Кіріспе

Иосиф Бен Абрахам (Еврейше: יוסף בן אברהם הכהן, арабша аты Юсуф әл-Басир) - ХІ ғасырдың бірінші жартысында Вавилонияда немесе Парсыда өркендеген қараиттік философ және теолог. Ол басқалармен қатар, Ешуа бен Яһуданың (Әбу әл-Фараж Фуркан ибн Асад) ұстазы болды. Оның соқырлығынан "ха Роэ" (= "көргіш") деген есімге ие болды. Алайда бұл ауру оған ұзақ сапарларға шығуға кедергі болмады. Саяхат барысында ол өз еңбектерінде қорғаған Мутазилилердің діни-философиялық мектептеріне жиі барады. Мұның ішінде ең маңыздысы Мұхтави, оны араб тілінен еврейшеге аударған, мүмкін, Тобия бен Мұса, Сефер ха-Неймот немесе Зикрон ха-Датот деген атпен. Бұл кітап қырық тарауға бөлінген, онда мутазили каламның барлық негізгі қағидалары караиттер догмаларына қолданылады: Құдайдың бірлігі туралы бес қағида; атомдар мен апаттарды қабылдау қажеттілігі; Жаратушының бар болуы; белгілі бір атрибуттарды қабылдау және басқаларын қабылдамау қажеттілігі; Құдайдың әділдігі және оның ерік-жігерге қатыстылығы; сыйақы және жазалау; және т.б. Автор жиі христиандарға, дуалистерге, магиялықтарға, эпикурейліктерге және басқа да түрлі секталарға қарсы пікір білдіреді, олардың ілімдерімен өзі жақсы таныс. Ол әл-Жабаия мен әл-Бахшамияның мутазили мазхабтарының негізін қалаушы Әбу Әли Мұхаммед ибн Абд әл-Вахаб әл-Жабаи мен оның ұлы Хашим Абд әл-Саламды келтіреді, оның ілімдерін қатаң ұстанады. Мұхтави әлі күнге дейін қолжазба түрінде араб тіліндегі түпнұсқасында да, еврей тіліндегі аудармасында да сақталған; біріншісі Дэвид Кауфманн кітапханасында, екіншісі Лейден, Париж және Санкт-Петербург кітапханаларында.

Оның әл-Тамизі

Оның тағы бір сақталған еңбегі - әл-Тамзиз, әл-Мансури (брит. Мус. Не болмаса. Жоқ, жоқ. 2568) деген шешімге сәйкес келеді. Оны еврейшеге Тобия бен Мұса "Махимат Пети" (Оксфорд, Лейден, Париж, Санкт-Петербург) деген атпен аударды. Ол отыз үш тарауға бөлінген және "Мухтави" кітабында айтыс емес тақырыптардың барлығы қысқаша қарастырылған. Он төртінші тарауда автор Ши'ур Кумахты сынға алады және Бенджамин бен Мұса Нахавандидің теориясын жоққа шығарады, ол Құдайды материалдық әлеммен тікелей айналысуға тым жоғары деп санайды, оны Құдайдың өкілі ретінде әрекет ететін періште жаратты деп сенді. Махкимат Пети мен Эмунот we De'ot-тың кейбір үзінділерінің ұқсастығынан Жүсіп Саадияның шығармаларын білген және жиі қолданған деп тұжырымдауға болады. Махкимат Пети (xxiii) өзінің арабша атауымен Аль Мансури, Иосиф ибн Тсаддик Құдайдың жеткіліктілігіне қатысты келтіреді; ибн Тсаддик сонымен қатар Иосиф бен Авраам (xxvii) қабылдаған Му'тазили теориясын сынға алады. Адольф Джеллинек, б. 46, 70) деген сөздермен аяқталады . Жозеф Мұхтави мен Әл-Тамзизде өзінің қазіргі кезде жоқ келесі еңбектерін келтіреді: Сихат әл-Истидлал би әл-Шахд (Шахр) 'ала әл-Гайб, мүмкін Жаратушының бар екендігіне дәлелдер; Ахвал әл-Файл; Әл-Мухит, еврейше, Шефот хафе Шотим; Әбу Ғалиб Табит туралы, мүмкін оған қарсы жазба; Мелитис Икр әл-Лубад (? ); Al Isti'anah; Al Istibsar, ережелері (Sefer ha Mitzvot), оның бір бөлігі мұрагерлік және тазалық заңдарынан тұрады, ол әлі де сақталған (Brit. Мус. Не болмаса. 2567) деген сөздермен толықтырылсын. Мұсаның ұлы Тобия мейрамдарға қатысты заңдарды еврейшеге Sefer ha Mo'adim деген атпен аударды. Олар сегіз тарауға бөлінген, онда Жүсіп Самуил бен Хофнидің неоменя мен алғашқы өнім мейрамын тойлауға қатысты караиттерге қарсы қолданатын дәлелдерін талқылайды. Ибраһим Харкави бұл дәлелдер Иосифтің "Китаб әл-Хидайя" атты басқа еңбегінде де талқыланған деп болжайды. Сондай-ақ, Жозефтің авторлығы: "Тзидук ха Дин" (эскатология); "Шеелот у Тешубот" (арабша Mas'ail wa Jawa'ib) - яһуди және яһуди емес ғалымдарға арналған он үш философиялық сұрақ; "Пери тзадик" - теодиция туралы тарау.

Караизмге әсері

Жүсіп қаралар арасында ең беделділердің бірі саналды. Оған инцест заңдарына енгізілген реформа (араят) тиесілі болды, ол ең алыс туыстар арасындағы аралас некеге тыйым салған аналогияның (хекеш) герменевтикалық ережесінің шамасын асыра көтеруге қарсы шыққан алғашқы адам болды. Оның философиялық жүйесін оның барлық қараиттік мұрагерлері өздеріне қабылдады, ал Никомедиалық Аарон бен Илья өз еңбегінде 'Эц Хайымнан жиі үзінді келтіреді. Алайда бұл салада Иосифтің бірегейлігі жоқ, өйткені ол тек мотазилиттердің каламын қайта шығарды, ал оның негізгі еңбегі, мухтави, онда қамтылған біраз Киелі кітап цитаталары болмаса, кез-келген мұсылман қол қойған болар еді. Жүсіп тек яһудилер мен мұсылмандардың ортақ негіздері болып табылатын монотеизмнің жалпы мәселелерін ғана талқылады және мұсылмандар мен яһудилер бөлінген мәселелерден, мысалы, Мұса заңының жойылған-жоқтығы туралы мәселені мұқият болдырмады. Оның еңбектерінің құндылығы тек қана Мұтазилидің Каламасы туралы берген мәліметтері. Маймонидтің қараиттік теологтарды Мутакаламин (Мора, lxxi) деп атауы Иосифке сілтеме жасағаны ықтимал.