі белок кодтаушы ген Цитохром P450, 1- отбасы, А- ішкі отбасы, 1- полипептид - адамдарда CYP1A1 генінің кодтауындағы белок. Бұл ақуыз цитохром P450 ферменттер суперотбасының мүшесі болып табылады.
Cytochrome P450, family 1, subfamily A, polypeptide 1 is a protein that in humans is encoded by the CYP1A1 gene. The protein is a member of the cytochrome P450 superfamily of enzymes.
Ксенобиотикалар мен дәрі-дәрмектердің метаболизмі
CYP1A1 І фазалық ксенобиотикалық және дәрілік зат алмасуына қатысады (оның бір субстраты - теофиллин). Оны гесперетин (шайыр, тәтті апельсиндегі флавоноид), фторхинолондар мен макролидтер тежейді, ал ароматты көмірсутектер индукциялайды. CYP1A1 сонымен қатар AHH (арил гидрокарбонатты гидроксилаза) деп те аталады. Ол ароматты көмірсутектердің (полициклді ароматты көмірсутектер, ПАГ), мысалы, бензо[а]пиренді (BaP) эпоксидке айналдыру арқылы метаболикалық активациялануына қатысады. Бұл реакцияда бензо[а]пиреннің окистенуі CYP1A1 арқылы BaP 7, 8 эпоксиді болып катализделеді, ал ол эпоксид гидролазы (EH) арқылы окистеніп BaP 7, 8 дигидродиол болып қалыптасады. Соңында, CYP1A1 бұл аралық затты катализдеп, канцерогенді BaP 7, 8 дигидродиол 9, 10 эпоксиді түзеді. Түрлі шет агенттердің канцерогендерге CYP1A1 метаболизмі адамдағы қатерлі ісіктің түрлі түрлерінің пайда болуына әсер етеді.
Эндогенді агенттердің метаболизмі
CYP1A1 сонымен қатар көп қанықпаған май қышқылдарын физиологиялық және патологиялық белсенділігі бар сигналды молекулаларға айналдырады. CYP1A1 моноксигеназа белсенділігіне ие, яғни арахидон қышқылын 19 гидроксиэикозатетраеной қышқылына (19 HETE) метаболиздейді (20 Гидроксиэикозатетраеной қышқылы) сонымен қатар эпоксигеназа белсенділігіне ие, яғни доксогексаеной қышқылын эпоксидтерге, негізінен 19R,20S эпоксиэикозапетаеной қышқылы мен 19S,20R эпоксиэикозапетаеной қышқылының изомерлеріне (EDP 19,20 деп аталады) метаболиздейді және осыған ұқсас эикозапетаеной қышқылын эпоксидтерге, негізінен 17R,18S эикозатетраеной қышқылы мен 17S,18R эикозапетаеной қышқылының изомерлеріне (EEQ 17,18 деп аталады) метаболиздейді. Сонымен қатар 12 ((S) HETE- нің CYP1A1- ге синтезі де дәлелденген. 19 HETE - 20 HETE- нің ингибиторы, кеңінен белсенді сигналды молекула, мысалы артериолаларды қысқартады, қан қысымын көтереді, қабыну реакциясын ынталандырады және әртүрлі ісіктік жасушалардың өсуін ынталандырады; алайда 19 HETE- нің 20 HETE- ні ин виво ингибиру қабілеті мен маңыздылығы көрсетілмеген (Қараңыз: 20 Гидроксиэикозаттетраеной қышқылы). ЭПО (бақылаңыз Эпоксидокозапентаеной қышқылы) және ЭЭК (бақылаңыз Эпоксиеикозатетраеной қышқылы) метаболиттері кең ауқымды белсенділікке ие. Жануарлар мен адам тіндеріндегі түрлі жануарлар үлгілерінде және ин витро зерттеулерінде олар гипертонияны және ауырсынуды сезінуді төмендетеді; қабынуды басады; ангиогенезді, эндотелийлі жасушалардың көшіп кетуін және эндотелийлі жасушалардың көбеюін тежейді; және адамның сүт безі мен простата қатерлі ісігінің жасуша желілерінің өсуі мен метастаздарын тежейді. ЭДФ және ЭЭК метаболиттері адамдарда жануарлар үлгілерінде сияқты жұмыс істейді және омега-3 май қышқылдарының, докозагексаеной қышқылы мен эйкозапентаеной қышқылының өнімдері ретінде ЭДФ және ЭЭК метаболиттері тамақтанудағы омега-3 май қышқылдарына жатқызылған көптеген пайдалы әсерлерге ықпал етеді. ЭДП және ЭЭК метаболиттері қысқа өмір сүреді, эпоксид гидролазалары, әсіресе ерігіш эпоксид гидролазалары арқылы пайда болғаннан кейін бірнеше секунд немесе бірнеше минут ішінде белсенділігін жоғалтады, сондықтан олар жергілікті әсер етеді. CYP1A1 - негізгі қосымша бауыр цитохромы P450 ферменттерінің бірі; ол аталған эпоксидтерді қалыптастыруға маңызды үлес қосады деп есептелмейді. Сонымен қатар, ісікті басушы p53 CYP1A1 экспрессиясына әсер етіп, қоршаған ортадағы бірнеше канцерогендердің, мысалы ПАГ- ның метаболикалық активтелуін реттейді.
In the intestine, but not the liver, CYP1A1 expression moreover depends on TOLL like receptor 2 (TLR2), which recognizes bacterial surface structures such as lipoteichoic acid. Additionally, the tumour suppressor p53 has been shown to impact CYP1A1 expression thereby modulating the metabolic activation of several environmental carcinogens such as PAHs.