Кіріспе

Шеффилд және Оңтүстік Йоркшир Навигациясы (S&SY) – Оңтүстік Йоркшир мен Линкольнширдегі (Англия) кеме жүзе алатын ішкі су жолдары (каналдар мен каналданған өзендер) жүйесі. Көбінесе Дон өзеніне негізделген, 69 шақырымға созылып, 27 шлюзден тұрады. Ол Шеффилд, Ротерхэм және Донкастерді Трент өзенімен Кедбиде және (Жаңа қосылыс каналы арқылы) Эйр және Кальдер навигациясымен байланыстырады. Жүйе бес бөліктен тұрды, олардың төртеуі бүгінгі күнге дейін кеме жүруге ашық:

Дон өзенінің кеме қатынасы
Шеффилд каналы (1970-ші жылдардың басында пайдаланылмай қалған, бірақ 1990-шы жылдардан бері қайта жаңғыртылды)
Стейнфорт және Кидби каналы
Жаңа қосылыс каналы
Дирн және Доув каналы (1961 жылы жабылды)

Тарих

Дон өзенінің 1343 жылға дейін Донкастерге дейін кеме жүзе алатыны белгілі, осы кезде комиссия көпірлер мен бөгеттердің тудырған мәселелерін қарастырған. 1620 жылдары үлкен өзгерістерге ұшырады, Корнелиус Вермуйден Хэтфилд Чейс арқылы өтіп, Адлингфлиттегі Трент өзеніне жететін арнаны жапты және барлық суды солтүстікке қарай Эйр өзеніне бұрды. Су тасқыны мен наразылықтардан кейін Ньюбриджден Гульге дейін жаңа шығару жолы салынды, ол «Голланд өзені» деп аталды. 1691 жылдан бастап өзенді жақсарту туралы көп ойлар туды, бірақ Донкастер, Ротерхэм және Шеффилдтен келген топтардың арасындағы келіспеушіліктер прогреске кедергі келтірді. Соңында, Шеффилд Котлерлері 1726 жылы парламент актісін алып, өзенді Тинслиге дейін жақсартуға қол жеткізді. 1727 жылы Донкастер корпорациясы Донкастерден төменгі аймақты жақсартуға рұқсат беру туралы акт алды. Голланд өзенінде жүзу қиын болды, сондықтан 1793 жылы Стенфорт және Кидби каналына Стенфорттан Трентке Кидбиге дейін байланыс орнатуға рұқсат берілді. Формальды түрде тәуелсіз болғанымен, ол ашылған кезде, шамамен 1802 жылы, Дон навигациясының бақылауында болды. 1793 жылы Свинтоннан Барнслиге дейінгі Дирн және Доув каналына да рұқсат берілді және ол қайтадан Дон навигациясының бақылауында болды, себебі акционерлердің көп бөлігі Донның да акционерлері болды. Тинслиден Шеффилдке дейінгі канал Дон навигациясының қарсылығынан жылдар бойы кешіктірілді, бірақ 1815 жылы рұқсат етілді және 1819 жылы ашылды. 1840 жылдары аймақта теміржол салу туралы бірнеше ұсыныстар болды, ал Дон өзенінің навигациялық компаниясы олардың бизнесте қалуын қамтамасыз ету үшін шаралар қолданды. 1845 жылы Барнсли каналын басып алуға жасалған әрекет аяқталмады, бірақ оларға келіссөздер жүргізуге мүмкіндік берді. Олар 1846 жылы Дирн және Доув каналын сатып алды, ал 1848 жылы Шеффилд каналын Манчестер, Шеффилд және Линкольншир теміржолынан сатып алды, ол 1846 жылы алдыңғы және құраушы компания Шеффилд және Линкольншир қосылыс теміржолы ретінде сатып алған болатын. Ұзақ келіссөздерден кейін олар 1849 жылы Стенфорт және Кидби каналын қосып алды. Содан кейін олар 1850 жылы Оңтүстік Йоркшир, Донкастер және Гуль теміржолымен бірігіп, Оңтүстік Йоркшир теміржолы және Дун өзені компаниясын құрды. Бұл өз кезегінде 1864 жылы 999 жылға Манчестер, Шеффилд және Линкольншир теміржолына жалға берілді. 1880 жылдары пайдаланушылар арасында тарифтер теміржолдан жоғары болғанына наразылық болды, ал каналдар жаңғыртылмады, өйткені бу кемелеріне тыйым салынды, олар көршілес Эйр және Кальдер навигациясында 50 жылдан бері қолданылып келгеніне қарамастан.

