Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қарапайым струналы музыкалық аспап
Музыкалық аспап ретінде садақ
Simple string musical instrument
the bow as a musical instrument
Музыкалық садақ (боустринг немесе саптық садақ, бар зитерлер тобының бір бөлігі) – Африканың көптеген халықтары қолданатын қарапайым струналы аспап, ол құл саудасы арқылы Америкаға да жеткен. Ол әдетте ағаштан жасалған, 0,5-тен 3 метрге дейін ұзындығы бар иілгіш таяқтан тұрады, екі ұшына тартылған, көбінесе металл сым тартылған. Оны қолмен, не ағаш таяқпен, не бұтақпен тартып ойнауға болады. Музыкалық садақтың аңшылық садақтан пайда болғаны нақты емес, бірақ Калахари шөлінің Сан немесе Бушмен халықтары өздерінің аңшылық садақтарын музыкалық мақсатта пайдаланады.
The musical bow (bowstring or string bow, a subset of bar zithers) is a simple string instrument used by a number of African peoples, which is also found in the Americas via the slave trade. It consists of a flexible, usually wooden, stick 1.5 to 10 feet (0.5 to 3 m) long, and strung end to end with a taut cord, usually metal. It can be played with the hands or a wooden stick or branch. It is uncertain if the musical bow developed from the hunting bow, though the San or Bushmen people of the Kalahari Desert do convert their hunting bows to musical use.
Тарих
Аңшылық садақ б.з.б. 13000 жыл шамасында музыкалық аспап ретінде қолданылған болуы мүмкін деген болжам бар. Анри Бройль Франциядағы Трои-Фрере үңгірлерін зерттеп, шамамен 13000 жыл б.з.б. жасалған үңгір суретін қара-ақ литографиялық гравюраға көшіруге тырысты. Оның гравюрасында "бизонға ұқсаған киімделген адам" бейнесі бейнеленген, ол мал тобының арасында "малдарды бағып, музыкалық доғада ойнап" тұрғандай көрінеді. Сурет түсініксіз, және оны түсті түсіруге тырысқандар анық суреттерді шығару үшін көп еңбек етті. Үңгірдегі суреттегі садақ музыкалық аспап па, әлде палеолиттік аң аулау құралы ма, екінің бірі белгісіз, бірақ музыкатанушылар садақтың лютня, лира, арфа және цитра отбасының туысы немесе ата-бабасы болуы мүмкін екенін қарастырды. Курт Сакс аңшылық садақты музыкалық садақ деп санауға жеткілікті себеп жоқ деді. Оның пікірінше, ең көне музыкалық садақтардың ұзындығы 3 метрге жететін, аң аулауға жарамсыз, және "музыкалық садақтар аңшылардың сенімдерімен және рәсімдерімен байланысты болған жоқ". Ол бұл дәлелдерді музыкалық садақтың ойылған лютняның алға бабасы деген теорияны қолдау үшін пайдаланды. Әр бір ішек бір ғана нота беретін болғандықтан, ішектерді қосу арқылы арфа, лира сияқты аспаптарға жаңа ноталар қосылды. Музыкалық садақтар бүгінгі күні де көптеген мәдениеттерде қолданылады. Оларды Эсватиниге дейін оңтүстікте, Шығыс Африка, Мадагаскар және Реюньонға дейін шығыста кездестіруге болады. Сонымен қатар, Африкадан тыс жерлерде де кездеседі, мысалы, беримбау, малунга (африкалық музыкалық садақтың туындылары) немесе Аппалачи аузындағы доға.
There is speculation that the hunting bow may have been used as a musical instrument from as early as circa 13,000 B. C. Henri Breuil surveyed the Trois Frères in France caves and made an engraving that attempted to reproduce a c. 13,000 B. C. cave painting into a black and white lithograph engraving. His engraving showed a mysterious figure, a "man camouflaged to resemble a bison," in the midst of a mass of herd animals, "herding the beasts and playing the musical bow." The artwork is confused, and those who are trying to reproduce the art in color have had to work to bring out legible images. Whether the bow in the cave illustration is a musical instrument or the hunting tool in a paleolithic hunt, musicologists have considered whether the bow could be a possible relative or ancestor to the chordophone: the lute, lyre, harp, and zither family. Curt Sachs said that there was good reason not to consider hunters' bows as likely musical bows. One reason was that the oldest known musical bows were 10 feet long, useless for hunting, and that "musical bows were not associated with hunters' beliefs and ceremonies." He considered this evidence in support of the theory that the musical bow was ancestral to the pierced lute. Since each string played a single note, adding strings added new notes for instrument families such as bow harps, harps, and lyres. Musical bows are still used in a number of cultures today. It can be found as far south as Eswatini, and as far east as eastern Africa, Madagascar, and Réunion. and also outside of Africa, as in the case of berimbau, malunga (derivations of the African musical bow) or the Appalachian mouth bow.
