Кіріспе

1980 жылғы роман Гари Дженнингс Ацтек - американдық автор Гари Дженнингстің 1980 жылғы тарихи фантастикалық романы. Бұл Дженнингстің Ацтек сериясында жазған екі романының біріншісі, одан кейін Ацтек күзі. Қалған төрт романы (Ацтек қан, 2002; Ацтек ашуы, 2006; Ацтек от, 2008; Ацтек қайырымы, 2012) 1999 жылы Дженнингс қайтыс болғаннан кейін басқа авторлар жазған.

Сюжет

1529 жылы Жаңа Испанияның епископы Хуан де Зумаррага Испания королі Карлостан жергілікті халық пен олардың мәдениеті туралы ақпарат жинау туралы өтініш алады. Епископ өз биографиясын баяндау үшін Мексика қаласындағы монахтармен бірге Испанияға жіберілетін Chicóme Xochitl Tliléctic Mixtli ("Жеті гүлді қара бұлт") ескірген мексикалық адамды жұмысқа алады. 1466 жылы Хальтокан аралында қарапайым ата-анадан туған Микстли Үштік одақтың дәстүрлерін, саясатын және іс-әрекеттерін сипаттайды. Төрт жасында ол тас қалаушы әкесімен бірге Теночтитланға барып, орталық алаңға күн тасын алып барады. Жас кезінде Микстли өзінің әпкесі Цитзилинимен жыныстық қатынаста болды. Мектепте Микстли Чимали мен Тлатлимен дос болады, олар жыныстық қатынас бастайды. Бұл мектептерде ұлдар жекпе-жек пен оқуды үйретеді, бірақ Микстлидің көзі нашар көрінетіндіктен, оның жетістіктеріне кедергі келтіреді. Білімін аяқтағаннан кейін Микстли олардың губернаторы Лорд Ред Героннан Незахуалпили сарайында жазушы ретінде жұмыс істеуге шақырады. Сол жерде ол өзінің құлы Козкатлмен дос болады. Сол жерде ол Тлатлидің өліміне әкелетін сөз байласып, Чималидің ашуын туғызады. Осы уақытта Ахуитцотл Ұлы пирамиданың құрылысын аяқтап, адам құрбандығын тойлау үшін Текскокомен гүлдер соғысына қатысамын деп үміттенеді. Микстли осы Гүл соғысына қатысады, күн тасына құрбандыққа шалу үшін жеткілікті әскери тұтқындарды жинайды. Микстли менгареяға және деформациялы адамдар жинағына барғанда, Чимали Козкатлды құрттайды. Микстли Ахуитзоттлдан поштекаттл ретінде мансап табады, бірнеше аймақтарды аралап, сату үшін құнды тауарлармен оралады. Саудагерлердің оралуын тойлау кезінде Микстли "кокоа бұршағы адамынан" (оған бұрын көп уақыт бұрын келген, ацтектердің ескі құдайы) Цитцилиниді өзінің жоқтығында азаптап, мүсәпірлегенін біледі. Ол аза тұтып, Теночтитланнан сапотек тілінде сөйлейтін бұлт халқының ауылына қашады. Микстли Зяньяны каннибальдар тұратын Хуаве ауылына шақырады. Зияна мен Микстли ғашық болып, Теночтитланда үйленеді, бірақ рәсімге қазір Ахутцотлдың сарайының мүшесі Чимали қатысады. Ашулы Микстли оны дуэльге шақырады, бұл Козкатлдың Чималидің көзі мен тілін алып тастауымен аяқталады. Зянья дүниеге келеді де, қызын Кокотон деп атайды. Осы уақытта Ахуитцотл Теночтитлан қаласында жаңа су құбырын ашады, бірақ су тасқыны аралды жермен теңестіріп, адамдардың үйлерін қиратады. Микстлидің үйі зақымдалмаған болса да, Зянья суға батып, қайтадан көрінбейді. Қайғылы Микстли қызыны Козкатл мен әйеліне қалдырып, солтүстікке қарай барады, онда ол Яки бандиттері шабуылдаған Рарамури ауылына тап болады. Ол Теночтитланға оралғанда Ахуитцотлдың өлгенін және жаңадан таққа отырған даңқты Мотекузоманы табады. Ол Микстлиге Мичиуакан аумағында бірнеше қоныстанушылар мен діни қызметкерлермен қала құруды тапсырады. Олар келгеннен кейін діни қызметкерлер Кокотонды Шипе Тотекке құрбандыққа шалады, ал Микстли сарбаздарына қоныс аударушыларды зорлап, өлтіруді бұйырады. Теночтитланға оралғаннан кейін Микстли Зяньяның алыстаған әпкесі Беу Рибеге үйленеді, бірақ дереу солтүстік шөлдерге барып, аңызға айналған Ацланды табуға кетеді. Ол Чичимека көшпелілерін кездестіреді, олар оны Синалобола аймағына жібереді, онда ол ацтектер мекендейтін бос батпақты табады. Микстли тайпа басшысына (тлатокапили) Теночтитлан туралы айтып, өздерінің күн тасымен ықтимал одақ құру туралы келіссөздер жүргізеді. Жол жүріп шаршаған Микстли үйіне қарай бет алады және Теотиуаканда тоқтап, онда ол Мотекузомамен кездеседі, ол оған оңтүстік майя елдерінен келген кейбір құпия белгілер туралы хабарлайды. Мұнда Микстли екі кеме апатына ұшыраған испандықты қосқан шиу әміршісімен кездеседі, олар өз бөлмелерін тастаудан бас тартады. Көп сұрап-сырап, испандықтар (Гонзало Герреро мен Джеронимо де Агилар) Кубадағы испан колониясынан келгендіктен, олардың болуын түсіндіруге келіседі. Бұл кезде Незауальпили қайтыс болды, бірақ оның мұрагері Қара Гүл Незауальпилидің басқа ұлы және Мотекузоманың одақтасы Какама Текскокодағы тақты иеленген кезде узурпацияланды. Тотонака еліне Кубадан отарлаушылар келеді, олардың арасында Эрнан Кортес пен Педро де Альварадо бар, олар де Агилар мен Се Малинали есімді амбициялық құлды оларға аудармашы ретінде жұмысқа алады. Мотекузома ақ адамдар құдайлар екеніне сенімді, испандықтардың жақындауына кедергі жасамайды. Олардың айналадағы қалаларға басып кіруін�...

