Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жоғарғы Орсег (Felső Őrség, ; Wart) - Австрияның оңтүстік Бургенланд аймағындағы дәстүрлі этнографиялық аймақ және венгр тілінде сөйлейтін шағын арал. Ол Оберварт (ун: Felsőőr) қаласынан және Унтерварт (ун: Alsóőr) және Сигет-ин-дер-Варт (ун: Őrisziget) ауылдарынан тұрады. 2001 жылғы санақ бойынша үш елді мекеннің халқы 7694 адам болды, оның ішінде 1922 адам (25%) этникалық венгр азшылығына тиесілі. Микроөңірдің экономикалық және мәдени орталығы - Оберварт / Фелсеор.
Upper Őrség (Felső Őrség, ; Wart) is a traditional ethnographic region and a small Hungarian language island in southern Burgenland, Austria. It consists of the town of Oberwart (Hun: Felsőőr) and the two villages of Unterwart (Hun: Alsóőr) and Siget in der Wart (Hun: Őrisziget). The population of the three settlements was 7694 according to the 2001 census, of whom 1922 people (25%) belonged to the ethnic Hungarian minority. The economic and cultural center of the microregion is Oberwart/Felsőőr.
Тарих
XI ғасырда бұл аймақ Венгрия Корольдігінің шекаралық аймағының (gyepű) бөлігі болды. Негізінен адам тұрмайтын шекараны őrök és lövők (қорғаушылар мен садақшылар) деп аталатын еркін шекара күзетшілері қорғады. Қазіргі латын тіліндегі құжаттарда олар spiculatores және sagittarii деп аталады. Олар, бәлкім, шығыс шекарадағы шекарашы сақшылар, секелилермен туысқан. Күзетшілердің ұрпақтары әлі күнге дейін Жоғарғы Őrség ауылдарында (және Төменгі Őrség немесе қазіргі Венгриядағы Őrség) өмір сүруде. Кейіннен садақшылар неміс халқының қатарына қосылды. Олар Альсолово (қазіргі Унтершутсен) және Фелсолово (қазіргі Обершутсен) ауылдарының маңында өмір сүрді. Басқа жерлерде де шекарашы қауымдар болды. Ерте орта ғасырларда гьепь Вас графлығының құрамына кірді. Жоғарғы Орсег 1921 жылға дейін осы округке қараған. Ол құрметті атақ-даңқтарды 14 ғасырдың басында Венгрия королі Карл I-ге берген. Олар құлшылықтан және салықтан азат болды. Бұл артықшылықтарды 1582 жылы Рудольф I мойындады. Олардың ақсүйектері őrs-ті көрші ауылдардың адамдарынан ерекшеленді және олардың ерекше жеке басын қалыптастыруда маңызды болды. Кейбір отбасылар тіпті ХХ ғасырда да өзінің асыл шығу тегін сақтап қалды. Alsóőr/Unterwart ауылында бірнеше отбасы өздерінің шығу тегін ортағасырлық дәуірге дейін жалғастыра алады, мысалы, Балико, Балла, Бенедек, Бенке, Деаки, Фаркас, Гаал, Ганголи, Гяки, Гёрог, Хериц, Келемен, Лееб, Моор, Герман, Паал, Паланк, Сепер, Сабо, Такач және Зарка отбасылары. Жоғарғы Орсег 16 ғасырда тіл аралы болды. Ол кезде көршілес аумақтарда немістер тұратын. 1532 жылы Осман империясының жойқын соғысынан кейін хорваттар қоныс аударды. Осы жаңа жағдайдан кейін "Орс" оқшауланған қауымдастыққа айналды. Олар өздерінің ерекше диалектісінде сөйледі және кем дегенде 20 ғасырдың ортасына дейін қатаң ендогамияны қолданды. Олрс Габсбургтерге қарсы венгр бостандық соғыстарына, Ракоцци көтерілісіне (1703 - 1711) және 1848 - 49 жылғы революциялық соғысқа қатысты.
In the 11th century the region was part of the border zone (gyepű) of the Kingdom of Hungary. The mainly uninhabited frontier was defended by free border guard communities called őrök és lövők (guards and archers). In contemporary Latin documents they are called spiculatores and sagittarii. They were probably related to the border guards of the eastern frontier, the Székelys. The descendants of the guards are still living in the villages of the Upper Őrség (and in the Lower Őrség or simply Őrség in present day Hungary). The archers later assimilated into the German population. They lived around the villages of Alsólövő (now Unterschützen) and Felsölövő (now Oberschützen). There were also other border guard communities elsewhere. In the early Middle Ages the gyepű became part of the county of Vas. Upper Őrség belonged to this county until 1921. The community of the őrs were granted the privileges of nobility by King Charles I of Hungary at the beginning of the 14th century. They were free of serfdom and taxation. These privileges were acknowledged by Rudolph I in 1582. Their nobility differentiated the őrs from the people of the neighbouring villages, and was important in the formation of their distinct identity. Some families kept track of their noble origins even in the 20th century. In the village of Alsóőr/Unterwart several families trace back their origin to medieval times, for example the Balikó, Balla, Benedek, Benkő, Deáki, Farkas, Gaál, Gangoly, Gyáki, Györög, Heritz, Kelemen, Leéb, Moór, Német, Paál, Palank, Seper, Szabó, Takács and Zarka families. Upper Őrség became a language island in the 16th century. At that time the neighbouring territories were already populated with Germans. After the devastating Ottoman war in 1532 Croatian settlers arrived. The őrs became an isolated community in this new situation. They spoke their distinct dialect and practised strict endogamy until at least the middle of the 20th century. The őrs took part in the Hungarian wars of independence against the Habsburgs in the Rákóczi Uprising (1703 1711) and in the Revolutionary war of 1848–49.
