Кіріспе

1477–1482 жылдар аралығында Бургундия герцогинясы Мария Бургундиялық (; Мария ван Бургондие; 13 ақпан 1457 – 27 наурыз 1482), «бай» деген лақап атымен белгілі, Валуа Бургундия әулетінің мүшесі болды. Ол 1477 жылдан бастап 1482 жылы қайтыс болғанға дейін Лимбург, Брабант, Люксембург, Намюр, Голландия, Эно және басқа да аумақтарды қамтитын мемлекеттер жиынтығын басқарды. Бургундия герцогы, Батыл Шарль мен оның әйелі, Бурбон Изабелланың жалғыз баласы ретінде Мария, әкесі 1477 жылдың 5 қаңтарында Нанси шайқасында қаза болғаннан кейін 19 жасында Бургундия жерлерін мұраға алды. Француз корольі Людовик XI-нің оның жерлеріне деген құмарлығын тойтарту үшін ол Австрияның Максимилианға үйленді, одан екі бала дүниеге келді. Бұл неке Бургундияның көптеген жерлерін тарап кетпеуден сақтап қана қоймай, Валуа әулетін Габсбург әулетімен алмастырды (Бургундия герцогтігінің өзі көп ұзамай француз иелігіне өтті). Бұл Еуропа саясатындағы маңызды өзгеріс болды, нәтижесінде ғасырлар бойы сақталған француз-Габсбург бәсекелестігі пайда болды. Мария қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, оның күйеуі Киелі Рим императоры атанды. Олардың ұлы Кастилия королі I Филипп болды, ал қызы Маргарита Савой герцогинясы атанды.

Алғашқы жылдар

Мария Бургундиялық Брюссельде Куденберг герцогтік сарайында, Шарль Батылдың, сол кезде Шарло граф аталған, және оның әйелі Бурбон Изабелласының отбасында дүниеге келді. Сарайдың жылнамашысы Жорж Шастеленнің мәлімдемесіне сәйкес, оның тууына аспаннан күркіреген дауыс себеп болды, әйтсе де аспан бұлтсыз еді. Оның тәрбиешісі сол кезде Бургундиядағы жер аударуда болған Францияның дофині Луи болды; ол оны анасы Анжулық Марияның құрметіне атады. Баланың тууына реакциялар әртүрлі болды: баланың әкесі, герцог Филипп Жақсы, қызығушылық танытпады және "қыз болғандықтан [крещение] рәсіміне қатыспауды жөн көрді", ал оның әжесі Португалиялық Изабелла немере қыздың туғанына қуанды. Оның заңды емес әпкесі Анна Марияның біліміне жауапкершілік жүктеді және Жанна де Клитоны оның тәрбиешісі етіп тағайындады. Жанна кейінірек Марияның досы болып қалды және оның ең адал серіктерінің бірі болды.

Мұрагерге үміткер

1467 жылы Филипп Жақсы қайтыс болды және Мэридің әкесі Бургундия мемлекетін басқаруға кірісті. Әкесі таққа отырғанда ұлдары болмағандықтан, Мэри оның мұрагері атанды. Әкесі Бургундия герцогтығы, Бургундияның еркін графтығы және Төменгі елдердің көп бөлігінен құралған зор және бай иелікке ие болды. Сондықтан көптеген ханзаделер оның қолына үміттене бастады. Алғашқы ұсыныс әкесіне Мэри бес жасқа толғанда келіп түсті, ол болашақ Арагон королі Фердинанд II-ге үйлену туралы болды. Кейіннен Берри герцогы Чарльз оған ұсыныс жасады; оның үлкен ағасы, Франция королі Людовик XI Чарльздың осы әрекетіне қатты ашуланып, туыстық байланысқа байланысты қажетті папалық рұқсатты алуға тырысты. Луи балалық шақтан аман қалған ұл туғаннан кейін, болашақ Франция королі Карл VIII-ге Мэриге үйленуді қалады, тіпті ол Мэриден он үш жас кіші болғанына қарамастан. Николай I, Лотарингия герцогы, Мэриден бірнеше жас үлкен болды және Бургундия жеріне жақын орналасқан герцогтықты басқарды, бірақ оның иелігін біріктіру жоспары 1473 жылы оның қайтысымен аяқталды (қайтысынан үш күн бұрын асқазан ауруы басталды; улану күдігі болды). Тағы бір күйеушіл Джордж Плантагенет, Кларенс герцогы (оны қарындасы Маргарет Йорк қолдады), бірақ оның ағасы, Англия королі Эдуард IV, саяси және жеке себептермен олардың кездесуіне кедергі келтірді (бастапқыда ол өзінің қайын сіңілісі Энтони Вудвиллді қолдағысы келді). Корольдің бұл әрекеті герцогты ашуландырды, ол өзін-өзі бақылаудан шығарып, ағасымен қайтадан жанжалды бастады, бұл оның өліміне әкелді.