Ойын тәсілдері
Қағаздың дыбысын шығарудың әдеттегі тәсілі - ішекті тарту, бірақ кейде скрипкадағыдай, ішекті сыпыру үшін қосымша қағаз қолданылады. Кераланың Онавиллу аспабы жұқа таяқпен соққанда дыбыс береді. Дегенмен, классикалық музыкада қолданылатын аспаптардан өзгеше, оларда кіріктірілген резонатор болмайды, алайда резонаторларды садақпен әртүрлі тәсілдермен жұмыс істеуге болады. Резонатордың ең көп қолданылатын түрі - ішек тірегінің артына бекітілген лақ. Садақты жерге қазылған шұңқырға немесе лаққа қоюға болады, немесе оның бір ұшын ауызға жартылай салыстыруға болады. Соңғы тәсіл аспапты ойнаған кезде резонатордың көлемін өзгертуге мүмкіндік береді, соның арқасында ойнаушының аузында дыбықталған ноталардан тұратын әуен естіледі. Осындай әртүрлі резонаторларға қоса, садақ көбінесе резонаторсыз да ойнатылады. Африкада музыкалық садақты әдетте жеке орындаушы тартады. Капоэйрада беримбау – роданың бір бөлігі ретінде ойналады, яғни музыкалық топ шеңберге орналасып, оның ортасында капоэйристалар өнер көрсетеді немесе ойын ойнайды. Аппалачи ауыз садағын ескі уақыттың музыкалық джемдерінде күшейтілген күйде ойнауға болады.
The usual way to make the bow sound is to pluck the string, although sometimes a subsidiary bow is used to scrape the string, much as on a violin. The Onavillu of Kerala sounds when struck with a thin stick. Unlike string instruments used in classical music, however, they do not have a built in resonator, although resonators may be made to work with the bow in a number of ways. The most usual type of resonator consists of a gourd attached to the back of the string bearer. The bow may also be stood in a pit or gourd on the ground, or one end of it may be partially placed in the mouth. This last method allows the size of the resonator to be varied as the instrument is played, thus allowing a melody to be heard consisting of the notes resonating in the player's mouth. As well as these various forms of resonators, the bow is frequently played without a resonator at all. In Africa, the musical bow is usually played by a solo performer. In capoeira, the berimbau is played as part of the roda, a musical group standing in a circle, in the centre of which the capoeiristas perform or play. The Appalachian mouth bow can be played amplified in old time music jams.
Басқа жерлерде
Бүгінгі таңда ең танымал музыкалық садақ – бразилиялық музыкалық садақтың бейімделуі, беримбау, көбінесе капоэйра ойынымен байланысты. Ксе див – бау сырғасы мыстан жасалған, "музыкалық қамыс пен таяқ" деп аталатын аспап, ол Камбоджада қолданылады және Камбоджаның ең көне аспаптарының бірі саналады, оның барельефтері 12-ші ғасырға дейін сақталып қалған. Музыкалық садақ ретінде қарастырылады; Хорнбостел-Закс классификациясы бойынша, ол "музыкалық садақ және таяқ" болып табылады, себебі оның тек бір қисық ұшы иілгіш. Хорнбостел-Закс бойынша музыкалық садақтар иілгіш және қисық сымдарды ұстаушы немесе екі ұшы иілгіш және қисық жездер ретінде анықталады. Укеке – Гавайиден шыққан үш сымды музыкалық садақ, ойнау кезінде ауыз резонанс камерасы ретінде қолданылады. Yelatáj chos woley – Аргентинаның Гран-Чако аймағындағы Вичи мәдениетінен шыққан музыкалық садақ (басқа садақпен тарту арқылы ойналады). Кариб теңізіндегі Кюрасао аралында бента – ауызды резонанс камерасы ретінде пайдаланылатын бір сымды музыкалық садақ. Көптеген деректер бойынша, бұл аспапты Гана, Ангола, Нигериядан келген африкалықтар құл саудасы кезінде аралға әкелген. Ол "музик ди зумбиде" (жынды музыка, "зумби" – жын деген мағынаны білдіреді) жетекші аспап ретінде ойналады. Атау плантациялардағы құрық атмосфераны көрсетеді, себебі электр жарығы болмаған, ал желдің соғуы музыканың дыбысын барлық жаққа жеткізеді. Көбінесе бұл музыка барабан, сопақ және "вири" (тісті темірден жасалған сырғы) қосылып орындалады. Кюрасаоның бентасы бразилиялық беримбауға, үндістандық малунгаға, гавайилік укекеге және Африканың бірнеше елдерінің сымды садақтарына ұқсайды. Орталық Америкада, Қытайда, Индонезияда және Батыс Африкада қолданылатын "айналмалы садақ" деп аталатын нұсқасы бар, оны қолмен айналдыра ойнайды.
The most popular musical bow today is the Brazilian adaptation of the musical bow, the berimbau, most commonly associated with the jogo de capoeira. Kse diev, a gourd resonated "musical bow cum stick" whose string is made out of copper, is used in Cambodia and is considered one of the oldest Cambodian instruments, with bas reliefs going back to the 12th century AD. Has been thought of as musical bow; under Hornbostel Sachs classification, it is a "Musical bow cum stick" because it has only one curved end to flex. Under Hornbostel Sachs, musical bows are defined as flexible and curved string bearers or as stick zithers with both ends flexible and curved. The ukeke is a three stringed musical bow from Hawaii, played using the mouth as a resonating chamber. The Yelatáj chos woley is a musical bow (played with another bow), from the Wichí culture of the Argentinian Gran Chaco. In the Caribbean, on the island of Curaçao, the benta is a one stringed musical bow, played using the mouth as a resonating chamber. Most probably brought to the island by Africans from Ghana, Angola, Nigeria during the slave trade, it is played as a leading instrument in "muzik di zumbi", ghost music (zumbi means ghost). The name refers to the spooky atmosphere on the plantations since there was no electricity, and the hauling wind carries the sound of the music in all directions. It is mostly accompanied by drum, hoe and "wiri" (scraper of a serrated piece of iron). The Curaçaoan benta resembles the Brazilian berimbao, the Indian malunga, the Hawaiïan ukeke, and string bows of several African countries. A variant called the "whizzing bow", which is swung with the arm in a circle is played in Central America, China, Indonesia, and west Africa.