Кіріспе

Жоғарғы Орсег (Felső Őrség, ; Wart) - Австрияның оңтүстік Бургенланд аймағындағы дәстүрлі этнографиялық аймақ және венгр тілінде сөйлейтін шағын арал. Ол Оберварт (ун: Felsőőr) қаласынан және Унтерварт (ун: Alsóőr) және Сигет-ин-дер-Варт (ун: Őrisziget) ауылдарынан тұрады. 2001 жылғы санақ бойынша үш елді мекеннің халқы 7694 адам болды, оның ішінде 1922 адам (25%) этникалық венгр азшылығына тиесілі. Микроөңірдің экономикалық және мәдени орталығы - Оберварт / Фелсеор.

Тарих

XI ғасырда бұл аймақ Венгрия Корольдігінің шекаралық аймағының (gyepű) бөлігі болды. Негізінен адам тұрмайтын шекараны őrök és lövők (қорғаушылар мен садақшылар) деп аталатын еркін шекара күзетшілері қорғады. Қазіргі латын тіліндегі құжаттарда олар spiculatores және sagittarii деп аталады. Олар, бәлкім, шығыс шекарадағы шекарашы сақшылар, секелилермен туысқан. Күзетшілердің ұрпақтары әлі күнге дейін Жоғарғы Őrség ауылдарында (және Төменгі Őrség немесе қазіргі Венгриядағы Őrség) өмір сүруде. Кейіннен садақшылар неміс халқының қатарына қосылды. Олар Альсолово (қазіргі Унтершутсен) және Фелсолово (қазіргі Обершутсен) ауылдарының маңында өмір сүрді. Басқа жерлерде де шекарашы қауымдар болды. Ерте орта ғасырларда гьепь Вас графлығының құрамына кірді. Жоғарғы Орсег 1921 жылға дейін осы округке қараған. Ол құрметті атақ-даңқтарды 14 ғасырдың басында Венгрия королі Карл I-ге берген. Олар құлшылықтан және салықтан азат болды. Бұл артықшылықтарды 1582 жылы Рудольф I мойындады. Олардың ақсүйектері őrs-ті көрші ауылдардың адамдарынан ерекшеленді және олардың ерекше жеке басын қалыптастыруда маңызды болды. Кейбір отбасылар тіпті ХХ ғасырда да өзінің асыл шығу тегін сақтап қалды. Alsóőr/Unterwart ауылында бірнеше отбасы өздерінің шығу тегін ортағасырлық дәуірге дейін жалғастыра алады, мысалы, Балико, Балла, Бенедек, Бенке, Деаки, Фаркас, Гаал, Ганголи, Гяки, Гёрог, Хериц, Келемен, Лееб, Моор, Герман, Паал, Паланк, Сепер, Сабо, Такач және Зарка отбасылары. Жоғарғы Орсег 16 ғасырда тіл аралы болды. Ол кезде көршілес аумақтарда немістер тұратын. 1532 жылы Осман империясының жойқын соғысынан кейін хорваттар қоныс аударды. Осы жаңа жағдайдан кейін "Орс" оқшауланған қауымдастыққа айналды. Олар өздерінің ерекше диалектісінде сөйледі және кем дегенде 20 ғасырдың ортасына дейін қатаң ендогамияны қолданды. Олрс Габсбургтерге қарсы венгр бостандық соғыстарына, Ракоцци көтерілісіне (1703 - 1711) және 1848 - 49 жылғы революциялық соғысқа қатысты.

ХХ ғасыр: құлдырау

19 ғасырдың соңында шағын қолөнердің құлдырауынан және асыл мұралардың балалары арасында бөлінуінен қауымның саны азая бастады. Бірнеше жаңа венгр мемлекеттік қызметкерлері мен зиялылары жергілікті үкімет орталығы болған Фелсеорға келді, бірақ жаңа келгендер бастапқы тұрғындарға "шетелдік" болып қалды. 1921 жылы Австрияға қосылғаннан кейін олардың көпшілігі Бургенландтан кетіп қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Трианон келісім-шарты бойынша Австрия Республикасына Мажарстанның батысындағы неміс тілінде сөйлейтін шағын аймақ берілді. Жоғарғы Őrség халқы шешімге наразылық білдірді, бірақ олардың тәуелсіз шағын мемлекет құру әрекеті сәтсіз болды (қараңыз Lajtabánság). Ұлты азшылық болғандықтан, őrs жаңа республиканың алғашқы онжылдықтарында өздерінің жеке басын сақтауға тырысты. Аншлюстен кейін германизациялау саясаты этникалық азшылықтарға қатты әсер етті. Венгриялық мектептер жабылып, ана тілін қолдану қатты тыйым салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бургенландтың венгр халқының саны екі есеге азайды (1934 жылы провинцияда 10 442 венгр өмір сүрді, 1951 жылы тек 5251). Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалған őрлер темір перде арқылы ана елінен толығымен бөлінді. 1960 жылдары Оберварт неміс көпшілігі бар шағын өнеркәсіптік қалаға айналды. Ассимиляция жылдамдады, бірақ, мысалы, мәдени топтар мен қауымдастықтар құру арқылы, бірегейлік сезімін тірі ұстауға тырысулар болды. Реформация шіркеуі бұл процесте, әсіресе Оберварт / Фелсеорда маңызды рөл атқарды. 1976 жылы мажарлар Австрия мемлекетінде ресми түрде азшылық топ ретінде танылды. Австрияның этностық азшылықтарға қарсы саясаты ХХ ғасырдың соңғы онжылдықтарында өте баяу өзгерді, бірақ бүгінде азшылықтардың құқықтары мойындалады. Венгрияның 1989 жылы демократиялық өзгерістерден кейін және 2004 жылы ЕО-ға қосылғаннан кейін аймақтағы қалған венгр халқының Венгриямен мәдени және экономикалық байланыстарды қалпына келтіру мүмкіндігі болды.