Билік

Мария әкесі шайқаста жеңілгеннен кейін және 1477 жылдың 5 қаңтарында қайтыс болғаннан соң оның билігін қабылдады. Франция королі Людовик XI Бургундия герцогтігін, сондай-ақ Франш-Конте, Пикардия және Артуа аймақтарын басып алуға мүмкіндік алды. Ол халқын Бургундия әулетіне адал болуға шақырды (Марияның Бургундия және Аррас герцогтігіне қолдау сұрап жазған хаттары әлі де сақталған). Людовик XI Аррасты басып алды, бірақ халық оның келісімінсіз мойынсұнудан бас тартты. Патша онымен кездесуге тырысқандары үшін 18 буржуаның басын алдырды. Ол жаппай жер аударуға бұйрық берді және қаланың атын Франчайз деп өзгертті. Франция патшасы Марияның ұлы Карлға үйленуіне және төменгі елдердің мұрасын оның мұрагерлеріне, қажет болса күшпен қамтамасыз етуге ниеттенді. 1477 жылдың ақпан айына қарай оның кеңесшілері де, Штаттар Генералиі де француз әскеріне қарсы тұра алмайтындарын түсінді. Канцлер Хугонет Марияның алты жасар Дофинге (кейін король Карл VIII) үйлену мүмкіндігін талқылау үшін делегация басқарды. Келіссөздер сәтсіз аяқталды, себебі Людовик XI Бургундия герцогтігін және Филипп Жақсы мен Карл Батыл басып алған француз территорияларын беруді талап еткен, бұл шарттар қабылдауға келмейтін болды. Содан кейін патша оның құпия хаттарын Гент азаматтарына сатты, олар хаттарда аталған Хугонет пен сэр д’Хумберкурт, оның әкесінің ең ықпалды кеңесшілерінің екеуін ұстап алды және оның жалбауына қарамастан, 1477 жылдың 3 сәуірінде оларды өлімге кесті. Олар оның басқа кеңесшілерін де алып кетті. Кенигсбергер Людовик XI хаттарды жасауға тырысқан болуы мүмкін деп күдіктенді.

Үлкен мәртебе

Мария 1477 жылғы 10 ақпанда Гент қаласында "Ұлы артықшылық" деп аталатын құқықтар хартасына қол қоюға мәжбүр болды. Бұл оның әкесінің мұрагері ретінде ресми түрде танылуымен ( "Қуанышты кіру") байланысты болды. Осы келісім бойынша Фландрия, Брабант, Эно және Голландия провинциялары мен қалалары Бургундия герцогтарының жарлықтарымен жойылған жергілікті және қауымдық құқықтарын қайта алды. Герцогтардың Франция үлгісіндегі орталықтандырылған мемлекет құру әрекеттеріне қарсы осы құқықтар қалпына келтірілді. Атап айтқанда, 1470 жылы Карл Батыл ресми түрде құрған Мехелен Парламенті таратылып, оның орнына бұрынғы Париж Парламентінің билігі қайта орнатылды. Бұл Карл Батыл мен Филипп Жақсының орталықтандыру саясатына қарсы тиімді тежеу құралы деп есептелді. Герцогиня сонымен қатар осы провинциялар мен қалалардың келісімінсіз соғыс жарияламауға, бейбітшілік келісіміне қол қоймауға, салықтарды көтермеуге және тек жергілікті тұрғындарды ғана мемлекеттік лауазымдарға тағайындауға міндеттелді.

