Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шашибхушан Райчхаудхури (8 қаңтар 1863 - 1922), Шашида деп те аталатын, Бенгалияда бастау алған радикалды революциялық әрекеттермен байланысты патриоттық педагог. Ол - өзін-өзі қамтамасыз ететін қоғам құру үшін "Түнгі мектеп" қозғалысының ізашары.
Shashibhushan Raychaudhuri (8 January 1863 – 1922), also known as Shashida, was a patriotic educationist connected with the radical revolutionary activities that had their origins in Bengal. He was the pioneer in what came to be known as the night school movement, for building up a self reliant society.
Ерте өмір
Шашида 1863 жылы 8 қаңтарда Батыс Бенгалияның Баракпур маңындағы Тегарья ауылында дүниеге келген. Ол Саудамини Деви мен Анандачандраның кіші ұлы еді. Содепур орта мектебінің студенті болған Шашида, әдетте, құлшынысты христиан уағыздаушыларының қамқорлығында кедей отбасылардың балаларына зайырлы білім беру үшін, Патшала стиліне тән дәстүрлі бастауыш мектеп ашқан. Уақыт өте келе Шашида ересектерге арналған кешкі сыныптар да құрды және бенгал, тарих және математиканың негіздерімен қатар, оларды тоқу, ауыл шаруашылығы, соның ішінде жібек құрттарын өсіру және коттедждік өнеркәсіпке кіріктіру үшін құзыретті әріптестерді шақырды. 1880 жылы Шашида өзінің кіру емтиханын тапсырып, Калькуттаның Метрополитен институтына қабылданды. Оның директорларының бірі ретінде Ишварчандра Видьясагардың және оның оқытушысы ретінде Раштрагуру Сурендранат Банерджеа мен Худирам Боздың (шаһир емес) болуымен ерекшеленді. Раштрагуру Йогендра Видьябушандан Мацзини мен Гарибальдидің өмірін танымал етуге тапсырма берген және оратор ретінде бүкіл елде танымал болған. Худирам Бос атақты жас бенгальдық көшбасшы, Қаличархан Банерджидің шәкірті болды және Кешуб Чундер Сенді жақсы білген. Колледжде Чандидас Гош жетекшілік ететін дене тәрбиесі курсы өткізілді. Шашида жаңадан туған патриоттық белсенділіктің ұшқынын ұстап, А. Басумен бірге Студенттер қауымдастығын құрды, оның Дешабанду Читтаранжан Дас, Праматханат Митра, сонымен қатар, Баристер П. Миттер және Брахмабандаб Упадхяймен байланысы болды. Ол Бас Ассамблея институтының (кейін Шотландия шіркеуінің колледжі) және Гохас клубының гимназиясына тұрақты қонақ болатын. Дәстүрлі өзін-өзі қорғау үшін ол Гохалармен күреспен айналысатын Свами Вивеканандамен кездесті. Свамидің адам жасау философиясы Шашиданың іс-қимыл жоспарын нығайтады. Бұл жерде, мүмкін, Вивекананданың арқасында ол Джатиндранат Мукерджиді, болашақ Баға Джатинді де тапты.
Shashida was born on 8 January 1863 at the village Tegharia near Barrackpore in present West Bengal. He was the youngest son of Saudamini Devi and Anandachandra, who owned some land and belonged to an old respectable family. As a student at Sodepur high school, Shashida opened a traditional primary school of the Pathshala style, to give secular education to children of indigent families, usually looked after by zealous Christian preachers. In course of time, Shashida created also evening classes for adults and, in addition to rudiments of Bengali, history and mathematics, he invited competent collaborators to initiate them to weaving, agriculture including growing silk worms, and cottage industry. In 1880, Shashida passed his Entrance examination and was admitted at the Metropolitan Institution of Kolkata, haloed by the presence of Ishwarchandra Vidyasagar as one of its directors and of Rashtraguru Surendranath Banerjea and Khudiram Bose (not the martyr) as its faculty. Rashtraguru had instructed Yogendra Vidyabhushan to popularise the lives of Mazzini and Garibaldi and had a nationwide reputation as orator. Khudiram Bose was a disciple of the famous Young Bengal leader, Reverend Kalicharan Banerjee, and knew Keshub Chunder Sen intimately. There was an active physical education course in the college, supervised by Chandidas Ghosh. In no time Shashida caught the sparks of a nascent patriotic activism and, with Anandamohan Basu, formed the Students' Association, which had contacts with Deshabandhu Chittaranjan Das, Pramathanath Mitra also known as Barrister P. Mitter and Brahmabandhab Upadhyay. He was a regular visitor to the gymnasium attached to the General Assembly's Institution (later Scottish Church College) and the Gohas' club. For traditional self defence, he met Swami Vivekananda who practised wrestling with the Gohas. The Swami's philosophy of man making consolidated Shashida's own plans of action. Here, probably thanks to Vivekananda, he discovered Jatindranath Mukherjee, too, the future Bagha Jatin.
