Кіріспе

"Есептеу" (англ. The Reckoning), сонымен қатар "Әдептік ойын" (испан тілінде El misterio de Wells) деп аталады, 2004 жылы түсірілген британдық испандық қылмыс құпиясы драмалық фильм, режиссері Пол МакГиган, актерлері Пол Беттани, Виллем Дафо, Том Харди, Джина МакКи, Брайан Кокс және Винсент Кассель. Оны Марк Миллс жазды және ол 1995 жылы Барри Унсворттың "Әдептік ойын" романы бойынша жазылған. Фильм Испания, Уэльс және Англияда түсірілді. Орта ғасырдағы Англияда орын алған оқиға театр өнерінің сол кездегі Киелі кітапқа негізделген моральдық пьесалардан Киелі кітапқа негізделген нақты немесе қосымша ойдан шығарылған тақырыптарға негізделген драмаларға дейінгі дамуына сілтеме жасайды.

Сюжет

1380 жылы Англияда діни қызметкер Николай (Беттани) тұрмысқа шыққан әйелмен қылмыс жасап жатқан кезде өз ауылын тастап қашады. Ұшу кезінде ол топтың бір мүшесін ұзақ уақыт бойы қайталанатын ішкі ауырсынудан арылу үшін евтаназияға ұшырауына куә болады. Ол топқа танылып, тұтқынға алынады. Топ - бұл оны қарақшы деп ойлаған саяхатшы актерлік топ, олар өлтіруді түсіндіреді. Олар оған қайтыс болған мүшесінің орнын толтыру үшін өздерінің тобына қосылуға рұқсат береді. Келесі қалаға сапар кезінде олар әдеттегі бағыт бойынша жүруді тоқтатқан көпір құлағаннан кейін жаңа ауданға баруға мәжбүр болады және ақшалары болмаса да, тауарларын тасымалдайтын арбаны жөндеуге мәжбүр болады. Труппа қайта қалпына келтіріліп жатқан қамалы бар таңғажайып қалаға жетеді және бенедиктиндік монах Саймон Дамианның (Эвен Бремнер) куәлігі бойынша баланы өлтіргені үшін өлім жазасына кесілген әйелді табады. Труппа Киелі кітапқа негізделген құмарлық ойынын орындайды, бірақ топ жетекшісі Мартин (Вилем Дафо) айтқандай, оған қатысушылар аз, олар труппаның өлген мүшесін жерлеп, арбаларын жөндей алмайды. Мартин бала өлтіру оқиғасына негізделген жаңа пьесаны орындау туралы шешім қабылдайды. Ол Николаспен бірге тұтқындағы мылқау, сотталған әйелге барып, оның кінәсіздігіне нық сеніп кетеді. Әйелді азғырушы ретінде бейнелейді, бұл көпшілікті және өлген баланың ата-анасын ашуландырады, өйткені ол пәктігі мен физикалық жағынан әйелдің қолынан қалмады. Плантагенет Лорд де Гиз (Винсент Кассель) қамалдан қарап, шерифті алаңды күшпен тазартуға жібереді. Көпшілік алаңнан шығып бара жатқанда, топқа балалардың өлімі немесе жоғалуы туралы егжей-тегжейлі айтып береді. Труппаға таңертең қаладан кетуді бұйырды, бірақ Николастың сенімдері оны балаға не болғанын бірінші қолмен анықтауға мәжбүр етеді. Түнде оның денесі ашылып, өлім алдында жыныстық қатынасқа түсіп, індетке ұшыраған екені анықталады. Патшаның әміршісі мен оның қолбасшысы Николасқа келіп, олардың кейбір күдіктерін бөліседі. Николай қаладан кетуге мәжбүр болады, бірақ көп ұзамай монах болып қайта оралады. Труппа Даремге саяхаттады, бірақ Мартин труппа жетекшісі рөлінен бас тартып, қайта оралады. Николай өлімнің өзгеруін, оның серпімділіктен қатаюға және