Неке

Көп ұзамай Мария өзінің қолы үшін көптеген талапкерлердің ішінен Австрияның эрцгерцогы Максимилианды (болашақтағы Киелі Рим императоры Максимилиан I) таңдады, ол оның бірлескен билеушісі болды. Неке 1477 жылы 19 тамызда Гент қаласында өтті, Мария 20 жаста болса, ол одан екі жас кіші еді. Марияның Габсбургтер әулетіне үйленуі Франция мен Габсбургтер арасындағы екі ғасырлық қақтығыстың бастауы болды, бұл 1701–1714 жылдары Испания мұрагерлік соғысымен аяқталды. Олар уақыт табатын болса, билеу, аң аулау, музыкамен шұғылданып, жануарларды жақсы көретін. Мария оған коньки тебуді үйретуге тырысты, бірақ ол оны меңгеруге қиналды. Олар бірге махаббат романдары оқитын. Тойдан кейін көп ұзамай ол жатын бөлмесіне (олар бөлек пәтерде тұрмай, бірге тұрған және оларда ит болған) соқыр құстарды әкелді. Мария балаларын өзі баптады, тамақ мәзірін тапсырыс беріп, Дижоннан келген саудагерлермен бірге тамақтанатын. Мария күйеуін турнирлерде жақтады, онда ол керемет жауынгер екенін көрсетті, тек күш-қуатымен ғана емес, сонымен қатар жабдықтарына, жылқыларына, аксессуарларына және әшекейлеріне жұмсаған мол шығындарымен де көзге түсті. Бастапқыда олар латын тілінде сөйлескен. Хамерс пен Сатхтың сөзіне сүйенсек, алғашқы неке шартында Максимилиан балалары болған жағдайда Бургундия жерлерін мұраға ала алмайтыны көрсетілген. Яғни, егер олар мұрагерлер тудырса, бұл Максимилианға кейіннен қиындықтар тудырар еді. Кейбір деректерде алғашқы неке шартында Мэри мен Максимилианның ортақ балалары ғана оның өлімінен кейін Бургундия мұрасын талап ете алатыны айтылған. Бірақ үйленгеннен кейін бір ай өткен соң, ол түзету енгізіп, балалары болмаған жағдайда Максимилианды мұрагер етіп белгіледі – бұл шарт оның өлімінен кейін мүліктің жойылуына әкелуі мүмкін еді.