Құрылу

Манчестер кеме каналы салынысымен және басқа да ірі каналдар ұсынылып жатқанда, Шеффилдтен теңізге жаңа каналды зерттеу үшін комитет құрылды. Т & С Хокслиге, Джеймс Абернетидің көмегімен, Шеффилдтен Оузе, Трент немесе Хамберге орташа өлшемді кемелерге қолайлы канал салу мүмкіндігі туралы есеп беру тапсырылды. Олардың 1888 жылғы қазан айында ұсынған есебінде Шеффилдтен Кидбиге дейінгі жолдағы қолданыстағы шлюздердің жеткіліксіз екендігі, бірақ су жолын ескі шлюздердің қасына жаңаларын салып, 300-500 тонналық кемелер қабылдауға болатыны, көлік қозғалысын бұзбай жаңартуға болатыны айтылды. Бұл жұмыстың бағасы, оған Тинслиден Шеффилдке дейінгі жаңа канал да кірді, бірақ теміржол компаниясынан каналдарды сатып алу шығындары ескерілмеді, 1 миллион фунт стерлинг болды. 1888 жылғы қарашада Шеффилд және Оңтүстік Йоркшир канал компаниясы 30,000 фунт капиталмен құрылды, оның мақсаты – осы жаңа жобаны ілгерілету және қажетті Парламент актісін алу. Жаңа компания 1889 жылғы 26 тамызда Парламент актісі арқылы Шеффилд және Оңтүстік Йоркшир кеме жүзу компаниясын құрды, оған 1,5 миллион фунт көлемде қаражат жинауға және төрт каналды келіссөздер арқылы немесе теміржол компаниясымен тоғыз айлық келіссөздер нәтижесіз аяқталған жағдайда міндетті түрде сатып алуға рұқсат берілді. Олар сатып алған каналдарды жақсарта немесе жаңаларын салып, ішкі тасымалдаушылар ретінде де жұмыс істей алатын еді. Мақсат – Дон және Стенфорт пен Кидби бағыттарын қайта жаңарту, 300 немесе 400 тонналық баржаларды пайдалануға мүмкіндік беру, сондай-ақ Кидбиде көмір тиеу-түсіру мүмкіндіктерін дамыту, осылайша Эйр және Кальдер навигациясындағы Гульмен бәсекелесе алу. Сонымен қатар, Дирн және Доув каналы тереңдетілуі керек еді, осылайша Эйр және Кальдердегідей, бөлімделген кемелерді көмір тасымалдау үшін пайдалануға болар еді. Теміржол компаниясы сатуға құштар емес еді және бастапқы тоғыз айлық кезең аяқталғанша ештеңе жасамады. Актінің талаптарына сәйкес, олар каналдарды сатуға міндетті екенін ескертетін хабарлама жіберілген кезде, олар жаңа компанияға қарсы сот процесін қозғау арқылы кедергі келтіруге тырысты. 1891 жылы сот канал компаниясының пайдасына шешім шығарды, бірақ келіссөздер созылды. Осы уақытта Эйр және Кальдермен де келіссөздер жүргізілді, екі жүйені 9 шақырымдық (5,5 миль) каналмен біріктіруге келісімге келді, осылайша жақсартылған Дон Кидбиді дамытудың орнына көмір экспорты үшін Гульді пайдалана алатын еді. 1893 жылға қарай теміржол компаниясы нені сататыны туралы келісімге келді, сондай-ақ 1,14 миллион фунт стерлингтік баға белгіленді, оның 600,000 фунты қолма-қол төленуге тиіс еді. Қалған соманы жаңа компанияның акцияларымен төлеуге болады, егер канал компаниясы барлық акцияларды сатып алмаса, теміржол басқармада орын алатын еді. Бұл 1893 жылғы 31 шілдеде қабылданған жаңа Парламент актісінде бекітілді, бірақ теміржол өкілдігі туралы бап Эйр мен Кальдердің ешқандай акция сатып алмауына себеп болды, ал компания капитал жинау қиындықтарына тап болды. Жаңа компания төрт каналды 1895 жылғы 1 наурызда толыққанды иеленді. Олар бар болғаны 625,000 фунт жинауға қол жеткізді, бұл каналдарды сатып алу бағасынан кем болды. Сондықтан теміржол компаниясы он директордың жартысын тағайындады, жүйені жаңғыртудың амбициялық жоспарларын қаржыландыруға жеткілікті капитал болмады, бірақ кейбір дамулар осыған қарамастан жүзеге асырылды.

