Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халық саны өте аз немесе жер аумағы өте шағын тәуелсіз мемлекет, статистикалық механикадағы материалдың бөлшектерінің нақты конфигурациясы.
Sovereign state having a very small population or very small land area
the specific configuration of particles of a material in statistical mechanics
Микромемлекет немесе мини-мемлекет – халық саны және/немесе жер аумағы өте шағын тәуелсіз мемлекет. Дегенмен, "мемлекет" және "өте шағын" ұғымдары халықаралық құқықта нақты анықталмаған. Микромемлекеттерді анықтауға жасалған кейбір жаңа әрекеттер олардың мөлшері мен халқына байланысты сапалық ерекшеліктерді анықтауға бағытталған, мысалы, халықаралық қорғаныс сияқты ірі мемлекеттерге егемендігінің бір бөлігін беру. Микромемлекеттердің кең таралған мысалдары: Андорра, Лихтенштейн, Монако, Науру, Палау, Сан-Марино және Тувалу. Егемен мемлекет ретінде танылған ең кішкентай саяси бірлік – Ватикан қаласы, онда 1000-нан аз тұрғын және 1 км² ғана жер бар. Монако және Ватикан қаласы сияқты кейбір микромемлекеттер – бір муниципалитеттен тұратын қала-мемлекеттер.
A microstate or ministate is a sovereign state having a very small population or land area, usually both. However, the meanings of "state" and "very small" are not well defined in international law. Some recent attempts to define microstates have focused on identifying qualitative features that are linked to their size and population, such as partial delegation of their sovereignty to larger states, such as for international defense. Commonly accepted examples of microstates include Andorra, Liechtenstein, Monaco, Nauru, Palau, San Marino, and Tuvalu. The smallest political entity recognized as a sovereign state is Vatican City, with fewer than 1,000 residents and an area of only Some microstates – such as Monaco and Vatican City – are city states consisting of a single municipality.
Саналық
Көптеген ғалымдар микромемлекеттерді сандық шекті пайдалану арқылы анықтайды, оны бір айнымалыға (мысалы, аумақтың немесе халқының мөлшері сияқты) немесе әр түрлі айнымалылардың жиынтығына қолданады. Микромемлекеттердің барлық мемлекеттердің арасындағы ең кішілері екендігіне келісім бар, бірақ қандай айнымалыны (немесе айнымалыларды) немесе шекті мәнді пайдалану арқылы қай саяси бірліктерді "микромемлекеттер" деп атауға болады (қалыпты, кіші мемлекеттерден өзгеше) – бұл мәселеде пікір білдірушілердің арасында келісім жоқ. Кейбір ғалымдардың пікірінше, микромемлекеттерді анықтаудың сандық тәсілі "тұрақсыздық, субъективтік, анық еместік және сапалық жағынан ерекше саяси бірліктерді мағыналы түрде бөліп шығара алмау" сияқты кемшіліктерге ұшырайды. Жаңа тәсілдер халықаралық аренадағы мінез-құлқына немесе іс-қимылға қарай, қай мемлекеттер микромемлекеттер деп аталуға лайық екенін анықтауды ұсынады. Алайда, мұндай тәсілдер микромемлекеттерді нашар мемлекеттермен шатастыруға алып келуі мүмкін деген пікір бар.
