Кіріспе
Әңгімеде айтылғандай, жеті аспан - бұл жеті деңгей немесе аспанның жеті бөлімі. Бұл ұғым ежелгі Месопотамия діндерінде де кездеседі, оны иудаизм мен исламда да кездестіруге болады; Христиандық Киелі кітапта жеті деңгейлі аспан туралы айтылмаған, ол үшті айтады; ұқсас ұғым кейбір басқа діндерде де кездеседі, мысалы, индуизм. Бұл дәстүрлердің кейбіреулерінде, соның ішінде джайнизмде де жеті жер немесе жеті жер асты әлемдері туралы түсінік бар, олар игіліктердің метафизикалық әлемімен және классикалық планеталар мен тұрақты жұлдыздар сияқты көктегі денелермен бірге.
In mythological or religious cosmology, the seven heavens refer to seven levels or divisions of the Heavens. The concept, also found in the ancient Mesopotamian religions, can be found in Judaism and Islam; the Christian Bible does not mention seven levels of heaven, it mentions three; a similar concept is also found in some other religions such as Hinduism. Some of these traditions, including Jainism, also have a concept of seven earths or seven underworlds both with the metaphysical realms of deities and with observed celestial bodies such as the classical planets and fixed stars.
Грек астрономиясы мен космологиясы
Жеті аспанның әрқайсысы ежелгі дәуірде белгілі болған жеті классикалық планетаның біріне сәйкес келеді. Ежелгі бақылаушылар бұл аспан денелерінің (ай, Меркурий, Венера, Күн, Марс, Юпитер және Сатурн) аспанда әртүрлі жылдамдықпен қозғалғанын байқаған. Аспанда ескертусіз пайда болған кометалардан айырмашылығы, олар тұрақты түрде қозғалады. Олар аспандағы заттардың Жердегі заттарға әсер еткенін де байқады, мысалы, күннің қозғалысы өсімдіктердің мінез-құлқына әсер еткеніндей немесе Айдың қозғалысы мұхиттың ағымына әсер еткеніндей.
Месопотамиялық космология
Ежелгі Месопотамияда жеті аспан туралы түсінік физикалық және метафизикалық ұғымдарды бейнеледі. Шумер тілінде аспан мен жерді білдіретін сөздер - Ан және Ки. Ежелгі Месопотамиялықтар аспанды жалпақ Жерді жауып тұрған күмбездер сериясы ретінде қарастырған (әдетте үш, бірақ кейде жеті). Әр күмбез әр түрлі асыл тастардан жасалды. Аспанның ортаңғы күмбезі сагильмут тастан жасалып, Игигидің мекені болды. Қайта, адам қайтыс болғаннан кейін оның жаны Жердің терең жерінде орналасқан қараңғы көлеңкелі жер асты әлеміне, Курға (кейіннен Иркала деп аталды) барды. Біздің заманымызға дейінгі екінші мыңжылдықтың аяғындағы шумерлік сиқырлы сөздерде жеті аспан мен жеті жер туралы айтылады. Мұндай сиқырлы сөздердің бірі: "ан иммин би ки иммин би" (көк жетпіс, жер жетпіс). Аспанның Жердегі нәрселерге әсер етуі мүмкін екендігі туралы түсінік жеті санның өзіне көктегі, сиқырлы қасиеттерді берді, мысалы жеті жын, жеті шіркеу, жеті рух немесе жеті тақтың оқиғаларында. Жеті саны бабылдықтардың сиқырлы салт-дәстүрлерінде жиі кездеседі. Яһудилердің жеті аспан мен мұсылманның жеті аспан деген атаулары бабылдық астрономиядан бастау алған болуы мүмкін.
Апокрифтік жазбалар
Енохтың екінші кітабында, сондай-ақ біздің заманымыздың бірінші ғасырында жазылған, он аспанның иерархиясы арқылы патриарх Енохтың мистикалық көтерілуі сипатталады. Енох Едем бағын үшінші аспаннан өтіп, онінші аспанда (22 тарау) Иемізбен бетпе-бет кездеседі. Жол бойында ол зұлымдарды азаптайтын періштелердің тобын, үйлерді, зәйтүн майын және гүлдерді көреді. Кітапта он аспанның суреттелуі ежелгі жеті аспан үлгісінің кеңейтуін білдірді. Бұл кеңейтілген космология ортағасырлық христиандықта одан әрі дамыды.