Тарихи ақиқат

Роман көптеген тарихи географиялық орындар мен тарихын, әсіресе, Испанияның ацтек империясын басып алуы мен Эрнан Кортес бастаған экспедициямен байланысты. Дженнингс "Қара бұлт" арқылы тарихи тұлғаларға қатысты оқиғаларды дәл суреттейді, олардың есімдері дәстүрлі науатль тілінде беріледі. Бұл көптеген өркениеттердің көптеген билеушілерінің ("Құрметке бөленген спикерлер") сипаттамаларын қамтиды, мысалы, Мехиканың Ахуизоль және Моктезума II, Акольуаның Незауальпилли немесе Тотонактың Патзинкасы, Ла Малинче (Науаль тілінде "Бір шөп" деген мағынаны білдіретін Cé Malinali, ал кейінірек өзін "Леди Грас" деп жариялаған Малинцин), кеме апатына ұшыраған Геронимо де Агилар және Гонсало Герреро, сондай-ақ Эрнан Кортес пен оның көптеген серіктері. Романның баяндауышы бүкіл роман бойы Испания билігін мұқият сынға алады. Ол өзін христианмын деп танытса да, романда ацтектер діні туралы егжей-тегжейлі баяндама, соның ішінде Кетцалькоатль, Тлалок, Хуицилопочтли, Тонатиух және әсіресе Ехекатл құдайлары туралы көптеген мәліметтер бар. Романның адам құрбандығын бейнелеуден де тартынбайды. Романның барысында Микстли христиан дінін ғана емес, испандардың христиан дінін қабылдаудағы екіжүзділігін де сынға алады.