Максимилианмен бірге билік ету

Максимилианның жанында болған Мэридің саяси және әскери жағдайы күшейе түсті. Ол ақшасыз, әскерсіз, империяның қолдауысыз және басқару тәжірибесі жоқ болса да, әскери мәселелердегі құзыреті мен император ұлы ретінде беделі оның патшалықтарының тұрақтылығын арттырды. Ол әскери және қаржылық мәселелерге қатысты соғыс күшін өз мойнына алды. Осы уақытқа дейін Бургундия жағы Шарль Батылдың өлімінен бұрын да, кейін де Францияға кеткеніне байланысты көптеген әскери капитанды жоғалтты. Бургундия герцогтігінен айрылу бүкіл үкіметтің арқа сүйегін кесті, ол Бургундия мен Пикардиядағы француз тілді дворяндардан шыққан жоғары әкімшілер мен әскери қолбасшылардан тұрады. Филипп Клевес, оның туысы және балалық шағы досы (оны Мәриямның күйеу жігітінің кандидаты ретінде оның әкесі Адольф Клевес ұсынған; Мария мен Филипп бұрынғы махаббат қызығушылықтары болған деген хабар тарады, бірақ бұл Арий де Фуумен таласқа түсті), оны 1477 жылы Штадтольд генерал етіп тағайындады, енді Максимилианның лейтенанты ретінде Нидерландының адмиралы ретінде қызмет етті. Бургундияның сарайлары сән-салтанат пен байлықпен танылса да, Шарль Батыл өзінің соңғы үш апатты науқандарынан бүкіл байлығын жоғалтты. Төменгі елдер бай болды, бірақ сословиелер төлеуге батылдық танытпады. Сонымен қатар, Бургундия мемлекеті салықтық түсімдерінің төрттен бір бөлігін, ал жаңа шектеулер салдарынан оның жалпы мемлекеттік кірісінің жартысын жоғалтты. Осылайша бастапқы қаржылық жағдай өте шиеленісті болды және Мэри өздерінің әскерлерін қаржыландыру үшін көптеген мұралық заттарын кепілге қоюға мәжбүр болды. Ол сондай-ақ, Максимилианның Францияға қарсы соғысына соңғы қолдау көрсету үшін, олардың кейбір артықшылықтарына қатысты соттар талаптарын мойындауға мәжбүр болды. Виолет Соеннің айтуынша, Мэри саяси манипуляция арқылы күшті Croÿ отбасын таққа байлауға қол жеткізді. Мэри француз патшасы басып алған Бургундия герцогтігін қайтарып алмады, бірақ ол қалған жерлерін сақтап қалды. 1478–1479 жылдары Максимилиан француздарға қарсы жорық жасап, Ле Кесной, Конде және Антуанды қайтадан басып алды. Ол 1479 жылы 7 тамызда Гвинегетте (қазіргі Энгуинегатте) француздарды жеңді. Жеңіске қарамастан, ол Теруанның қоршауын тастап, әскерін таратуға мәжбүр болды, өйткені голландиялықтар оның тым күшті болғанын қаламады немесе оның қазынасы бос болды. Сонымен қатар, ол төменгі елдердегі көтерілістерді басуда Шарль сияқты аяусыз болды. Құйлар мен Кодтар арасында қайтадан қақтығыс басталғанда, эрцгерцог қақтығысты бақылауға алып, Кодтардың үстемдігін қамтамасыз ете алды, бұл процесте Ұлы артықшылықты ескермеді. Бес жылдық үзілістен кейін (неге де болса, мүшелерінің көпшілігі Шарль Батылдың соғыстарында қаза тапты немесе Францияға көшті), Алтын Тоқ Орденін Максимилиан орденнің жаңа егемендігі ретінде қайта ұйымдастырды. Алайда, некеде Мәриям өзінің саяси басымдығын сақтады. Оның қол астындағылар Максимилианның шетелдік мәртебесіне және оның әскери амбицияларына күдікпен қарады. Олар оның Бургундия герцогтігін қайтарып алу үшін соғысты ұзартады деп қорқып, сондай-ақ жаңа жетістіктер оны нығайтып, оны Шарль Батылдың екінші келуіне айналдырады деп қорқып, оның мұрасы оларды ұнамайтынын сезінді – бұл қорқыныш оның кейінгі регенттік кезінде оның автократиялық және милитаристік тенденцияларын ескере отырып, орынсыз емес екенін дәлелдеді. Оның үстіне, Филипп де Комминнің