Революциялық ұйым
1900 жылы П. Миттер Шашидадан өзіне кейіпкер жігіттер жіберуін сұрайды. Бұл Миттердің "Колк-Аншуйлан" қоғамын құрумен айналысып, колледж студенттері арасында Шашиданың танымалдығын білген кез. Шашида Сатиш Мукерджи, Нибаран Бхаттачарья, Индранатх Нанди, Никилешвар Рай Мауликті жіберді. Ол Миттерді бұрыннан таныс болған Баға Джатин атты Джатиндраннатх Мукерджимен жеке таныстырды. Осы арада Брахмабандавтың шақыруымен 1902 жылы 6 қаңтарда Шашида Рабиндранат Тагордың Сантиникатан қаласында құрған жаңа мектеп-интернатының алғашқы топ мұғалімдеріне қосылды. 1902 жылдың наурыз айында Шашида Анушилан Самиті ашылуы үшін Калькуттаға оралуға мәжбүр болды. Көп ұзамай, Джатин Банерджи, яғни Нираламбаның келуіне байланысты, Миттер ұйымның әскери бағытқа тым көп ауысып кеткендігі туралы ойда болды, ал Банерджи Барин Гоустің террористік кәсібімен келіспеді. Осы жанжал кезінде Шашида мен Баға Джатин де араласшы болды. Бародадан келген Шри Ауробиндо 1903 жылы Йогендра Видьябушанның үйінде дауларды шешуге тырысты және Баға Джатин мен Банерджимен Бенгалияға арналған бағдарламасын талқылады. Көп ұзамай Банерджи Жоғарғы Үндістанға жолға шығады, онда революциялық миссионерлік жұмысын жалғастырады. Анушилан Самити Шашиданың басшылығымен Калькуттада Шрамаживи Видялай немесе "Жұмысшы ерлер институты" ашылды, онда кешкі сабақтар білім алуға мүмкіндігі жоқ адамдарды тартты. Көптеген кедей студенттер де әр түрлі пәндер бойынша қосымша нұсқаулар алды. Сонымен қатар, Самити әлеуметтік қызметтерге еріктілерді жалдады. Олар науқастарды күту, кремациялау, Шашида ауылының қолмен жасалған сабын, салғыштар мен коттедждік өнеркәсіп өнімдерін кооперативтік негізде сату, Шиважи, Пратападития және Ситарама фестивальдері сияқты маңызды қоғамдық іс-шараларды ұйымдастыру. Бұл - белгілі "Чатра бхандар" немесе "Студенттер дүкені" және кейіннен Амерендранат Чаттерджи мен Баға Джатиннің басқа да серіктестері басқаратын Шрамаживи Самавайяның прототипі. Партияның елшісі ретінде 1904 жылдың аяғында Шашида Бихардағы Мунгейрге барып, Нимдари Сингх пен басқа да аймақтық көшбасшылардың жігерленуімен үлгілік мектеп ашты. Содан кейін 1905 жылы Ориссаға барып, Уткаламани Гопабандху Дасты Нилаканта Дас, Крупасинду Мисра, Ачарья Харихар Дас және Годавариш Мисрамен бірлесіп, Бхубанесварда дене шынықтыру орталығын ашуға талпындырды. Осыдан басталған Сатьявади Видялая 1909 жылы Пуридің жанында құрылды. Шашида Ориссадағы су тасқыны туралы ескерткен соң, 1908 жылы П. Миттер Нарен Бхаттачарьяның (М.Н. Рой) және Харикумар Чакравартидің басшылығымен көмек делегациясын жіберді.
