Кіріспе

1917 жылғы Балтық теңізіндегі теңіз шайқасы Теңіз операциясы Ай саңылауының шайқасы - Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1917 жылдың 16 қазанынан 1917 жылдың 3 қарашасына дейін Балтық теңізінде Германия империясы мен Ресей Республикасы (және үш британдық су асты кемесі) арасында болған теңіз шайқасы. Неміс әскері Ресей әскерін талқандап, Батыс Эстония архипелагін басып алуды көздеді. Императорлық Германия әскери-теңіз флотының он линкоры, бір линкоры, тоғыз жеңіл крейсері, бір шахталық крейсері, елу эсминдері мен алты су асты кемесі болса, ресейліктердің тек екі пре-дредноуті, үш крейсері, үш канонерлік қайығы, жиырма бір эсминдері және үш британдық су асты кемесі болды.

Өмірбаян

Немістердің мақсаты - Ресей армиясын жою және Батыс Эстония архипелагін (Мунсунд архипелагы) басып алу еді. Немістер архипелагты 1917 жылдың қыркүйегінде Альбион операциясы кезінде оның негізгі аралдары Сааремаа (Осел), Хиюмаа (Даго) және Муху (Ай) аралдарымен бірге басып алды. Бұл ресейлік эскадрильяны ресейлік жапон соғысы дәуіріндегі ежелгі доредноутты Grazhdanin (ресми түрде ресейлік линкор Цезаревич) және ресейлік линкор Слава, крейсерлер мен эсминстермен бірге Рига шығанағында қалдырды. Соғыстан кейін эскадра 1917 жылы 17 қазанда Мюху аралын Эстония материгінен бөліп тұратын Сур бұғазы арқылы қашып кетті. Сол кезде Батыс Ресейдің теңіз күштері Петроградтан жаңа және үлкен кемелерді жіберсе, күштірек болар еді деп ойлады және теңіз флотындағы тәртіпсіздік бұған жол бермеді. Бұл туралы Лондонның "Таймс" газеті дереу хабарлаған болатын. Ресей үшін күресіп жүрген көптеген теңізшілер демократиялық жолмен ұйымдастырды және алдыңғы айларда бұл ұйымдар соғысты айыптап, тез арада бейбітшілік орнатуды талап ететін көптеген ұсыныстарды қабылдады. Дегенмен олар Петроградтың революция орталығы ретінде неміс әскерилерінің қолына түсуін қаламады. Көптеген адамдар Октябрь революциясында тез арада құлатылатын үкімет бөлімдерінің Петроградты тастап, революцияны тыныштандыруды қалайтынын сезінді. Бұл ойды ресейлік кемелердің көбісі ұрыс кезінде таратқан радио хабарларынан көруге болады; "Германияның басым күштерінің шабуылына ұшыраған біздің флотымыз тең емес шайқаста құлайды. Біздің бірде-бір кемеміз соғыстан бас тартпайды. Жамандалған, жамандалған флот өз міндетін орындайды, бірақ жалған орыс бонапартының бұйрығы бойынша емес, біздің басшыларымыз одақтастармен жасаған келісімдер атынан емес, революцияның ұзақ уақыт шыдамдылығымен басқару, Ресей бостандығының қолын шынжырмен байлау Балтық теңізінің толқындары бауырларымыздың қанымен ластанған уақытта біз дауысымызды көтереміз: бүкіл әлемнің қысымға ұшыраған халқы! Көтерілістің байрағын көтеріңдер!"

Шайқас

Ай саңылауының шайқасы басталған кезде Рига шығанағында екі британдық су асты кемесі болды. Олар C 27 (лейтенант Сили) және C 32 (лейтенант Сатов) болды. Неміс әскері сол жерге жеткенде, капитан Фрэнсис Кромье тағы бір C 26 (лейтенант Дауни) атты су асты кемесін жіберді. 16 қазан күні түнде лейтенант Сили екі неміс кемесін торпедамен атып жіберді, бірақ озып кетті. Екі торпеда өз мақсаттарына тиді. C 27 Ханкоға қажет болмай қалған кезде қайтарылды. C 32 неміс кемесіне шабуыл жасауға тырысты, бірақ байқалды және бомбаға ұшырады. 16 қазанның түстен кейін Gruppe Behncke Suur бұғазының оңтүстік шығысына қарай жолға шықты және кешкі сағат 8:30-да зәкір тастады. Неміс кемелері екі жағында торпедалық қайықпен тізе бүгіп, бір-біріне жақын орналасты. 16 қазанда немістер құрлықта елеулі жетістіктерге жетіп, 120 офицер мен 400 адамды тұтқынға алды және 49 қаруды қолға түсірді. Күннің соңында неміс күштері Батыс Эстония архипелагін басып алуға дайын болды, ал әскери-теңіз флоты Мацалу шығанағы мен Сур бұғазында шабуыл жасауға дайын болды.

Салдары

Леон Троцкийдің айтуынша, Ай саңылау архипелагының жоғалуы уақытша үкіметпен елорданы Петроградтан Мәскеуге көшіру дайындығын бастау үшін сылтау ретінде пайдаланылды. Большевиктер Уақытша үкіметті революциялық астананы қорғауға бас тартқан және оны империалистік күштерге тастап кетуге тырысқан деп айыптады. Төменнен келген қысым үкіметке бұл жоспардан бас тартуға мәжбүр етті. Ресейліктердің шығындары аз болды, "Гром" эсмингі батып, "Слава" архипелагтың кіреберісінде блок-кеме ретінде батып кетті, экипаждың көпшілігі құтқарылды. Басқа кемелер зақымдалды, бірақ үлкен зақымдану жоқ. 19 қазанда ресейлік флоттың қалған бөлігі жауынгерлерді жаудың қарсы алуына кедергі келтірген жағымсыз ауа райы мен мина өрістерімен Финляндияның Лапвик аралынан қашып құтыла алды. Неміс жауынгерлері көбірек зардап шекті, 156 адам қаза тауып, тағы 60 адам жарақат алды. Олар көбіне шағын торпедалық қайықтар болса да, көбіне қолөнерді жоғалтты, S 64 минаға соқтығысып, батып кетті. Сонымен қатар, операция алдында 2 кеме суға батып, 2 кеме минаға зақымданды, ал операция кезінде бірнеше кеме минаға зақымданды, "Бавария" және "Гросссер Курфюрст" линкоры да минаға зақымданды, "Кронпринц" Кильге қайтып бара жатқанда суға батып қалды, оны жөндеуге бірнеше ай кетті, "Корсика" көлік кемесі минаға зақымданып, суға батып қалды, "Индианола" мина сығу кемесі британдық субмаринадан шыққан торпедадан зақымданды, ал 7 мина сығу кемесі минаға қарсы операция кезінде суға батты. Ал Альбион операциясы Германияның үлкен табысы болды, аралдардағы ресейлік күштер жойылып, аралдар мен жағалау батареялары Германияның қолында болды. Ресейлік жеңіліске ұшыраған Ресей әскері одан әрі операциялардан бас тартты. 7 қарашада большевиктер Уақытша үкіметті құлатты.