айтуынша, Максимилиан тым жас, шет елде "өте нашар тәрбиеленген" және осылайша мемлекет істерін қалай жүргізу керектігі туралы аздап та түсінігі жоқ еді. Мэри мен Маргарет оған француз және голланд тілдерін үйретуге тырысты, бірақ ол жалкой оқушы болып шықты. Мария Максимилианның көптеген саяхаттарында бірге жүріп, неміс тілінде сөйлейтін ханзада мен оның азаматтары арасындағы буфер ретінде әрекет етті. Жазушы Хуан Луис Вивестің айтуынша, оның азаматтары саяси мәселелерге келгенде, ол күйеуінен кеңес алатын, "бірақ ол бәрін өз қалауы бойынша жүргізе алатын" және Максимилиан, жұмсақ күйеу, ешқашан оның қалауына қарсы келмейтін. Ол ішкі істерді басқарып, ерлі-зайыптылар қаржы жинауға қажетті барлық конгрестерге қатысқан. Бургундиялық монеталар Максимилианға ешқашан зайыбының иелігінде Фердинанд Арагон сияқты заманауи патша күйеулері қол жеткізген ресми дәреже берілмегенін көрсетті. Ол екі рет солай істеуге тырысқанынан көрінетіндей, күйеуіне әскери мәселелерде де өз еркін тануға болатындығын көрсетті. Бір жағдайда, Максимилианның өзінің «Weisskunig» қолжазбасында баяндағандай, оның кеңесшілері оны күшті француз әскеріне қарсы соғыс ашудан тоқтатуға тырысты, бірақ ол оны жүзеге асыруға бекінді. Кеңесшілер Мэриден көмек сұрады, ол оған бара алатынын, бірақ алдымен оған қоштасу үшін қайтып келуі керек екенін айтты. Ол қайтып келгенде, ол оны дереу өз пәтеріне қамап қойды. Ұзақ келісімдерден кейін, ол билеуге келісіп, босатылды. Оның ресми суреттері мен бейнелеуінде ол белсенді, бұйрық беретін билеуші ретінде бейнеленген, көбінесе жылқыда және бүркітпен. Ол әкесінен гөрі бейбітшілдік бейнесін қабылдады, бірақ оның заңды билеуші ретіндегі мәртебесі баса көрсетілді, ал Максимилиан, қаруланған және қару-жарақтанған, әдетте әйелінің артында көрсетілді. Бұл Максимилиан император ретінде кешірек билік еткен кезінде жасаған портреттерімен қарама-қарсы болды, онда ол көбінесе пассивті жағынан көрсетілді. Үкіметке қолдауды арттыру үшін ол ең көп көңілді публично көрсетуге, әсіресе діни ізгілік көрсетуге бөлді. 1482 жылғы қыс суық болды және Франция тұз блокадасын жариялады, бірақ Нидерландтағы саяси жағдай жалпы алғанда жақсы болды; француз агрессиясы уақытша тоқтатылды және ішкі бейбітшілік көбінесе қалпына келтірілді. Оның билігінің соңына қарай, орталық үкімет пен басқа фракциялар арасындағы дауды күшейткен оқиға болды: 20 қазан күні 1481 жылы Жеан (немесе Ян) ван Дадизельдің өлтірілуі. Осы кезде, Максимилианға және оның ең жақын кеңесшілерінің бірі болған Гаасбектің лордына қарсы ашулы айыптаулар таралды. 2023 жылы Фредерик ван Хорн жазған және Гелдерс Архивінде сақталған хат (Хаэмерс және ван Дриэль тапқан) ван Хорнның осы кісі өлтіруге кінәлі екенін көрсетеді. Ван Хорнның сөзіне сүйенсек, Дадизель өлтірілгеннен кейін Мэри оған хат жазып, Дадизельдің оны және Максимилианның адал қызметшілерін өзі таңдаған адамдармен алмастыруға тырысқан жамандыққа толы сатқын екенін, ал ол оның өлтірілуін өзіне кек ретінде қарастыратынын жазған. Хаэмерс Мэридің өзі Дадизельді өлтіруге дайындалып жатқан сияқты көрінетінін (егер ван Хорн Мэридің хаты туралы шыншыл болса – сол кезде ол өзінің әрекетін ақтауға және кешірім алуға тырысқан), бірақ шындығында, ол кісі өлтіруші болмаған деп санайды. Соңында Мэри Фредерик ван Хорнды кешіріп, қорғады. Бұл шешім кейінірек Максимилианға қарсы Фландрия көтерілісіне (1482–1492) әкелуге көмектесті.