In 1900, P. Mitter asked Shashida to send him some young men of character. It was the moment when Mitter was busy founding the Kolkata Anushilan Samiti and knew Shashida's popularity among the college students. Shashida sent him Satish Mukherjee, Nibaran Bhattacharya, Indranath Nandi, Nikhileshvar Ray Maulik. And he personally introduced Jatindranath Mukherjee alias Bagha Jatin, who had already known Mitter during a meeting around Kakuzo Okakura at Surendranath Tagore's house. Meanwhile, invited by Brahmabandhav, on 6 January 1902, Shashida joined the first batch of teachers at the new boarding school established by Rabindranath Tagore at Santiniketan, along with Jagadananda Ray, Revachand Makhijani, Shivadhan Vidyarnav, Subodhchandra Majumdar and Manoranjan Banerjee. In March 1902, Shashida had to return to Kolkata for the inauguration of the Anushilan Samiti. Soon, with the coming of Jatin Banerjee alias Niralamba, Mitter was under the impression that the organisation was taking too much of a military turn, while Banerjee disagreed with Barin Ghose's untimely terrorist enterprise. In the midst of this tension, Shashida and Bagha Jatin served as mediators. Coming from Baroda, in 1903, Sri Aurobindo at Yogendra Vidyabhushan's place, tried to settle the disputes, and discussed with Bagha Jatin and Banerjee his programme for Bengal. Very soon, Banerjee chose to set out for Upper India, where he continued his work as a revolutionary missionary. The Anushilan Samiti, under Shashida's guidance, opened in Kolkata the Shramajivi Vidyalay or "Working Men's Institution" where evening classes attracted people who had no means to be educated. Many poor students, too, received there supplementary coaching in various subjects. The Samiti also recruited volunteers for social services such as nursing the sick; cremating; sell handmade soaps, padlocks from Shashida's village and cottage industry products, on a cooperative basis; organise significant public functions as the Shivaji, Pratapaditya and Sitaram festivals. This was the prototype of the well known Chatra bhandar or "Students' Store" and, later, of the Shramajivi Samavaya run by Amarendranath Chatterjee and other associates of Bagha Jatin. Probably as the party's emissary, Shashida went to Mungheyr in Bihar towards the end of 1904 and, encouraged by Nimdhari Singh and other regional leaders, he opened a model school. Then, in 1905, he went to Orissa, and inspired Utkalamani Gopabandhu Das to start a physical culture centre at Bhubaneswar, in collaboration with Nilakantha Das, Krupasindhu Misra, Acharya Harihar Das and Godavarish Misra. This was the beginning of the Satyavadi Vidyalaya, founded near Puri in 1909. Alerted by Shashida about the terrible flood in Orissa, in 1908, P. Mitter sent a relief delegation headed by Naren Bhattacharya alias M. N. Roy and Harikumar Chakravarti, two direct recruits of the restless Vedic scholar and radical leader Mokshada Charan Samadhyai.
