Кіріспе

Габискадельф () - Гавайиге тән гүлді өсімдіктер туысы. Гавайлықтардың жергілікті тұрғындар оны "тау гибискусы" дегенді білдіретін "хау куахиви" деп атайды. Латынша Hibiscadelphus деген атау "гибискустың ағасы" дегенді білдіреді. Бұл гүлдер толық ашылмайды. Hibiscadelphus Malvaceae тұқымдасына, Malvoideae қосалқы туысына жатады. Бұл кішкентай тұқымдастың бірнеше түрі жойылып кеткен деп есептеледі, себебі олардың негізгі тозаңдаушылары, Гавай аралындағы бал бауырларымен бірге жойылып кеткен.

Сипаттама

Гибискадельфты алғаш рет 1911 жылы австриялық-америкалық ботаник Джозеф Рок Hibiscadelphus giffardianus түрінің негізінде сипаттады. Бұл тұқымдас түрлер - үлкен бұталар немесе ұсақ ағаштар, биік, жалбырақтары дөңгелек. Габисц тұқымдасына гүлдер ешқашан Hibiscus-тың жалпақ түріне ашылмайды, бірақ түтікше түрінде бірге бүктеліп тұрады. Бұл балғанақтардың тозаңдануына бейімделгені деп есептеледі. Жемісі - 15 шашты тұқымнан тұратын дөңес капсула. Батыстағы ботаниктер оны кеш ашқандықтан, гавайлықтарға еуропалықтар келгенге дейін гибискадельф өте сирек кездесетін болған. Төрт түрі H. bombycinus, H. crucibracteatus, H. giffardianus және H. wilderianus тек бір ғана жануардан белгілі болды. Қазіргі таңда белгілі түрлердің төртеуі жойылып кетті, екеуі жабайы табиғатта жойылып кетті және тек өсірілімде ғана сақталады, ал тек біреуі (H. distans) аз, өте қауіпті жабайы популяцияға ие. Олардың баллы балапандарын тозаңдатушылардың жойылуына байланысты нашар тозаңдану факторы болып саналатыны айтылса да, жемістердің мол болуы және кем дегенде кейбір түрлердің жоғары өсіп-өнуі бұған қарсы. Негізгі себеп - бұл семіздіктермен қоректенетін тышқандар. Бұл топтың құлдырауы мысықтардың, масалардың және құс безгегінің келуінен бұрын басталған, өйткені полинезиялық тышқан алғашқы Гавай қоныстанушыларымен бірге келген. Еуропалықтардың қоныстанғанға дейін де, одан кейін де құрғақ орманның кеңінен жойылуы да маңызды фактор болды.

Hibiscadelphus түрлері

Hibiscadelphus distans 200-ден аз жабайы жануарлар Кауаидегі Коаи өзенінің үстінде кездеседі, бірақ ол егісте мол, құнарлы тұқым береді. Hibiscadelphus giffardianus 1910 жылы Джозеф Рок қазіргі Гавай жанартаулары ұлттық паркіне кіретін Кипука Пуалуда бір ғана ағаш тапты. Бұл ағаш 1930 жылы өліп қалды, бірақ кесінділері сақталды. Содан бері бірнеше жүздеген тұқымдар паркте отырғызылды, бірақ табиғи қайта жаңғыру байқалмады және бірнеше ағаш өмір сүретін тұқымдар береді. Hibiscadelphus hualalaiensis Бұл түр бұрын Солтүстік Конада кездескен. Соңғы жабайы ағаш 1992 жылы өліп қалды, бірақ ол өсіріліп, орманды жерлерге отырғызылды. Hibiscadelphus stellatus жақында сипатталған түр. Батыстағы Мауидағы Кауаулула аңғарында 99 жабайы жануар бар екені белгілі. Hibiscadelphus woodii Бұл түр 1991 жылы Кауаиде табылды. Сол кезде тек төрт адам табылды; олардың үшеуі таспен соқтығысып, 1995 және 1998 жылдар аралығында қайтыс болды, ал соңғысы 2011 жылы өліп қалды. Аңғалдың өмір сүре алмайтыны анықталды, ешқандай жеміс жинағы байқалмаған және барлық көбейту әрекеттері, соның ішінде H. distans-пен шағылыстырып ағарту арқылы, сәтсіз болды. Hibiscadelphus x puakuahiwi H. giffardianus және H. hualalaiensis арасындағы будандас. 1960 жылдары екі түр де Гавайи жанартаулары ұлттық паркіне орналасқан Мауна-Лоаға отырғызылды, онда тек біріншісі ғана табиғи түрде кездеседі. Екі тұқым өзара шаңдасып, гибридтер білместен жиналып отырғызылды. 1973 жылы гибридтер мен H. hualalaiensis ағаштары табылған кезде кесілді, бірақ 2011 жылы кем дегенде бір гибрид қалды. † Hibiscadelphus bombycinus 1868 жылға дейін Гавайидің Кавайхае қаласында жиналған бір ғана данадан белгілі. † Hibiscadelphus crucibracteatus 1981 жылы Ланайдағы Пухиндакунг тау жотасының беткейінде бір ғана ағаш табылды. Бұл ағаш 1985 жылы жойылып кетті. Тұқымдар шықпай қалғандықтан, түрді құтқару үшін жасалған күш-жігер сәтсіз аяқталды. † Hibiscadelphus wilderianus 1912 жылы жойылған болуы мүмкін. Бұл тек Мауи аралындағы Аувахиде табылған бір ағаштан белгілі.