ХХ ғасыр: құлдырау
19 ғасырдың соңында шағын қолөнердің құлдырауынан және асыл мұралардың балалары арасында бөлінуінен қауымның саны азая бастады. Бірнеше жаңа венгр мемлекеттік қызметкерлері мен зиялылары жергілікті үкімет орталығы болған Фелсеорға келді, бірақ жаңа келгендер бастапқы тұрғындарға "шетелдік" болып қалды. 1921 жылы Австрияға қосылғаннан кейін олардың көпшілігі Бургенландтан кетіп қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Трианон келісім-шарты бойынша Австрия Республикасына Мажарстанның батысындағы неміс тілінде сөйлейтін шағын аймақ берілді. Жоғарғы Őrség халқы шешімге наразылық білдірді, бірақ олардың тәуелсіз шағын мемлекет құру әрекеті сәтсіз болды (қараңыз Lajtabánság). Ұлты азшылық болғандықтан, őrs жаңа республиканың алғашқы онжылдықтарында өздерінің жеке басын сақтауға тырысты. Аншлюстен кейін германизациялау саясаты этникалық азшылықтарға қатты әсер етті. Венгриялық мектептер жабылып, ана тілін қолдану қатты тыйым салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бургенландтың венгр халқының саны екі есеге азайды (1934 жылы провинцияда 10 442 венгр өмір сүрді, 1951 жылы тек 5251). Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалған őрлер темір перде арқылы ана елінен толығымен бөлінді. 1960 жылдары Оберварт неміс көпшілігі бар шағын өнеркәсіптік қалаға айналды. Ассимиляция жылдамдады, бірақ, мысалы, мәдени топтар мен қауымдастықтар құру арқылы, бірегейлік сезімін тірі ұстауға тырысулар болды. Реформация шіркеуі бұл процесте, әсіресе Оберварт / Фелсеорда маңызды рөл атқарды. 1976 жылы мажарлар Австрия мемлекетінде ресми түрде азшылық топ ретінде танылды. Австрияның этностық азшылықтарға қарсы саясаты ХХ ғасырдың соңғы онжылдықтарында өте баяу өзгерді, бірақ бүгінде азшылықтардың құқықтары мойындалады. Венгрияның 1989 жылы демократиялық өзгерістерден кейін және 2004 жылы ЕО-ға қосылғаннан кейін аймақтағы қалған венгр халқының Венгриямен мәдени және экономикалық байланыстарды қалпына келтіру мүмкіндігі болды.
At the end of the 19th century the community began to dwindle, due to the decline of small crafts and the frittering away of the noble properties between the children. Several new Hungarian civil servants and intellectuals arrived in Felsőőr which was the centre of local government but the newcomers remained "strangers" to the original population. After the absorption into Austria in 1921 most of them left Burgenland. After World War I a small German speaking area in the west of Hungary was awarded to the Republic of Austria by the Treaty of Trianon. The people of Upper Őrség protested against the decision but their attempt to establish an independent micro state (see Lajtabánság) failed. As an ethnic minority the őrs tried to maintain their identity in the first decades of the new republic. After the Anschluss the policy of Germanization severely affected the ethnic minorities. Hungarian schools were closed and the use of native language strongly discouraged. During World War II the Hungarian population of Burgenland halved (in 1934 10,442 Hungarians lived in the province, in 1951 only 5251). After World War II the remaining őrs were totally separated from the mother country by the Iron Curtain. In the 1960s Oberwart became a small industrial town with a German majority. Assimilation accelerated, although there were attempts to keep alive the sense of identity, for example by the formation of cultural groups and associations. The Reformed Church played an important part of this process, especially in Oberwart/Felsőőr. In 1976 the Hungarians were officially recognised as a minority group by the Austrian state. The Austrian policy against ethnic minorities changed very slowly in the last decades of the 20th century, but today minority rights are accepted. After the democratic change in Hungary in 1989 and the accession to the EU in 2004 the remaining Hungarian population of the region had an opportunity to re establish cultural and economic connections with Hungary.