Мария, Максимилиан және Габсбургтер тұсында өнер мен аңыздар

Фауст туралы аңыз, көптеген адамдардың некромант деп күдіктенген діни қызметкер, абат және гуманист Иоганн Тритемий (1462–1516) туралы аңызға тығыз байланысты. 1507 жылғы есебі арқылы Тритемий тарихи Доктор Фаустусты алғаш рет атаған автор болды. 1506 және 1507 жылдары император сарайына шақырылған ол Максимилианның Троялық тегін «дәлелдеуге» көмектесті. 1569 жылы «Тишреден» басылымында Мартин Лютер Максимилианды көңілдестіру үшін Ұлы Александр және басқа да ежелгі батырларды, сондай-ақ императордың қайтыс болған әйелі Мария Бургундияны шақырған сиқыршы және некромант (Тритемий деп түсініледі) туралы жазады. 1585 жылы Аугустин Лерхаймер (1522–1603) Мария қайтыс болғаннан кейін Тритемийді күйзелген Максимилианды жұбату үшін шақырғандығын жазады. Тритемий оның тірі кезіндегідей дәл бейнесіне ұқсас Марияның көлеңкесін сомдады. Максимилиан оның мойнындағы, тек өзіне ғана белгілі туғаннан қалған белгіні таныды. Ол осы оқиғадан қатты күйзеліп, Тритемийге ешқашан қайталамауды бұйырды. 1587 жылы анонимді есеп оқиғаны жағымсыз нұсқаға өзгертті. Император Карл V болды, ол қара сиқырдың қаупін білгенімен, Фаустусқа Александр мен оның әйелін өлімнен қайта тірілуге бұйрық берді. Карл әйелдің туғаннан қалған белгісін көрді. Кейіннен ең танымал ертегідегі әйел Троялық Елена болды. Өмірінде Марияның сүйікті символдары, олар көбінесе оның ресми бейнесімен байланысты болды, соқыр және жылқы болды. Энн М. Робертс соқырды семсердің орнына (оны оның атасы және әкесі мөрлері үшін қолданған) қолданғандай көрінеді, бұл оның мәртебесі мен ерлігін білдіреді және оның аңшы ретінде күйеуінің әскери басшы ретіндегі қабілеттерін теңегендей көрінеді. Робертстің айтуынша, күйеуінің кейінгі билігі кезінде жасалған (көптеген санда) суреттер мүлдем басқа бейне көрсетеді: ол оны жас (жеке ерекшеліктері аз және тек оның заттарымен танылатын) бейнелеген портреттерді пайдалануға бейім болды. Ольга Караскова оның басты орынға орналасуы және мөрімен бірге олардың мөрінде оның мөрімен қатар орналасуы оның өзін қалай қабылдағанын және замандастарымен қалай танысқысы келгенін көрсетеді деп санайды. Максимилианның кейінгі билігі кезінде ол Марияның түрлі мақсаттар үшін көптеген суреттерін тапсырды. Караскованың айтуынша, соқыр символы жоғалып кетпеген, бірақ Максимилиан өзінің және олардың ұрпақтарының мұрагерлік құқығын нығайту үшін қажет болғандықтан қайтып оралған. Қоғамдық портреттерде Марияның соқырды ұстап тұрған бейнесі Карл V-нің тұсауын кию кезінде қайта оралды. Сонымен қатар, Максимилиан Филипп Пейрдің және Карл V-нің соқырды ұстап тұрған портреттерін тапсырды (осылайша олар мен Марияның арасында байланыс орнатылды), сондықтан ол Марияның жасаған және онымен байланысты болған иконографияға тәуелді болуы керек еді, бұл олардың замандастарының естелігінен өшірілмеген. Австрияның Максимилианның ескі дұға кітабында (l'Ancien livre de prières de Maximilien d'Autriche, 1486, Vienne, ÖNB, Cod. 1907, f. 61v), Мария, Филипп және Максимилианды бейнелейтін үш соқырдың бейнесі бар: Мария Филиппен бірге болды, ал Максимилиан басқа құсты қуып жүрді, ол әйелін және баласын символикалық түрде қорғады, неміс бүркіті мен Австрия мен Бургундия үйлерінің біріктірілген гербінің жанында. Максимилианның осы өлімнен кейінгі суреттерінде Марияны император мәртебесіне «өсіру» үрдісі болды: Жорг Кёльдерердің Максимилианның кенотафындағы Марияның мүсініне дайындалу кезінде жасаған суреті күйеуінің Рим патшасы немесе Киелі Рим императоры ретінде (оның өмірінде пайдаланбауы мүмкін) символдарымен