Христиандық
Жаңа Келісімде жеті аспан туралы айтылмаған. Алайда үшінші көкке қатысты нақты сілтеме біздің заманымыздың 55 жылы Македонияда жазылған Қорынттықтарға арналған екінші хатта кездеседі. Онда мына тәрізді құпия оқиға баяндалады: Мәсіхпен тығыз байланыстағы біреуді білемін. (Оны кімнің сауыққанын да, қайтыс болғанын да білмеймін, тек Құдай біледі.) ※ Сонда ол жұмаққа барып, ешкімге сөйлеуге болмайтын құпия сөздерді естіді. Бұл үзіндіде бірінші ғасырдағы яһудилер мен мәсіхшілердің жұмақ әлемінің ең жоғарғы көктен басқа жерде болғаны туралы сенімі көрінеді - бұл грек тіліндегі түпнұсқа мәтіннен қолдау таба алатын әсер ("алып кетуге" қарағанда "алып кетуге" жақынырақ). Екінші ғасырда Ириней де жеті аспанды біледі (оның Демонстрация Апостольской Проповеди 9 қараңыз; cf. Ерестерге қарсы 1.5.2). Орта ғасырлар бойы христиан ойшылдары ежелгі Месопотамияның жеті аспан үлгісін он аспан жүйесіне дейін кеңейтті. Бұл космологияны алғашқы еуропалық университеттерде шолостиктер оқытты, ол өзінің ең жоғары әдеби көрінісіне Данте Алигьеридің "Илаһи комедиясында" жетті. Жеті аспан туралы идея христиандық кабаланың эзотерикасына да кіреді.
I know a person in Christ who fourteen years ago was caught up to the third heaven—whether in the body or out of the body I do not know; God knows. And I know that such a person—whether in the body or out of the body I do not know; God knows—was caught up into Paradise and heard things that are not to be told, that no mortal is permitted to repeat.|(2 Corinthians 12.2–4 NRSV)
The description is usually taken as an oblique reference by the author to himself. The passage appears to reflect first century beliefs among Jews and Christians that the realm of Paradise existed in a different heaven than the highest one—an impression that may find support in the original Greek wording (closer to "caught away" than "caught up"). In the second century, Irenaeus also knows seven heavens (see his Demonstration of Apostolic Preaching 9; cf. Against Heresies 1.5.2). Over the course of the Middle Ages, Christian thinkers expanded the ancient Mesopotamian seven heaven model into a system of ten heavens. This cosmology, taught in the first European universities by the Scholastics, reached its supreme literary expression in The Divine Comedy by Dante Alighieri. The idea of seven heavens is carried over into the esoteric Christian cabala.
Ислам діні
Құран мен Хадис жиі жеті самават (سماوات) бар екенін айтады, бұл самахтың көпше саны (سماء), яғни "көк, аспан, аспан сферасы" дегенді білдіреді және еврейше шамайим (שמים) дегенге ұқсас. Құранда самауаттың айтылған аяттары: 41:12, 65:12 және 71:15. Олар - жер бетіндегі адамдар үшін емес, жер бетіндегі адамдар үшін, олардың қасында қалулары үшін. Олар - періштелер, олардың қасында қалулары үшін, олардың қасында қалулары үшін, олардың қасында қалулары үшін, олардың қасында қалулары үшін. Құран мен хадистерге сәйкес, аспанның әрқайсысының өз қибласы немесе дұға бағытына айналған құрылымы бар, ол өлімнің әлеміндегі Каабаға ұқсас, ең жоғары аспанның қибласы Байт әл Мамур деп аталады. Ал ең төменгі қабырға - "Байт әл-Изза" деп аталады. Басқа дереккөздерде бұл ұғым метафоралық түрде берілген. Жетінші аспанның әрқайсысы әртүрлі материалдан жасалған, және мұсылман пайғамбарлары әрқайсысында тұрады. Атаулар Суютидің Аль Хайадан алынған: samya fi l haya as sunmya: Raqi'a (رقيعاء): Бірінші аспан судан жасалған және Адам мен Хауаның, сондай-ақ әр жұлдыздың періштелерінің үйі ретінде сипатталады. Кейбір риуаяттарға сәйкес Мұхаммед мұнда Хабиб періштемен кездесті. Арақлун (أزفلون): Екінші аспан ақ маржаннан жасалғаны және Яхья (Жохан Шомылдыру рәсімін жасаған) мен Исаның (Иса) мекені ретінде сипатталады. Қайдум (قيدوم): Үшінші аспан темірден (басқаша перлдер немесе басқа да жарқыраған тастардан) жасалғаны сипатталады; Жүсіп пен Өлім періштесі (Азраил деп аталады) сонда тұрады. Мауна (ماعونا): Төртінші аспанның мыстан жасалғаны сипатталады (басқаша ақ алтын); Идрис (әдетте Енохпен бірдейленеді) және "Айқыр періштесі" сонда тұрады. Диа (ريقا): Бесінші аспан күміспен жасалғаны сипатталады; Һарон осы аспанда сот жүргізеді. Кейде тозақ отына күзетші тағайындалады. ʿАриба (عريبا): Жетінші аспан, оның кейбір тұжырымдамаларын еврейлік әріптесінен алған, ол өлі адам үшін түсініксіз құдайлық жарықтан тұрады (басқаша айтқанда, изумруд). Ыбырайым сол жерде тұрады, ал Сидрат