Кіріспе
Темба Гарри Гвала:Темба Гарри Гвала (30 шілде 1920 - 20 маусым 1995) - апартеидке қарсы белсенді және Оңтүстік Африкадағы Африка ұлттық конгресі (АҰК) және Оңтүстік Африка коммунистік партиясының (САКП) жетекшісі.
Ертедегі мансап және белсенділік
Гарри Гвалла Адамс колледжінде мұғалім болып оқыды және Слангспруитте сабақ берді, мұнда оның студенттері арасында Мұса Мабида да болды. 1942 жылы Гвала Оңтүстік Африканың Коммунистік партиясына, ал 1944 жылы АНК-ке қосылды. 1950 жылы ұлттық саяхатты ұйымдастырушылардың бірі болды, кейіннен оған Коммунизмді басу туралы заң бойынша тыйым салынды.
Түрмеге қамау
1960 жылдан бастап Гуала АНК-нің жер астындағы жұмыстарына қатысқан. 1964 жылы ол саботаж және Умхонто ве Сизвеге жауынгерлік қызметке шақыру үшін Роббен аралына қамалды. Ол жерде ол ANC белсенділігін жалғастыру үшін киім жинау бизнесін құрды және Оңтүстік Африка кәсіподақ конгресін қайта жаңғыртуға тырысты. 1975 жылы Гвалла тағы да тұтқындалып, терроризм туралы заң бойынша өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 1995 жылы Нельсон Манделаның есіне түсіргендей, Мффепвеза ұрпақтан-ұрпаққа күресті үйреткен "саяси ұстаз" болды. Қазіргі заманғы көптеген басшылар Мффефвеның саяси даналығының терең құдығынан су ішті. Бірақ оның тәлімінің сипаты осындай болды, оның білімінің өнімдері өздері саяси алыптарға айналды, ол оларға тәуелсіз ойлау мен талдау жасау үшін берген құралдарды қолданды. 1984 жылы оның әйелі Эльда қайтыс болды, ал оған оның жерлеу рәсіміне қатысуға рұқсат берілмеді. Ол АНК келіссөзшілеріне "жаңа конституция киімін киген жаңа апартеидпен қанаушыларды татуластыруға болмайды" деп ескертті. Оның келісімсіз ұстанымы мен жалынды сөйлеуі оны қозғалыстың жаяу әскерлері арасында танымал етті, олардың арасында ол "Мидлендс арыстаны" деп аталды. Ақиқат және татуласу комиссиясы Гвалланың "АКК-нің өзін-өзі әскери әміршісі ретінде қызмет еткенін" және "АКК-ға қарсы шыққан адамдарды өлтіруге шақыру арқылы Гвалла өз жақтастарын адам құқықтарын өрескел бұзуға итермелегенін" анықтады. 1994 жылғы сайлауда Гуала Квазулу-Натал заң шығарушы құрамына сайланды, онда ол ANC бас қамшысы болды. Гуала 1995 жылы маусым айында жүрек соғысынан қайтыс болды.
Mphephethwa was a great "political teacher" who taught generation after generation of struggle. Many of today's leaders drank from the deep well of Mphephethwa's political wisdom. But such was the nature of his teaching, that the products of his education, would themselves develop into political giants in their own right; using the tools he gave them to develop independent thought and analysis. In 1984, his wife Elda died, and he was refused permission to attend her funeral. He warned ANC negotiators that they "should not reconcile the oppressed to neo apartheid dressed in the robes of a new constitution." His uncompromising stance and firebrand oratory made him popular with the movement's footsoldiers, among whom he was known as the "Lion of the Midlands". The Truth and Reconciliation Commission found that Gwala "functioned as a self styled ANC warlord", and that, "in calling for the killing of persons opposed to the ANC, Gwala incited his supporters to commit gross violations of human rights". In the 1994 elections, Gwala was elected to the KwaZulu Natal Legislature, where he served as the Chief Whip for the ANC. Gwala died in June 1995 in hospital after suffering a heart attack.