Кіріспе

Шашибхушан Райчхаудхури (8 қаңтар 1863 - 1922), Шашида деп те аталатын, Бенгалияда бастау алған радикалды революциялық әрекеттермен байланысты патриоттық педагог. Ол - өзін-өзі қамтамасыз ететін қоғам құру үшін "Түнгі мектеп" қозғалысының ізашары.

Ерте өмір

Шашида 1863 жылы 8 қаңтарда Батыс Бенгалияның Баракпур маңындағы Тегарья ауылында дүниеге келген. Ол Саудамини Деви мен Анандачандраның кіші ұлы еді. Содепур орта мектебінің студенті болған Шашида, әдетте, құлшынысты христиан уағыздаушыларының қамқорлығында кедей отбасылардың балаларына зайырлы білім беру үшін, Патшала стиліне тән дәстүрлі бастауыш мектеп ашқан. Уақыт өте келе Шашида ересектерге арналған кешкі сыныптар да құрды және бенгал, тарих және математиканың негіздерімен қатар, оларды тоқу, ауыл шаруашылығы, соның ішінде жібек құрттарын өсіру және коттедждік өнеркәсіпке кіріктіру үшін құзыретті әріптестерді шақырды. 1880 жылы Шашида өзінің кіру емтиханын тапсырып, Калькуттаның Метрополитен институтына қабылданды. Оның директорларының бірі ретінде Ишварчандра Видьясагардың және оның оқытушысы ретінде Раштрагуру Сурендранат Банерджеа мен Худирам Боздың (шаһир емес) болуымен ерекшеленді. Раштрагуру Йогендра Видьябушандан Мацзини мен Гарибальдидің өмірін танымал етуге тапсырма берген және оратор ретінде бүкіл елде танымал болған. Худирам Бос атақты жас бенгальдық көшбасшы, Қаличархан Банерджидің шәкірті болды және Кешуб Чундер Сенді жақсы білген. Колледжде Чандидас Гош жетекшілік ететін дене тәрбиесі курсы өткізілді. Шашида жаңадан туған патриоттық белсенділіктің ұшқынын ұстап, А. Басумен бірге Студенттер қауымдастығын құрды, оның Дешабанду Читтаранжан Дас, Праматханат Митра, сонымен қатар, Баристер П. Миттер және Брахмабандаб Упадхяймен байланысы болды. Ол Бас Ассамблея институтының (кейін Шотландия шіркеуінің колледжі) және Гохас клубының гимназиясына тұрақты қонақ болатын. Дәстүрлі өзін-өзі қорғау үшін ол Гохалармен күреспен айналысатын Свами Вивеканандамен кездесті. Свамидің адам жасау философиясы Шашиданың іс-қимыл жоспарын нығайтады. Бұл жерде, мүмкін, Вивекананданың арқасында ол Джатиндранат Мукерджиді, болашақ Баға Джатинді де тапты.

Революциялық ұйым

1900 жылы П. Миттер Шашидадан өзіне кейіпкер жігіттер жіберуін сұрайды. Бұл Миттердің "Колк-Аншуйлан" қоғамын құрумен айналысып, колледж студенттері арасында Шашиданың танымалдығын білген кез. Шашида Сатиш Мукерджи, Нибаран Бхаттачарья, Индранатх Нанди, Никилешвар Рай Мауликті жіберді. Ол Миттерді бұрыннан таныс болған Баға Джатин атты Джатиндраннатх Мукерджимен жеке таныстырды. Осы арада Брахмабандавтың шақыруымен 1902 жылы 6 қаңтарда Шашида Рабиндранат Тагордың Сантиникатан қаласында құрған жаңа мектеп-интернатының алғашқы топ мұғалімдеріне қосылды. 1902 жылдың наурыз айында Шашида Анушилан Самиті ашылуы үшін Калькуттаға оралуға мәжбүр болды. Көп ұзамай, Джатин Банерджи, яғни Нираламбаның келуіне байланысты, Миттер ұйымның әскери бағытқа тым көп ауысып кеткендігі туралы ойда болды, ал Банерджи Барин Гоустің террористік кәсібімен келіспеді. Осы жанжал кезінде Шашида мен Баға Джатин де араласшы болды. Бародадан келген Шри Ауробиндо 1903 жылы Йогендра Видьябушанның үйінде дауларды шешуге тырысты және Баға Джатин мен Банерджимен Бенгалияға арналған бағдарламасын талқылады. Көп ұзамай Банерджи Жоғарғы Үндістанға жолға шығады, онда революциялық миссионерлік жұмысын жалғастырады. Анушилан Самити Шашиданың басшылығымен Калькуттада Шрамаживи Видялай немесе "Жұмысшы ерлер институты" ашылды, онда кешкі сабақтар білім алуға мүмкіндігі жоқ адамдарды тартты. Көптеген кедей студенттер де әр түрлі пәндер бойынша қосымша нұсқаулар алды. Сонымен қатар, Самити әлеуметтік қызметтерге еріктілерді жалдады. Олар науқастарды күту, кремациялау, Шашида ауылының қолмен жасалған сабын, салғыштар мен коттедждік өнеркәсіп өнімдерін кооперативтік негізде сату, Шиважи, Пратападития және Ситарама фестивальдері сияқты маңызды қоғамдық іс-шараларды ұйымдастыру. Бұл - белгілі "Чатра бхандар" немесе "Студенттер дүкені" және кейіннен Амерендранат Чаттерджи мен Баға Джатиннің басқа да серіктестері басқаратын Шрамаживи Самавайяның прототипі. Партияның елшісі ретінде 1904 жылдың аяғында Шашида Бихардағы Мунгейрге барып, Нимдари Сингх пен басқа да аймақтық көшбасшылардың жігерленуімен үлгілік мектеп ашты. Содан кейін 1905 жылы Ориссаға барып, Уткаламани Гопабандху Дасты Нилаканта Дас, Крупасинду Мисра, Ачарья Харихар Дас және Годавариш Мисрамен бірлесіп, Бхубанесварда дене шынықтыру орталығын ашуға талпындырды. Осыдан басталған Сатьявади Видялая 1909 жылы Пуридің жанында құрылды. Шашида Ориссадағы су тасқыны туралы ескерткен соң, 1908 жылы П. Миттер Нарен Бхаттачарьяның (М.Н. Рой) және Харикумар Чакравартидің басшылығымен көмек делегациясын жіберді.

