Кіріспе

Бірінші коалиция соғысының бөлігі (1797) Балыққорған шайқасы - Бірінші коалиция соғысы кезінде Ұлыбританияға Революциялық Франция тарапынан жасалған әскери шабуыл. 1797 жылы 22-24 ақпанда болған қысқаша науқан британдық жерге жаушы шетелдік күштердің ең соңғы қонуы болып табылады, сондықтан оны "Британияның соңғы шабуыл" деп атайды. Француз генералы Лазар Хош Біріккен Ирландия қоғамын қолдап, Британияға үш бағытта шабуыл жасауды ойлап тапты. Екі күш Британияға диверсиялық күш ретінде, ал негізгі корпус Ирландияға жетеді. Жағымсыз ауа райы мен тәртіпсіздік екі күшті тоқтатты, бірақ үшіншісі Уэльске қонуға және Бристольге қарай жүріп шығуға бағытталған. Қысқаша қақтығыстардан кейін шұғыл жиналған британдық әскерлер мен жергілікті азаматтық тұрғындармен, шабуылдаушы күштердің ирландтық-американдық қолбасшысы, полковник Уильям Тейт 24 ақпанда шартты берілуге мәжбүр болды. Осыған байланысты британдықтар экспедицияның екі кемесін, фрегат пен корветті басып алды.

Шабуыл жоспары

Генерал Хош Біріккен ирландты қолдауға Ирландияның Бантри буынына 15000 француз әскерін түсіруді ұсынды. Британдық күштерді аластату үшін екі кішігірім күш Британияға, біреуі Англияның солтүстігінде Ньюкасл маңында, екіншісі Уэльсте, шабуыл жасайтын болды. 1796 жылдың желтоқсан айында Хоше экспедициясы Бантри шығанағына келді, бірақ қасіретлі ауа райы оны шашыратып, сарқып тастады. Бірде-бір сарбазды да шығара алмай, Хош кемеге мініп, Францияға қайтуға шешім қабылдады. 1797 жылдың қаңтар айында Солтүстік теңізде ауа райының нашарлауы, әскерге шақырылғандардың арасында бүлік пен тәртіпсіздіктің туындауы Ньюкаслға қарай бет алған шабуылдаушы күшті тоқтатты, олар да Францияға оралды. Алайда үшінші шабуыл жалғасты, ал 1797 жылы 16 ақпанда төрт француз әскери кемесі Бресттен шығып, орыс түстерін ұшып, Уэльске қарай бет алды.

Экспедициялық күштер

Уэльске қарсы шабуыл жасағы 1400 сарбаздан құралған, олар Ирландиялық америкалық полковник Уильям Тейттің қолбасшылығындағы жартылай жазалау батальоны болған. Ол американдық төңкеріс кезінде ағылшындарға қарсы соғысқан, бірақ Нью-Орлеандағы сәтсіз төңкерістен кейін 1795 жылы Парижге қашып кеткен. Оның әскерлері, ресми түрде Seconde Légion des Francs, көбінесе Légion Noire ("Қара легион") ретінде танымал болды, өйткені олар тұтқынға алынған британдық киімдерді өте қара қоңыр немесе қара түске бояған. Тарихшылардың көпшілігі Тейттің жасын қате түсіндірді, Э. Х. Стюарт Джонстың "Британияның соңғы шабуылдануы" (1950) еңбегінде, Джонс Тейттің шамамен 70 жаста екенін мәлімдеді. Ол 44 жаста ғана еді. Комодор Жан Жозеф Кастанье бастаған теңіз операциясы төрт әскери кемені - фрегаттарды: "Аза" және "Резистенс" (оның алғашқы сапарында), "Констанс" корветі мен "Вотур" деп аталатын кішігірім жүк тасушыны қамтиды. Директория Кастаньеге полковник Тейттің әскерлерін түсіріп, содан кейін Ирландиядан қайтып келе жатқан Хош экспедициясымен кездесіп, оларға қажет болған кез келген көмек көрсетуді бұйырған болатын.

Құтқару

Тейттің 1400 жасағының 600-і Наполеон Бонапарт Италияны жаулап алу үшін қажет етпеген француздық тұрақты сарбаздар, ал 800-і республикашылдарды, дезертирлерді, сотталғандарды және роялист тұтқындарды қоса алғанда, тұрақты емес болды. Барлығы жақсы қаруланған, ал кейбір офицерлер ирландтық. Олар 22 ақпанда Пемброкширдегі Фишгвард маңындағы Каррег Гвастад нүктесіне қонды. Кейбір деректерде Фишгуард гаваніне кіруге ұйғарылған сәтсіз әрекет туралы айтылады, бірақ бұл сценарий 1892 жылға дейін баспаға шықпаған сияқты және оның бастауы, мүмкін, шабуыл туралы ертедегі памфлеттің қате түсінігінде болған. Кодор келді, және округтің лорд-лейтенанты лорд Милфордпен және басқа офицерлермен кеңесу арқылы лорд Кодорға толық билік пен жалпы командалық тапсырылды.