Даулатпур колледжі
Алипур бомбасына қатысты оқиғадан кейін, қауымдастықтарға ресми түрде тыйым салынғанда, Баға Джатин және Анушилан Самитидің басқа да басшылары Сундарбан аймағында Бенгал Жастары Заминдари Кооперативтік қоғамын құрды: "Бұл идея революциялық жас жігіттерді ауыл шаруашылығы саласында орналастыруға, шағын күшейтпелі өнеркәсіптер мен свадеси дүкендерін ұйымдастыруға бағытталған еді", - деп еске алады Арун Чандра Гуха. Басқалары Шашиданың ауылына барды. 1909 жылы Шашида Прафулланат Тагордың үйінде жеке ұстаз ретінде Дехра-Дунға кетуге тиіс болды. Расбехари Боздың бомба жасауға қатысы бар деп күдікті екендігін білгеннен кейін, Шашида Бозды қауіпсіздігі үшін Дехра-Дунға жіберуді ұйымдастырды. Ол Дәулетпур колледжіне жатақхананың меңгерушісі болып оқуға түсті. Ол бөлмеде құпия қоғамның мүшесі, директордың орынбасары Маниндранатх Сеттпен және студенттердің әйгілі көшбасшысы Бхупендра Кумар Даттамен бірге болды. Үшеуі де 1917 жылы тұтқындалуға тиіс еді. Күнделікті таңертең және кешке, дене шынықтырудан кейін, студенттер ой жүгіртуге жиналады, оларды таңдап алынған оқулар, Шашида жүргізген құлшылық және патриоттық әндер сүйемелдеді. 1911 жылдан бастап Баға Джатин, Шашида мен өзі оқытып жүрген үмітті студенттерге сүйене отырып, осы аудандарды үнемі аралап жүріп, кампусқа барады. Соңғысының ақыл-кеңесін алған студенттер атпен, ескіргішпен және әскери жаттығулар өткізді. 1913 жылы Шашида Дамодар су тасқыны кезінде Джатинге көмек көрсету үшін еріктілер корпусын құрды. 1915 жылы Баға Джатиннің қазасынан қайғырып, "Индияны қорғау" заңы бойынша қамауға алынған Шашида өзінің студенттерімен бірге әлеуметтік жұмыстарға көңіл бөлді, сонымен қатар партияны қайта ұйымдастыруға жолдан адасқан революционерлерге көмектесті. Ол 1917 жылы тұтқындалған. Бұл аурудың жағдайына қарап, үкімет оны әйелі Урмила Девимен, қыздары Рани мен Дургамен, ұлы Ашоқпен бірге үй интернатына орналастыруды шешті. 1919 жылы босатылған Шашида Тегерияға қайта оралып, мектептің мәртебесін жақсарту және безгекпен күрес үшін науқан жүргізді. Денсаулығы нашар болғанына қарамастан, ол 1922 жылы сәуірде қайтыс болғанға дейін қоғамдық қызметін жалғастырды.
With the Alipore Bomb Case, when associations were officially banned by repressive laws, Bagha Jatin and other leaders of the Anushilan Samiti started the Bengal Youngmen's Zamindari Co operative Society in the Sundarban area: "the idea was to place revolutionary young men in the rural agricultural sector ( ), organising small scale cottage industries and swadeshi stores ," remembers Arun Chandra Guha. Others went to Shashida's village. In 1909, Shashida was to leave for Dehra Dun as a private tutor at the house of Prafullanath Tagore; on learning that Rasbehari Bose was suspected by the police of involvement in the bomb making, Shashida arranged to send Bose to Dehra Dun for safety. He himself went to Daulatpur College as the superintendent of its hostel. He shared his room with Manindranath Seth, the vice principal and member of the secret society, and Bhupendra Kumar Datta, a brilliant student leader : all the three were to be arrested in 1917. Every morning and evening, after some physical culture, the students assembled for meditating, accompanied by select readings, and devotional and patriotic songs conducted by Shashida. Since 1911, drawn by Shashida and the promising students he had been training, Bagha Jatin visited the campus, while touring these districts regularly. Advised by the latter, the students took to intensive riding, rowing and military drills. In 1913, Shashida formed a volunteers' corps to assist Jatin in the Damodar flood relief. Shattered by the sudden martyrdom of Bagha Jatin in 1915, in the teeth of massive arrests under the Defence of India Act, Shashida with his students concentrated on social work, while helping the stray revolutionaries to reorganise the party. He was arrested in 1917. Judging from the state of this TB patient, the Government decided to home intern him with his wife Urmila Devi, his daughters Rani and Durga, and son Ashok, first in Daulatpur, then in Khulna. Released in 1919, Shashida returned to Tegharia to improve the status of his school and to campaign against malaria. In spite of his poor health, he maintained his social activities till his death in April 1922.