әл-Мунтаха, үлкен тақпақты Лот ағашы, жетінші аспанның соңы мен Құдайдың барлық жаратылыстары мен көктегі білімінің ең жоғары шегін белгілейді. "Жеті" санын қолданудың екі түсінігі бар. Бір пікір бойынша, "жеті" саны бұл жерде "көп" дегенді білдіреді және оны сөзбе-сөз қабылдауға болмайды (араб тілінде бұл сан жиі қолданылады). Бірақ көптеген басқа түсіндірмешілер санды сөзбе-сөз қолданады. Қазіргі заманғы "аспан" деген сөзді түсіндірудің бір түрі - барлық жұлдыздар мен галактикалар (соның ішінде Құс жолы галактикасы) "алғашқы аспанның" бір бөлігі болып табылады, ал "одан да үлкен алты әлем бар", оларды ғалымдар әлі де ашып білген жоқ. Копт тіліндегі Апокалипсис Пауыл кітабында елші Пауыл төменгі жеті аспан арқылы көтеріледі. Жетінші аспанда ол ескі бір кісіні кездестіреді. Ол оған материалды ғаламнан тыс кеңістіктің есігін ашады. Мандайлықтарда маттар немесе "жұмыс үйлері" Тибилден (Жер) Нұр әлеміне (алма ḏ нхура) дейін орналасқан. Матарата деген сөз "күзет станциясы", "жол ақысы", "жол станциясы" немесе "ашу-тазалау" деп аударылады. Матараттар әр түрлі утралар (жарық әлеміне жататын аспандық жаратылыстар) және жын-шайтандармен қорғалады. Гинза Раббада жеті маттар тізімделеді және "Дұрыс Гинзаның" 5-кітабының 3-тарауында сипатталады. Алайда, маттар саны әрқашан жеті емес; Оң жақ Гинзаның 6-кітабында (Динанухт кітабы деп те аталады) алты, ал Сол жақ Гинзаның 1-кітабындағы 4-тарауда сегіз тізімделеді. Сонымен қатар, Жеті аспанды, Қараңғы әлемдегі Руханың серіктерінен тұратын Жеті планетаға сәйкес келетін деп қарастыруға болады.
Raqi'a (رقيعاء): The first heaven is described as being made of water and is the home of Adam and Eve, as well as the angels of each star. According to some narratives, Muhammad encountered the angel Habib here. Araqlun (أزفلون): The second heaven is described as being made of white pearls and is the home of Yahya (John the Baptist) and Isa (Jesus). Qaydum (قيدوم): The third heaven is described as being made of iron (alternatively pearls or other dazzling stones); Joseph and the Angel of Death (named Azrael) are resident there. Maʿuna (ماعونا): The fourth heaven is described as being made of brass (alternatively white gold); Idris (conventionally identified with Enoch) and the "Angel of Tears" reside there. Di'a (ريقا): The fifth heaven is described as being made of silver; Aaron holds court over this heaven. Sometimes, the guardian of hellfire is assigned to this place. ʿAriba (عريبا): The seventh heaven, which borrows some concepts from its Jewish counterpart, is depicted as being composed of divine light incomprehensible to the mortal man (alternatively emerald). Abraham is a resident there and Sidrat al Muntaha, a large enigmatic Lote tree, marks the end of the seventh heaven and the utmost extremity for all of God's creatures and heavenly knowledge. There are two interpretations of using the number "seven". One viewpoint is that the number "seven" here simply means "many" and is not to be taken literally (the number is often used to imply that in the Arabic language). But many other commentators use the number literally. One modern interpretation of "heavens" is that all the stars and galaxies (including the Milky Way) are all part of the "first heaven", and "beyond that six still bigger worlds are there," which have yet to be discovered by scientists. In the Coptic Apocalypse of Paul, the apostle Paul ascends through the lower Seven Heavens. At the seventh heaven, he meets an old man who opens the gate to the realm beyond the material universe, and Paul then ascends to the eighth, ninth, and tenth heavens. In Mandaeism, a series of maṭartas, or "toll houses," are located between the World of Light (alma ḏ nhūra) from Tibil (Earth). The term maṭarta has variously been translated as "watch station", "toll station", "way station", or "purgatory". Maṭartas are guarded by various uthras (celestial beings from the World of Light) and demons. In the Ginza Rabba, seven maṭartas are listed and described in Chapter 3 in Book 5 of the Right Ginza. However, the number of maṭartas is not always seven; Book 6 of the Right Ginza (also known as the "Book of Dinanukht") lists six, and Chapter 4 in Book 1 of the Left Ginza lists eight. Alternatively, the Seven Heavens can also be seen as corresponding to the Seven Planets, who form part of the entourage of Ruha in the World of Darkness.