Алғашқы іс-қимылдар

Француздар ішкі аймаққа көшіп барып, шеттегі ауылдарды басып алды. Лейтенант Сент-Лежердің қолбасшылығындағы француз гранадерлері ротасы Лананда түбегіндегі Трехоуэлл фермасына ие болды. Бұл олардың қону орнынан бір шақырымдай жерде орналасқан. Француз әскерлеріне жерді иемденуді тапсырды, ал сотталғандар британдық жерге қонғаннан кейін олар шабуылдаушылардан бас тартып, жергілікті ауылдар мен елді мекендерді тонауға кірісті. Бір топ Llanwnda шіркеуіне суықтан бас сауғалап кіріп, отын ретінде Киелі кітапты және отын ретінде орындықтарды қолдана отырып, от жағуға кірісті. Алайда, 600 тұрақты сарбаз өздерінің офицерлері мен бұйрықтарына адал болып қалды. Британдықтар тарапынан Нокс Колбиге егер француздар санынан көп болмаса, 23 ақпанда француздарға шабуыл жасау ниеті туралы мәлімдеген болатын. Содан кейін ол жаудың күшін анықтау үшін барлаушы топтарды жіберді.

Ұрыс-керіспен күрес

23 ақпанның таңертеңінде француздар екі шақырымға дейін ішкі жерге қарай жылжыды және Гарнунда мен Карнгеллидің биік жартасты жерлерінде берік қорғаныс позицияларын иеленді, бұл қоршаған ауылдың кедергісіз көрінісін арттырды. Сол уақытта Нокстің 100 адамы әлі келген жоқ, ол өзінен он есе үлкен күшпен бетпе-бет келгенін білді. Көптеген жергілікті тұрғындар үрейленіп қашып барады, бірақ көптеген адамдар Балық күзетшілеріне түрлі қолдан жасалған қарулармен қаруланып, ерікті жаяу әскермен бірге соғысуға дайын болды. Нокс үш таңдау алдында тұрды: француздарға шабуыл жасау, Фишгардты қорғау немесе Хаверфордвесттен келген күш-жабдықтарға қарай шегіну. Ол тез арада шегінуді шешті және Фишгард фортындағы тоғыз пушканы бұғаулауға бұйрық берді, бірақ Вулвич пулеметшілері бұған келіспеді. Таңғы сағат 9-да Нокс француздарды барлау үшін ұшқындарды жіберіп, артқы жағына қарай жолға шықты. Нокс пен оның 194 адамы Лорд Кодордың қолбасшылығындағы күшейткіштермен сағат 13.30-да Фишгардтан оңтүстікке қарай сегіз шақырым жердегі Треффгарнде кездесті. Қысқа уақытқа созылған даудан кейін Кодор команданы өз қолына алды және британдықтардың біріккен күштерін Балыққорға қарай бастап кетті. Осы уақытқа дейін Тейттің өзінде де үлкен проблемалар туындап жатты. Сотталған жауынгерлердің арасында тәртіп бұзылып, олар бірнеше апта бұрын жағалауда апатқа ұшыраған португал кемесінен алынған жергілікті тұрғындардың шараптарын тапқаннан кейін құлдырап кетті. Жалпы алғанда, халықтың моральдық жағдайы төмен болды, ал шабуыл өз қарқынын жоғалта бастады. Көптеген тұтқындар өздерінің офицерлеріне қарсы көтеріліп, бүлік шығарды, ал басқа көптеген ер адамдар түнде жоғалып кетті. Бұл әскерлер оның Гренадерлерімен қоса француздық тұрақты әскерлері болды. Қалғандары негізінен Лананда түбегіндегі фермаларда мас және науқас болып жатты. Тейттің басқыншыларын қарсы алудың орнына, уэльстер жау болып шықты, ал кем дегенде алты уэльс және француз соғыста қаза тапты. Тейттің ирландтық және француздық офицерлері Кастаньедің сол күні таңертең кемелермен кетуі құтылудың жолын білдіргендіктен, берілуді кеңес берді. Сағат 17:00-ге дейін британдықтар Фишгардқа жетті. Кодор түстен бұрын шабуыл жасауға шешім қабылдады. Оның 600 адамы үш зеңбіректерін артына сүйретіп, Гудвиктен француздықтардың Гарнгеллидегі позициясы жағына қарай тар Трефурги Lane жолын жүріп өтті. Ол білмейтін, лейтенант Сент-Лежер мен француз гранадерлері Гарнгеллиден төмен түсіп, жолақтың биік тікұшақтарының артында тұзақ құрды. Ол орын алу алдында Кавдор шабуылдан бас тартып, жарықтың төмендеуіне байланысты Балыққорға оралды.

