Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Туоба Ю (拓拔余) (өлді 29 қазан 452), өлімнен кейін Наньань ханзадасы Инь (南安隱王), Сянбей аты Кебожен (可博真), қысқа уақыт бойы Сянбейдің басқаруымен Қытайдың Солтүстік Вэй әулетінің императоры болды. 452 жылы көктемде Цонг әкесі император Тайвуды өлтіргеннен кейін оны хандыққа евнух Цонг Ай қойды. Сол жылы Туоба Ю өзінің билігін нығайтуға тырысқанда, Цон оны да өлтірді, бірақ кейін оны қызметкерлердің тобы құлатты. Олар Туоба Юның немере інісі Туоба Цзюньді (Тұоба Юның аға ағасы Туоба Хуанның ұлы, олардың әкесі қайтыс болған) император Вэньчэн ретінде таққа отырғызды.
Tuoba Yu (拓拔余) (died 29 October 452), posthumous name Prince Yin of Nan'an (南安隱王), Xianbei name Kebozhen (可博真), was briefly an emperor of the Xianbei led Chinese Northern Wei dynasty. He was placed on the throne by the eunuch Zong Ai after Zong assassinated his father Emperor Taiwu in spring 452, and Zong was largely in control of the regime during his reign. Later in the year, when Tuoba Yu tried to assert his own authority, Zong had him assassinated as well, but then was overthrown by a group of officials, who put Tuoba Yu's nephew Tuoba Jun (the son of Tuoba Yu's older brother, Tuoba Huang the Crown Prince, who had predeceased their father) on the throne as Emperor Wencheng.
Өмірбаян
Туоба Юның қашан туғаны белгісіз, бірақ ол Тайву императорының балалық шағынан аман қалған алты ұлының ең кішісі болғандығы белгілі. Оның анасы Консорт Юдзиюлу (яғни Лу Цзуо Чжаойи) - Роранның Чили ханы Юдзиюлу Вутінің әпкесі, ол 434 жылы бейбіт неке жасасуының бір бөлігі ретінде император Тайвуның императорлық күйеуі болды, ол Консорт Юдзиюлумен үйленіп, өз қарындасы немесе туысы ханшайым Шихайды Юдзиюлу Вутiге үйленді. 442 жылы У ханзадасы болып тағайындалды, 450 жылы әкесі Лю Сунның шабуылдауынан кейін қарсы шабуылға шыққан кезде және ханзада Хуан солтүстік шекараны Роуранның шабуылдауына қарсы қорғап жатқан кезде, ханзада Юға астана Пинченг (平城, қазіргі Датоң, Шанси) тапсырылды, бұл император Тайвуның оның қабілеттеріне сенгенінің белгісі. 452 жылы оның атағы Наньань ханзадасы болып өзгертілді. Император Тайву билігінің соңында Туоба Ю император Тайвуның евнугі Цон Аймен достық қарым-қатынас орнатты, ол 451 жылы ханзада Хуанның серіктестері Чоуни Даошенг (仇尼道盛) және Рен Пингченгті (任平城) қылмыстар жасады деп жалған айыптап, ханзада Хуанның көптеген қызметкерлерін өлтірді, ал ханзада Хуан қорқып ауырып, қайтыс болды. 452 жылы көктемде Цон император Тайву жазалайды деп қорқып, император Тайвуды өлтіреді. Бастапқыда билік өкілдері император Тайвуның өлімін жариялаған жоқ, бірақ ханзада Хуанның үлкен ұлы Туоба Цзюньді немесе император Тайвуның ең үлкен тірі қалған ұлы Туоба Ханды (拓拔翰) Донгпинг императоры етіп тағайындау туралы пікір алмасты. Түйба Ханмен де қарым-қатынасы нашар болған Цонг, оның орнына Түйба Юны сарайға шақырды және император Тайвуның әйелі император Хелианның жарлығын тұтқындап, Түйба Цзюнь немесе Түйба Ханның жақтауындағы лауазымды адамдарды өлімге кесу туралы жарлық жасады. Содан кейін ол Түйба Ханды да өлтіріп, Түйба Юны император етіп тағайындады.