Даму

Компания жақсартуларды қаржыландыру үшін 1 миллион фунт стерлинг алуға үміттенсе де, жұмыс капиталы болмады, ал 300 немесе 500 тонналық баржаларды қабылдау үшін шлюздерді кеңейту жүзеге асырылмады. Ең үлкен кемелер 110 тонналық болды, бірақ кейбір шлюздер бөлмелі кемелерді қабылдау үшін ұзартылды. Дирн және Доув каналы үнемі құлдыраудан зардап шегіп, шектеулі ресурстарды сарқып кетірді. 1906 жылы Ворсбро филиалы кеме қатынасына жарамсыз болды, ол тек сумен қамтамасыз етуге айналды, ал 1909 жылы компания каналдың астында көмір қазуға рұқсат беру арқылы жеңіліске ұшырады. Эльзакар тармағы 1928 жылы жабылды, ал каналдың қалған бөлігінің көпшілігі 1934 жылы жабылды, бірақ ресми жабылу 1961 жылға дейін болған жоқ. Капиталдың жетіспеушілігіне қарамастан, жаңа компания Шеффилд бассейніне, оның ішінде бассейннің бір бөлігін қамтитын төрт қабатты қойманы жақсартуды қаржыландыруға қол жеткізді. Жандар көтеріліп, каналдар қазылды. Олар сондай-ақ Аир және Кальдер навигациясымен байланысты қамтамасыз ету үшін Жаңа түйіспе каналының өз бөлігін қаржыландыру перспективасына тап болды. Бұл 150 000 фунт стерлингтік облигациялар мен ипотекалар құру арқылы жүзеге асырылды. Жаңа каналдың 1905 жылғы 2 қаңтарда ашылған соңғы құны екі компания арасында бөлінетін 300 000 фунт стерлинг болды. Донкастер маңында кеме қатынасын түзету жұмыстары жүргізілді, бірақ Sprotborough және Донкастерде бөлмелі кемелерді толық пайдалану үшін көбірек жұмыс қажет екенін атап өтті. 1905 және 1913 жылдар аралығында тасылған жүк 835 982 тоннадан 961 774 тоннаға дейін өсті, жүйе ескіргеніне және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана моторлы баржаларды аз қолданғанына қарамастан. 1907 жылы Каналдар жөніндегі Корольдік комиссияның құрамында оның жағдайы туралы есеп берген Вест-Райдинг округі кеңесі, кеме қатынасының іс жүзінде Ұлы Орталық темір жолымен бақыланатындығына байланысты кемшіліктерді айыптады. Донкастер шлюзі 1909 және 1910 жылдары кеңейтілді, Донкастер, Ротерхам және Тинслиде жақсартулар жасалды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін сауда айтарлықтай төмендеді, өйткені бұрын су жолынан көмірді пайдаланған көптеген бу траулерлер Адмиралтействомен реквизицияланды және басқа жерде отынмен қамтамасыз етілді. Соғыс аяқталуға жақын болған кезде Шеффилд корпорациясы жүйені үлкен жақсартуға итермеледі. Олар су жолының мемлекеттік меншікке берілуі керек деп ойласа да, теміржол компаниясының бақылауын тоқтатқан жағдайда жақсартуларды бөліп қаржыландыруға дайын болды. Олар 1919 жылы сэр Джон Вулф Барри, Листер және Партнерлерге есеп беруді тапсырды және ұсынылған нұсқалардың біреуін ілгерілетуді таңдады. Бұл Тинслиден Кедбиге дейінгі су жолының тереңдігін 2 метрге дейін ұлғайтуды, арнаны кеңірек және тік етуді, көпірлерді қайта құруды және олар арқылы көбірек орын беруді, және шлюздерді он сегіз жаңа шлюзбен ауыстыруды қамтиды. Олардың әрқайсысы бірнеше қақпалармен жабдықталуы керек еді және 300 тонналық кемелер немесе төрт 110 тонналық баржалар үшін өлшенуі керек еді. Бұл жақсартулардың болжамды құны 1 483 426 фунт стерлинг болды, бірақ сол кездегі экономикалық жағдайлар үкіметтің бұл жобаны қолдауға дайын еместігін көрсетті. Ал көршілес Нотингэм корпорациясы Трент өзенін үкіметтік қолдаусыз жақсартуды қаржыландырғандықтан, Шеффилд Дон үшін де солай етуге дайын емес еді. Сонымен қатар, сол уақытта Донкастерден Трент-Фоллзға дейінгі кеме арнасын салу туралы ұсыныстар болды.