Француздық берілу

Сол күні кешке екі француз офицері Корольдік дуалға келді, онда Кавдор Балық күзетші алаңында штаб-пәтерін орнатқан болатын. Олар шартты түрде берілу туралы келіссөздер жүргізгісі келді. Кодор блеф айтып, өзінің күш-қуаты жоғары екенін, тек француз күштерінің шартты берілуін ғана қабылдайтынын айтты және полковник Тейтке ультиматум берді: 24 ақпанда сағат 10-ға дейін Гудвик-Сэндс-те берілуге тиіс еді, әйтпесе француздарға шабуыл жасалатын болады. Келесі күні таңертең британдықтар Гудвик құмдарында шайқас тәртібімен қатар тұрды. Олардың үстіне, жартастан, қала тұрғындары келіп, Тейттің ультиматумға берген жауабын күтті. Айналадағы жергілікті тұрғындар арасында қызыл шап және уэльстік шапқыр бар дәстүрлі уэльстік киім киген әйелдер болды, ал алыстан кейбір француздар қызыл пальто мен шако деп қате түсінді, сондықтан оларды тұрақты қатардағы жаяу әскер деп санайды. Тейт оны кешіктіруге тырысты, бірақ ақырында шартты берілу шарттарын қабылдады және сағат 14:00-де француз домбыраларының дыбыстары колоннаны Гудвикке дейін алып бара жатқанын естуге болады. Француздар қаруларын жинап, сағат 16:00-де француз тұтқындары Фишгард арқылы Хаверфордвестке уақытша қамауға әкелінді. Осы арада Кодор өзінің Пемброк ат әскері атты әскерінің бір тобымен Трейхоуэл фермасына Тейттің ресми берілуін қабылдауға аттанған. Өкінішке қарай, құжат жоғалып кетті. Қысқа мерзімге қамалғаннан кейін, Тейт 1798 жылы тұтқын алмасу кезінде өзінің басып алушы күштерінің көпшілігімен бірге Францияға қайтарылды.

Халық қаһарманы

Аңызға айналған Джемима Николас француз басқыншыларын алдап, оларға жергілікті әйелдерге сарбаздардың шапанын киіп, қара шапалақ киюді тапсырған. Британдық командир оларды әскери формацияға жақындатып, олар таң атқанша төбемен жоғары-төмен жүріп, француз командирін өздерінің сарбаздарының саны аз деп ойлатты. Николай сондай-ақ он екі француз сарбазын тұтқындап, қалаға алып барды, онда оларды Сент-Мария шіркеуінің ішіне кіргізді. Алайда, Николайдың немесе оның сол күні жасаған әрекеттерін атаған қазіргі заманғы жазбаша немесе баспа деректердің жоқтығына байланысты, бұл халықтық дәстүрді ауызша куәліктен тыс жерде тексеру мүмкін емес.

Тиісті теңіз әрекеттері

1797 жылы 9 наурызда , Сэр Гарри Нилдің командалығымен , капитан Джон Кукпен бірге , олар Ирландияға бара жатқанда , Ирландия теңізіндегі жағымсыз ауа райынан зардап шеккен Ла Резистенске кездесті. Кук пен Нил оларды қуып, жарты сағат бойы шабуылға алды, содан кейін екі француз кемесінің де берілуі. Британдық кемелерде зардап шеккендер мен зақымданғандар болған жоқ, ал екі француз кемесінде 18 адам қаза тауып, 15 адам жараланды. 1797 жылы 27 ақпанда Парламент 1797 жылғы Банктік шектеу туралы заңды (37 Geo. 3. c. 45). Бұл заң барлық банкноттарды "ауыстырылатын" банкноттардан "ауыстырылмайтын" банкноттарға айналдырды, 1821 жылға дейін осы "түрлі төлемдерді" тоқтатты. Бұл қадам, мүмкін, Наполеон соғыстарын қаржыландыру үшін жоғары салық деңгейіне байланысты болды, бірақ Балық күзетшісінің шайқасы орталық банк шығарған банкноттарды олар білдіретін байлыққа сатып алуға болмайтын бірінші жағдайдың алдында болды, бұл банкноттардың қазіргі заманғы қолданылуын айқындайтын прецедент.

Жауынгерлік құрмет

1853 жылы француздардың тағы бір шабуылдауынан қорқып, Лорд Палмерстон Суверенді, Виктория патшайымды Пемброк еоманриіне "Балық күзетшісі" деген ұрыс құрметіне ие болуға ұсынды. Бұл полк әлі күнге дейін 224 (Пемброк еоманри) Корольдік логистикалық корпусының эскадрильясы ретінде қызмет етеді. Бұл британдық армиядағы жалғыз бригада болып табылады. Бұл - еріктілерге берілген алғашқы құрмет белгісі.

Ирландияға шабуыл

Келесі жылдың тамызында тағы бір француз әскері Ирландияның батысындағы Коннахт штатындағы Мейо графтығына қоныс аударды. Фишгардтағы апатқа қоса, бұл экспедиция француздардың Баллинамук шайқасында берілуімен аяқталды.

Еске алу кеудесі

1997 жылы оқиғаның 200 жылдығын атап өту үшін 78 ерікті тігілген 100 фут ұзындықтағы Соңғы басқыншылық кебелектері жасалды.