Даулатпур колледжі

Алипур бомбасына қатысты оқиғадан кейін, қауымдастықтарға ресми түрде тыйым салынғанда, Баға Джатин және Анушилан Самитидің басқа да басшылары Сундарбан аймағында Бенгал Жастары Заминдари Кооперативтік қоғамын құрды: "Бұл идея революциялық жас жігіттерді ауыл шаруашылығы саласында орналастыруға, шағын күшейтпелі өнеркәсіптер мен свадеси дүкендерін ұйымдастыруға бағытталған еді", - деп еске алады Арун Чандра Гуха. Басқалары Шашиданың ауылына барды. 1909 жылы Шашида Прафулланат Тагордың үйінде жеке ұстаз ретінде Дехра-Дунға кетуге тиіс болды. Расбехари Боздың бомба жасауға қатысы бар деп күдікті екендігін білгеннен кейін, Шашида Бозды қауіпсіздігі үшін Дехра-Дунға жіберуді ұйымдастырды. Ол Дәулетпур колледжіне жатақхананың меңгерушісі болып оқуға түсті. Ол бөлмеде құпия қоғамның мүшесі, директордың орынбасары Маниндранатх Сеттпен және студенттердің әйгілі көшбасшысы Бхупендра Кумар Даттамен бірге болды. Үшеуі де 1917 жылы тұтқындалуға тиіс еді. Күнделікті таңертең және кешке, дене шынықтырудан кейін, студенттер ой жүгіртуге жиналады, оларды таңдап алынған оқулар, Шашида жүргізген құлшылық және патриоттық әндер сүйемелдеді. 1911 жылдан бастап Баға Джатин, Шашида мен өзі оқытып жүрген үмітті студенттерге сүйене отырып, осы аудандарды үнемі аралап жүріп, кампусқа барады. Соңғысының ақыл-кеңесін алған студенттер атпен, ескіргішпен және әскери жаттығулар өткізді. 1913 жылы Шашида Дамодар су тасқыны кезінде Джатинге көмек көрсету үшін еріктілер корпусын құрды. 1915 жылы Баға Джатиннің қазасынан қайғырып, "Индияны қорғау" заңы бойынша қамауға алынған Шашида өзінің студенттерімен бірге әлеуметтік жұмыстарға көңіл бөлді, сонымен қатар партияны қайта ұйымдастыруға жолдан адасқан революционерлерге көмектесті. Ол 1917 жылы тұтқындалған. Бұл аурудың жағдайына қарап, үкімет оны әйелі Урмила Девимен, қыздары Рани мен Дургамен, ұлы Ашоқпен бірге үй интернатына орналастыруды шешті. 1919 жылы босатылған Шашида Тегерияға қайта оралып, мектептің мәртебесін жақсарту және безгекпен күрес үшін науқан жүргізді. Денсаулығы нашар болғанына қарамастан, ол 1922 жылы сәуірде қайтыс болғанға дейін қоғамдық қызметін жалғастырды.