Ұлттықлендіру

1948 жылы компания мемлекеттік меншікке алынып, British Waterways компаниясының құрамына енді. 1960 жылдары көлік қозғалысы азайды және навигацияның басты арнасының ресми бас кеңсесі Ротерхем қаласының төменгі жағындағы Олдварктегі жаңа болат зауыты болды. 1960 және 1970 жылдары жүйеге жаңартулар енгізу үшін, Ротерхемге дейін үлкен кемелерді өткізуге мүмкіндік беру үшін бірнеше ұсыныстар жасалды. 1980 жылдардың басында рұқсат берілді: каналдың тереңдігі 8 футқа жеткізілді және шлюздер 700 тонналық кемелерді қабылдау үшін қайта жаңартылды. Ротерхемде жаңа кемежай мен жүк терминалы салынды, бұл үшін пайдаланылмаған өзен жағалауындағы автобус депосы қойма ретінде пайдаланылды; Ротерхемнен төменгі ағыс бойындағы басқа да әртүрлі нысандар жаңартылды. Жақсартулар 1983 жылы пайдалануға берілді. Осы жақсартулар кейде көлік қозғалысын қабылдаса да (қазіргі күні де шектеулі түрде қолданылады), жаңартулар күтілгендей сәтті болған жоқ. 1970 жылдары кемелер Ротерхемнен жоғарыға сирек барып тұратын. 1980 жылдары Ротерхемнен төменгі су жолына көлік тартуға жасалған күш-жігер қаладан жоғарыға таратылмады: шлюздер негізінен кішкентай баржаларға ғана жарамды болды. Уақыт өте келе Шеффилд каналының бөліктері пайдаланылмауының салдарынан жайлап тозығына ұшырады. 1990 жылы Шеффилд қалалық кеңесі мен British Waterways су жолын қайта жаңғырту үшін күш біріктірді, бұл көлікті қайта дамытылған Шеффилд бассейніне (қазір демалыс және коммерциялық қызметтерге бағытталған және Виктория Куэйс деп аталды) қайта әкелді. Бүгінгі таңда жүйе негізгі арнада, Стейнфорт және Кидби, сондай-ақ Нью-Джанкшн каналдарында кеме жүзуге ашық және көбінесе демалыс мақсатында қолданылады. Кадебидегі карьерден, Ротерхем мен Донкастердегі кемежайлардан шамалы коммерциялық тасымалдар жүзеге асырылады; сонымен қатар Свинтон қаласындағы коммерциялық баржа жасаушылық және Шеффилдтегі демалыс кемелерін жасау және жөндеуші цехтары бар. 2008–2009 жылдары жүйе арқылы 290 000 тонна жүк тасымалданды, оның 266 100 тоннасы Кадебиден алынған әктас болды. Ротер байланысы – бұл Ротер өзенін Ротерхемнен Килмаршқа дейін кеме жүзуге қолайлы жағдайға жеткізу жобасы, онда қысқа канал Честерфилд каналымен байланысып, демалыс круиздік айналымын аяқтау жоспарлануда. Каналды қалпына келтірушілер тобы Дирн мен Доув каналын қайта ашуды талап етуде, Elsecar қаласында қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді және оны қайта ашу мүмкіндігін зерттеу үшін инженерлік есепке тапсырыс берді.