қайта оралуға өтуін біледі. Ол сотқа куәлік еткен монахқа барып, өзі білетін барлық нәрсені айтады. Монах өзінің өлімге қатысы жоқ екенін айтып, басқа біреуді қорғап отырғанын айтады. Николас кетіп, Мартин оны табады. Содан кейін екеуі корольдің әділдігінен монахтың өлі екендігін, сонымен бірге де Гиздің бейімділіктеріне қатысты дәлелдің кез-келген мүмкіндігін, сонымен қатар де Гиздің ағылшын тағына қол жеткізу үшін көтеріліс жоспарлап отырғанын біледі. Шериф де Гиз қайда барса, барлық жерде ер балалар жоғалып кететінін айтады. Содан кейін Николас әйелдің нағыз өлтіруші емес екенін дәлелдейтін қосымша дәлелдерді алады (дене қатқылдаған күйінде табылды, яғни өлтіру жақында болды). Өлім жазасы белгіленген, бірақ оны жүзеге асырудың алдында труппа қайтып келді және ең соңғы ақпаратқа негізделген жаңа ойын үшін сахна ретінде эшафодты басып алды. Жиналғандар де Гизге ашуланып, күзетшілерді қайтадан қала алаңынан шығарып, актерлерді шіркеуге мәжбүрлейді. Де Гиз бұл жерде күнәсына өкініп, күнәсін мойындамайды. Николай дәлелдемені де Гизге ұсынады, ол феодалдық жүйеде қол сұғылмайтын екенін білгенде, бәрін әлсіз ауазда мойындайды. Де Гиз Николайдан күнәлары туралы сұрағанда, Николай Николайға шабуыл жасағаннан кейін өзімен бірге ұсталған әйелдің күйеуін өлтіргенін мойындайды. Кетіп бара жатқанда де Гиз Николастан өзін індетке ұшырағанын біледі. Де Гиз содан кейін Николасты пышақпен шауып өлтіреді, ол шіркеудің сыртына сүрініп келеді. Де Гиз жаңа пьесаның ашылуы туралы білмейтін қала тұрғындарының көптігі арқылы өзінің қасарығына қайта оралады. Ол қақпаға жетіп, қақпаның құлағанын және оны қоршап алған қалың топты табады, олар оны линчтеп, қамалға өртеп жібереді. Жаңа билік бұл өлімдердің себебі ұмытылмақ деп үміттеніп отыр. Патшаның әділдігі Николайдың жұмысы туралы патшаға хабарлайтынын уәде етеді, бірақ Сара Николай патшаның игілігі үшін емес, қате айыптау үшін және өзінің құтқарылуы үшін әрекет еткенін айтады. Мартин Николас олардың жаңа пьесасында өмір сүретінін хабарлайды, ол Даремге жеткенде ұсынылады. Содан кейін трупа кетеді, ал қамал өртеніп, жермен-жексен болады.

Өндіріс

Фильм 2000 жылдың күзінде Испанияның Андалусия аймағындағы Альмерия мен Родалькилар қалаларындағы түрлі жерлерде түсірілді. Қалдықтың ішкі көріністері Англияның Эссекс қаласында орналасқан Хедингэм қасабасында аяқталды, Уэльстің ортасында түсірілген саяхаттық сериялар үшін қосымша түсірілім жасалды.

Қабылдау

Rotten Tomatoes, шолу агрегаторы, 87 сауалнамадағы сыншылардың 40%-ы фильмге оң баға берді деп хабарлайды; орташа бағасы 5.6/10. Metacritic 28 пікірге негізделген 49/100 бағасын берді, бұл "аралас немесе орташа пікірлерді" көрсетеді. Роджер Эберт фильмге 3/4 жұлдызды баға берді және фильмде құпияға тым көп көңіл бөлінгенмен, кейіпкерлер арқасында фильмнің жақсы жұмыс істегенін жазды. А.О. Скотт, The New York Times газетінің тілшісі оны "сөйлеуші, үкім шығарушы іс" деп атады.