гербті көрсетті. Бернхард Стригель жасаған императордың жеке пайдалануы үшін (халыққа саяси мәлімдеме ретінде қолданылудың орнына) жасалған иконографияның түрі де болды: Мария, сондай-ақ императорлық стильде оның императрицасы, королева Эренрейх және мәңгілік серігі ретінде ұсынылған, терезе сыртында соқырлармен және оның корсажында аңшылық көрінісімен көрсетілді, бұл әміршіге арналған сарайлық махаббат пен бақыттың күндерін білдіреді. Бұл иконография Бернхард Стригельдің (төменде көрсетілген) император Максимилиан мен оның отбасының портреті деп аталатын портретімен байланысты болып көрінді. Мария мен Максимилианның сағаттары кітабында (Берлин, SM, Kupferstichkabinett, Ms. 78 B 12, f. 220v.), соқыр мен аң аулау көрінісі саяси мәнді емес, тек трагедия ретінде көрсетілді. Караскова герцогиняның сүйікті суреттеу тәсілі мен оның өлімі жолының үйлесуі суретшіге де, тапсырыс берушіге де, осы жағдайда Максимилианға да әсер еткені сөзсіз деп санайды. «Соңғы рыцарь» (Der letzte Ritter) атты ZDF телеарнасының деректі фильмінде император қызы Маргаретпен сөйлескенде соқырдың шақыруын «өмірінің ең қараңғы күнімен» байланыстырды (оның кенотафында Мария мен оның мүсіндері бар, Филипп Жақсының әкесінің белдігінде ер және әйел соқыршының суреті бар). Караскова Робертс Максимилианның қалауының өнімі деп санайтын профильдік портреттердің түрі (оның жастығын және байлығын көрсеткен) оның өмірінде де жасалған және көшірілгенін, оны оның ата-бабаларымен, әсіресе Филипп Шақырушымен байланыстырғанын айтады. 1494 жылы Бьянка Марияға үйленгеннен кейін Максимилиан екі әйелімен бірдей бейнеленді. Генеалогиялық ағаштардың бейнеленгенінде (1497 жылы тапсырылған және тағы он жылдан кейін жасалған) ерекше тенденция байқалды: сырттан топ біртілді көрінеді, бірақ Максимилиан Бьянкадан бет бұрып, балаларының анасына қарады (Унтерхольцнер Максимилиан мұрагерлік саясаты тұрғысынан оның бірінші некесінен туған балаларына әрқашан назар аударғанын, бұл өте тәуекелді болғанына қарамастан, атап өтеді; кейінірек, оның жалғыз (заңды) балаларының анасы болған Бургундиялық Мария тек маңыздырақ болды). Кейінірек, оның балалары Филипп және Маргарет өздерінің билігін нығайту үшін даулы герцогиняның емес, даусыз герцогтардың бейнелерін (қоғамдық кеңістікте көрсетілген) пайдалануды ұсынды, бірақ бұл олар оған эмоционалдық наразылық білдіргенін білдірмейді, мысалы, Маргарет 1520 жылы анасын еске алу үшін Ян Мостаерттен тапсырыс берген әйгілі диптих. Алайда, Карл V әкесінің, әсіресе Максимилиан мен Марияның үйінің нағыз тегі ретінде бейнеледі. Соқыр да қайтып келді және оның Бургундия герцогинясы ретіндегі рөлі де ерекше атап өтілді. Максимилиан тапсырыс берген, сондай-ақ олардың негізгі авторы болған «Тёерданк» және «Фрейдаль» сияқты масштабты жартылай автобиографиялық туындылар, сонымен қатар «Вайскуниг» рыцарлық романы олардың махаббаты мен некесіне құрмет көрсетудің бір бөлігі болып табылады. «Тёерданктағы» (Благородная Мысль, Максимилианның өзінің аллегориясы) Эренрайх патшайымы (Құрметке толы) рыцарь Тёерданкті (Благородная Мысль) крест жолына шығуға шақырды. Тірі кезінде де ол Мариямен байланыстырылған культтің орталығына айналды. Жастарды Мариямен байланыстыру осы кезде ерекше емес еді, бірақ олардың аттарының ұқсастығы оны оңайрақ және одан да қызықтырақ етті. Марияның өлімінен кейін Максимилиан және оның бургундиялық подданныелары осы культке көптеген өнер туындылары мен насихаттарды арнады. Мария Бургундияның сағаттары кітабында (1477), оған тапсырыс берілген (вероятно, Йорктан келген Маргарет, содан кейін Максимилиан, ол…

