Кіріспе

Роберт А. Хайнлайнның ғылыми фантастикалық әңгімесі "And He Built a Crooked House" – американдық жазушы Роберт А. Хайнлайнның 1941 жылғы ақпан айында "Astounding Science Fiction" журналында алғаш рет жарияланған ғылыми фантастикалық әңгімесі. Ол 1958 жылы Клифтон Фадиман редакциялаған "Фантазия математика" антологиясында, сондай-ақ 1959 жылы "Джонатан Хоагтың жағымсыз кәсібі" және 1973 жылы "Роберт Хайнлайнның ең жақсы туындылары" жинақтарында қайта басылды. Әңгіме математикаға бейімділігі бар Куинтус Тил есімді сәулетшінің жылжымайтын мүлік құнынан үнемдеу үшін төрт өлшемді кубтың жазылған сызығындай үй салу туралы керемет идеясы туралы. Атауы "Бір бұрыс адам болған" ертегісінен алынған.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Квинтус Тил, Лос-Анджелес аймағындағы "Бітіруші сәулетші", сәулетшілердің топология мен Пикард-Вессио теориясынан шабыттанғанын қалайды. Досы Гомер Бейлимен сөйлескен кезде ол төртінші өлшемді тесеракттың проекциясын бейнелейтін тісқабық пен сазdan жасалған модельдерді көрсетеді, ол текшеге балама, және Бейлиді сондай бір нұсқасын жасауға көндіреді. Үй тез арада "кері қос айқыш" пішінде салынды (сегіз текше бөлмеден тұрады, төрт текшеден тұратын үйме ретінде орналасқан, ал екінші текшеге тағы төрт текше орналасқан). Тил Бейли мен оның әйелі Матильдаға үйді көрсетуге тиіс түнде жер сілкінісі болады. Үшеуі де келесі күні таңертең келгенде, тек бір текше бөлмеден тұратын үйді көреді. Олар үйдің жоғарғы қабаттарының толығымен сақталғанын, бірақ баспалдақтардың жабық шеңбер құрағанын байқайды. Барлық есіктер мен терезелер басқа кеңістіктерге тікелей алып кететіндіктен, сыртқа шығудың жолы жоқ сияқты. Бір сәтте олар дәлізбен қарап, өздерінің арқасын көріп, таңғалады. Тил жер сілкінісі үйдің нақты тесерактқа бүктелуіне себеп болғанын түсінеді. Француз терезесі арқылы бір бөлмеден екінші бөлмеге өтуге тырысқанда, Тил сыртқа құлап, бұталарға түседі. Олар одан әрі зерттегенде, бастапқы жоғарғы бөлменің терезелері математикалық тұрғыдан "керек болғандай" қосылмағанын анықтайды. Бірі Эмпайр Стейт Билдингінен жоғарыдан айналдыратын көрініс береді, екіншісі – теңіздің кері көрінісін. Үшінші терезе кеңістіксіз, түссіз, тіпті қара түссіз жерге қарап тұрады. Төртінші терезеден әдемі шөл көрінеді. Содан кейін тағы бір жер сілкінісі болады, сондықтан олар үрейленіп, ашық терезеден шығып кетеді. Олар өзінің айналасында бұрылып өскен ағаш тәрізді өсімдіктермен шөлде табылады, үйдің немесе олар секіріп өткен терезеден ешқандай белгі жоқ. Басында олар басқа планетада болуы мүмкін деп қорқады. Олар Жошуа-Три ұлттық паркінде (көшпелі жүргізуші оны Жошуа-Три ұлттық орман деп атайды) екенін білгенде, тынышталады. Үйге қайтып келгенде, ол жоғалып кеткенін көреді. Тил соңғы жер сілкінісінде "ғарыштың басқа бөлігіне құлап кеткен" болуы керек екенін айтады және ол оны "негізіне бекітуі керек еді" дейді. Әңгіме Тилдің "үйге керемет жаңа революциялық идеясы" бар екеніне қуанғандығымен және мистер Бейлидің ашуланып оны ұруға тырысқандығымен аяқталады, бірақ Тил одан тез қашады, өйткені "ол әрқашан әрекетке дайын адам болған".

Мекенжайы

Бұл оқиғада Квинтус Тилдің мекенжайы Голливудтағы 8775 Lookout Mountain Avenue, "Голливудтың түпнұсқа шөлі" деп аталатын үйдің қарсы бетінде көрсетілген. Бұл мекенжай оқиға жазылған кезде Хайнлайнның өзі тұрған үйдің қарсысында орналасқан.

Қабылдау

1978 жылы Карл Саган бұл туындыны "көптеген оқырмандар үшін түсінікті болу мүмкіндігі бар төртінші өлшемді геометриямен таныстыратын алғашқы кітап" деп атады және ғылыми фантастиканың "оқырманға белгісіз не қол жетімсіз білімнің шағын бөліктерін, меңзеулерін және тіркестерін беруге қабілетті" екенін көрсету үшін "—And He Built a Crooked House—" мысалын келтірді.