It is not known when Tuoba Yu was born, but it is known that he was the youngest of Emperor Taiwu's six sons who survived childhood. His mother Consort Yujiulü (i. e. Lu Zuo Zhaoyi) was a sister of Rouran's Chilian Khan Yujiulü Wuti, who had become an imperial consort of Emperor Taiwu's as part of a peace marriage arrangement in 434, whereby he married Consort Yujiulü while marrying his sister or cousin Princess Xihai to Yujiulü Wuti. He was created the Prince of Wu in 442, and 450, when his father was counter attacking after a major Liu Song attack, and Crown Prince Huang was defending the northern borders against a potential Rouran attack, Prince Yu was left in charge of the capital Pingcheng (平城, in modern Datong, Shanxi), a sign that Emperor Taiwu trusted his abilities. In 452, his title was changed to Prince of Nan'an. Sometime late in Emperor Taiwu's reign, Tuoba Yu became friendly with Emperor Taiwu's eunuch Zong Ai, who in 451 had falsely accused Crown Prince Huang's associates Chouni Daosheng (仇尼道盛) and Ren Pingcheng (任平城) of crimes, causing many members of Crown Prince Huang's staff to be executed and Crown Prince Huang himself to fall ill in fear and die. In spring 452, in fear that Emperor Taiwu would punish him, Zong assassinated Emperor Taiwu. The officials initially did not announce Emperor Taiwu's death, but were debating between whether to make Crown Prince Huang's oldest son Tuoba Jun or Emperor Taiwu's oldest surviving son Tuoba Han (拓拔翰) the Prince of Dongping emperor. Zong, who was also on poor terms with Tuoba Han, summoned Tuoba Yu to the palace instead, and forged an edict of Emperor Taiwu's wife Empress Helian to ambush and put the officials in favor of either Tuoba Jun or Tuoba Han to death. He then executed Tuoba Han as well and made Tuoba Yu emperor.
Қысқа билік
Туоба Ю император Хелианды жесір император ретінде құрметтеп, Цонға премьер-министрлік қызметпен қатар бірқатар жоғары лауазымдарды берді, бұл Цонның режимді шын мәнінде басқарып отырғанын, сондай-ақ оны Фэньи ханзадасы етіп тағайындағанын анықтайды. Туоба Юның таққа көтерілуі негізінен үлкен қарсылықсыз болған көрінеді, бірақ ол аға ағаларын, сондай-ақ немере інісін (конфуцийлік мұрагерлік қағидалары бойынша император болуы керек) айналып өткенін білген, сондықтан оларға өте үлкен сыйақылар беру арқылы лауазымды адамдардың қолдауын алуға тырысты. қазына толды. Сондай-ақ, Туоба Ю жиі ішіп, ойын-сауық пен аңшылыққа көп уақыт жұмсап, маңызды мемлекеттік істерге аз уақыт бөлетіндігі сипатталған. Зонг премьер-министр ретінде императорлық күзетшілерге де басшылықты атқарды, әрі өте менмен болды. Ақырында, Туоба Ю Зонгтың әзіл-қасіретіне шаршап, оны биліктен айыруды жоспарлады. Бұл туралы Зонг естіді, 452 жылы қыста Туоба Ю өзінің арғы атасы император Даовуға түнде құрбандық шалып жатқанда, Зонг оны өлтіру үшін көмекшісі Цзя Чжоуды (周) жіберді. Ол тақта жеті айдан аз ғана уақыт отырды. Кейіннен бірнеше лауазымды адамдар Цонгты құлатып, Туоба Цзюньді император (император Вэньчэн ретінде) етіп тағайындады. Император Вэньчжэнь Туоба Ю-ды императорлық ханзадаға лайық құрметпен жерледі, бірақ императорға лайық емес, және оған өлімнен кейін есім берді.
Tuoba Yu honored Empress Helian as empress dowager, and he bestowed Zong a number of high level posts, including prime minister, making it clear that Zong was actually in control of the regime, as well as creating him the Prince of Fengyi. Tuoba Yu's ascension to the throne was apparently largely without major opposition, but he knew that he bypassed his older brothers, as well as his nephew (who by Confucian principles of succession should have been emperor), and therefore tried to gather officials' support by giving them rewards so large that the treasury was exhausted. It was also described that Tuoba Yu drank often, and often spent time on entertainment and hunting, with little time for important matters of state. Zong, as prime minister, was in charge of imperial guards as well, and he became extremely arrogant. Eventually, Tuoba Yu grew tired of Zong's antics and planned to strip him of his authority. Zong heard about this, and in winter 452, while Tuoba Yu was making a sacrifice to his great grandfather Emperor Daowu at night, Zong sent his assistant Jia Zhou (賈周) to assassinate him. He was on the throne for only slightly over seven months. Several officials subsequently overthrew Zong and made Tuoba Jun emperor (as Emperor Wencheng). Emperor Wencheng buried Tuoba Yu with honors due an imperial prince, but not due an emperor, and gave him a posthumous name.
Танымал мәдениетте
2016 жылы қытайлық "Кеже қыз Вейюнг" телесериалда Ваннесс Вуның рөлін сомдаған.
Portrayed by Vanness Wu in the 2016 Chinese TV series The Princess Weiyoung.