Most scholars identify microstates by using a quantitative threshold and applying it to either one variable (such as the size of its territory or population) or a composite of different variables. While it is agreed that microstates are the smallest of all states, there is no consensus on what variable (or variables) or cut off point should be used to determine which political units should be labelled as "microstates" (as opposed to small "normal" states). According to some scholars the quantitative approach to defining microstates suffers from such problems as "inconsistency, arbitrariness, vagueness and inability to meaningfully isolate qualitatively distinct political units". Newer approaches have proposed looking at the behaviour or capacity to operate in the international arena in order to determine which states should deserve the microstate label. Yet, it has been argued that such approaches could lead to either confusing microstates with weak states
Саясат
Статистикалық зерттеулер көрсеткендей, шағын мемлекеттер үлкен мемлекеттерге қарағанда демократиялық болуға бейім. 2012 жылы Freedom House 500 000-нан аз халқы бар елдердің 86%-ын "еркін" деп санаттады. Бұл халық саны аз елдерде саяси еркіндік пен азаматтық бостандықтың жоғары деңгейі жиі кездесетінін көрсетеді, бұл демократияның маңызды белгілерінің бірі. Кейбір ғалымдар шағын өлшем мен демократия арасындағы статистикалық байланысты демократиялық саяси жүйенің дамуына ыңғайлы жағдай екендігінің белгісі ретінде қарастырды, әлеуметтік байланыс, тікелей байланыс мүмкіндіктері және мүдделердің біртектілігін осының себептері ретінде атады. Бірақ кейс-стади зерттеулері кейбір зерттеушілерді статистикалық деректер микромемлекеттер саясатының демократияға қарсы элементтерін жасырады деген ойға жетертті. Халықтың аздығына байланысты, микромемлекеттер саясатында туысқандық және жеке қарым-қатынастар көбінесе шешуші рөл атқарады. Кейбір жағдайларда бұл бейтарап және ресми шешім қабылдауға кедергі келтіріп, клиенттік, сыбайлас жемқорлық, партизандық және атқарушы биліктің үстемдігі сияқты демократиялық емес саяси әрекеттерге алып келеді. Көптеген микромемлекеттердің бұрынғы британдық колониялар болғандығына байланысты, оларда Вестминстер жүйесіне ұқсас көпшілік және парламенттік саяси жүйе кең таралған. Алайда зерттеулер көрсеткендей, микромемлекеттер басқа елдермен стратегиялық түрде клиенттік қарым-қатынастар орнатады. Бұл оларға өздерінің мүдделерін ілгерілете алатын елдерге белгілі бір жеңілдіктер ұсынуға мүмкіндік береді. Мысалы, салықтық бейкенттер құру немесе әскери және экономикалық қолдау үшін халықаралық комитеттердегі қолдауды сату. Коспая Республикасы келісімшарт қателігі салдарынан тәуелсіздік алды және 1440 жылдан 1826 жылға дейін өмір сүрді. Оның тәуелсіздігі Италияға темекі өсіруді енгізуде маңызды рөл атқарды. Куто Мисто Испания мен Португалия арасында даулы аймақ болды және 1864 жылғы Лиссабон шартымен аумақ бөлінгенге дейін тәуелсіз мемлекет ретінде жұмыс істеді, оның басым бөлігі Испанияның құрамына кірді. Жаха – 17 ғасырда Ресей мемлекеті мен Цин Қытайының шекарасында болған шағын мемлекет. Шығыс Азияда орналасқанмен, мемлекеттің негізгі тілі – поляк тілі болды.
Statistical research has shown that microstates are more likely to be democracies than larger states. In 2012, Freedom House classified 86% of the countries with fewer than 500,000 inhabitants as "free". This shows that countries with small populations often had a high degree of political freedom and civil liberties, which is one of the hallmarks of democracies. Some scholars have taken the statistical correlation between small size and democracy as a sign that smallness is beneficial to the development of a democratic political system, mentioning social cohesiveness, opportunities for direct communication and homogeneity of interests as possible explanations for why this is the case. Case study research, however, has led some researchers to believe that the statistical evidence belies the anti democratic elements of microstate politics. Due to small populations, family and personal relations are often decisive in microstate politics. In some cases, this impedes neutral and formal decision making and instead leads to undemocratic political activity, such as clientelism, corruption, particularism and executive dominance. Because of the high number of microstates that were British colonies in the past, microstates often have a majoritarian and parliamentary political system similar to the Westminster system. Research, however, has shown that microstates strategically engage in patron client relationships with other countries. This allows them to trade some privileges to countries that can advance their interests the most. Examples of this are microstates that establish a tax haven or sell their support in international committees in exchange for military and economic support. The Cospaia Republic became independent by a treaty error and survived from 1440 to 1826. Its independence made it important in the introduction of tobacco cultivation to Italy. Couto Misto was disputed by Spain and Portugal and operated as a sovereign state until the 1864 Treaty of Lisbon partitioned the territory, with the larger part becoming part of Spain. Jaxa was a small state that existed during the 17th century at the border between Tsardom of Russia and Qing China. Despite its location in East Asia, the state's primary language was Polish.