Кейінгі суреттер

Мария Шарлотта Роза де Камон де Ла Форстың 1674 жылғы «Мария де Бургундияның құпия тарихы» романындағы басты кейіпкер болды. Бұл туынды сол дәуірдегі әдеби ертегілерге деген қызығушылықтың бір бөлігі болды және замандастары оны ынтамен қарсы алды. Он тоғызыншы ғасырда, немересі Карл V-пен бірге, суретшілер Ханс Мемлинг және Ян ван Эйкпен бірге Мария Бельгияның қуатты ұлттық символына айналды, ол «ұлттық мүдде гүлденген дәуірді» бейнеледі. Суреттерде жергілікті сипаттамалар да болды, олар белгілі бір қалаларды «үлкендер мен жақсыларды қабылдап алған» жерлер ретінде көрсетті. Көрікті сюжеттердің бірі – Марияның Мемлингке сапары (Грэм мен Уинтл оны неміс фантазиясында Максимилиан I мен Дюрер арасындағы қарым-қатынасқа, немесе голланд суретшілерінің бейнелегендей Оранж ханшайымы мен Бартоломей ван дер Хелст арасындағы қарым-қатынасқа теңеді). Бұл көріністі алғаш рет 1847 жылы Никаиз де Кейзер суретке түсірді, одан кейін 1860 жылдары Эдуард Валлайс (екі жағдайда да сапар көрінісі Сент-Джон ауруханасы болды). Мария 1833 жылы Джордж Пэйн Рейнсфорд Джеймстің «Мария Бургундиялық немесе Гент көтерілісі» романындағы басты кейіпкер болды. Романда ол автор қолдаған аналық феодализмнің бейнесі ретінде бейнеленді. Немец драматургы Герман Герш 1853 жылы оның өмірі туралы бір актілі комедия, ал 1860 жылы бес актілі трагедия жазды. Басқа кейіпкерлерге Максимилиан, фон Равенштейн, леди Холвин, Джон Клевес және т.б. кіреді. Анна Кольман Лэддтың 1912 жылы жазған «Hieronymus Rides: Episodes in the Life of a Knight and Jester at the Court of Maximilian, King of the Romans» романында Мария бір кезде өзінің жарты ағасы Максимилианға қызмет еткен шут және рыцарь Иеронимге ғашық болған. Мария мен Максимилианды бейнелейтін екі картина бар: бірі – Антон Петтердің (1791–1858) «Гентке император Максимилиан I-нің кіруі» (1822, Белведер, Вена), онда Мария ұлын күйеуіне таныстырды, ал екіншісі – «Император Максимилиан I және Мария Бургундиялық», олардың кездесуін суреттейді (1813, Грацтағы Йоаннеум). Жюль Лаге жасаған «Фландрия Ностра» атты Марияның ат үстіндегі мүсіні Алтын жүнді Мунтплейнде орналасқан. Андре Бессонның 1994 жылғы «Мари де Бургундия: шынжырлы ханшайым» тарихи романында Мария Филипп де Равенштейнге (Клевтік Филипп) ғашық болған, бірақ мемлекеттік мүдде үшін сезімдерінен бас тартуға мәжбүр болды. «Максимилиан: Билік пен махаббат ойыны» (Maximilian – Das Spiel von Macht und Liebe), АҚШ-та «Максимилиан мен Мария де Бургундиялық» немесе жай ғана «Максимилиан» деп шығарылған, 2017 жылғы неміс-австриялық үш бөлімді тарихи мини-сериалын Андреас Прохаска режиссерлік еткен, онда Жанис Ниухнер Максимилиан I рөлін, ал Криста Терет Мария Бургундиялық рөлін сомдады. Сериал олардың некесі мен махаббатының тарихын баяндайды. Флориан мен Айрин Шерц жазған «Максимилиан – нағыз рыцарь» (Maximilian – ein wahrer Ritter) 2019 жылғы музыкалық туынды. 2021 жылы «Мари де Бургундия: бәріне қарсы жалғыз» (Marie de Bourgogne: seule contre tous) атты деректі-құжаттық фильм оған арналды, ол «Тарихтың құпиялары» бағдарламасының (15 маусым) бір бөлігі болып табылады және Стефан Берн ұсынды. Брюгге орталығында 2019 жылы Еремия Персин жасаған «Мария Ван Бургондие» атты үлкен қабырғалық суреті орналасқан. Мария Бургундиялық әлі күнге дейін күшті және мейірімді билеуші ретінде еске алынады, ол орталық кейіпкер ретінде Иса сияқты бейнеленген, ал Максимилиан, оның билігі Брюггенің 500 жылдық құлдырауының басталуымен (және оған үлес қосты) сәйкес келді, «Брюгге Ақымағы» («Brugse Zot», Брюгге символы) кейпінде, аққуға мініп, жарты ай ұстап тұрған. Брюгге символы болып табылатын Қасиетті қан базиликасы мен біздің әйел шіркеуі де бейнеленген. Австриялық суретші Вильгельм Коллер Мария Бургундиялықтың портретін суреттеген Гуго ван дер Гоусты бейнелеген. Ол кішкентай ұлын ұстап, иттің қолында ойнап жатыр. Эорси бұл картинаның Киелі Луканың Мәриямды суреттегенін еске салады. Даниэль Стернфельд (1905–1986) камералық немесе оркестр үшін «Мария Ван Бургундияның сотында әндер мен билер» («Zang en dans aan het hof van Maria Van Bourgondië») шығармасын жазды. Максим Бенуа Жанниннің «Маридің айнасы» (Miroir de Marie) 2021 жылғы романы оның өміріне арналған. 2022 жылдың мамырында Жаббекеде мүсінші Ливия Канестраро жасаған ескерткіш орнатылды, онда оның жылқыдан құлап түскен сәті бейнеленген.