Кіріспе

ешбір Пакистанның Синд штатындағы Карачи () аймағында табиғи порт бар және оны Синд тайпаларына жататын жергілікті балықшылар балық аулау порты ретінде қолданып келді. Археологиялық қазбалар кезінде Инд өріні өркениетінің дәуіріне дейінгі кезең ашылды, бұл порттың қола дәуірінен бастап маңыздылығын көрсетеді. Банбхор порты христиан дәуірінен бұрын құрылған, ол аймақта маңызды сауда орталығы болды. Порт гректерде Крокола, Моронтобара порты және Барбарикон, Индо-грек Бактрия патшалығының теңіз порты және Рамя сияқты түрлі атаулармен тіркелген. Арабтар оны Дебал порты деп білген, Мұхаммед бин Касим сол жерден 712 жылы Синдге (Оңтүстік Азияның батыс бұрышы) басып кірген. Лахари Бандар немесе Лари Бандар Дебалдан кейін Индустың негізгі порты болды; ол қазіргі Қарачидегі Банборға жақын орналасқан. Манора аралы (қазіргі Манора түбегі) маңындағы алғашқы қазіргі заманғы порт қаласы 19-шы ғасырдың аяғында британдық отаршылдық кезінде құрылған.

Аттар

Қарачидің ежелгі атаулары: Крокола, Барбарикон, Нава Нар, Рамбах, Курук, Карак Бандер, Ауранга Бандер, Миннагара, Калачи, Моронтобара, Калачи жо Гот, Банбор, Дебал, Барбарис және Курачи.

Тарихқа дейінгі

Карачи университетінің кампусы алдындағы Мулри төбелерінде Карачи университетінің тобы тапқан кеш палеолиттік және мезолиттік ескерткіштер соңғы елу жылда Синдте жасалған ең маңызды археологиялық табылғандардың бірі болып табылады. Соңғы мергеншілер өздерінің жолын байтақ қалдырып, бірнеше рет Хиллзді мекендеді. Жер бетін зерттеу барысында қыш құралдардың жиырмаға жуық түрлі нүктесі табылды.

Инд алқабы өркениетінің

Ахладино және Пир-Шах-Джурио - Карачи ауданында орналасқан Инд өріні өркениетінің кезеңдеріндегі археологиялық орындар. Ахладиноның осы жерінде бір үйдің еден тақташалары табылған.

Гректер келген қонақтар

Гректер бұл жерді көптеген атаулармен атап көрсетті: Крокола, Искендер Инд аңғарындағы жорығынан кейін Бабылға флотын дайындау үшін қоныстанған жер; Моронтобара, Искендердің адмиралы Неарх одан кемеге отырды; және Барбарикон, Бактрия патшалығының порты.

Дебал және Бханборе

Дебал мен Бханбор қазіргі заманғы Карачи қаласының маңында құрылған ежелгі порт қалалары болды. Бұл Скиф Парфян дәуірінен бастау алады және кейіннен VIII ғасырда араб иелігіне енуден бұрын индус буддистік патшалықтармен бақыланды. 13 ғасырда бұл қалада әлі күнге дейін 727 жылы салынған аймақтағы ең көне мешіттердің бірінің қалдықтары сақталған. Страбон Арабияға күріш экспортын (қазіргі Карачи мен Камбай шығанағының маңында) атап өткен. Биладюридің айтуынша, Дебалда ғибадатхананың үлкен минареті болған, оның жоғарғы бөлігін Амбисса ибн Исхақ құлатып, түрмеге айналдырған. Сол кезде қала қираған жерлерді қайтадан тұрғыза бастады.

Мұхаммед бин Қасым

711 жылы Мұхаммед бин Қасым Синд және Индус алқабын жаулап алып, Оңтүстік Азия қоғамдарын исламмен байланысқа келтірді. Бұл сәттілік Раджа Дахир буддалық көпшілікті билеген индус патшасы болғандықтан және Алордың Чач және оның туыстары ертедегі буддалық Рай әулетінің узурпаторлары ретінде қаралғандықтан болды. Бұл пікірді аймақтағы индус және буддалық тәжірибелердің таралған және бүктелген сипатын, әсіресе, корольдіктің қос бағытқышы болуы және Чачтың өзі буддалық болуы мүмкін деп санайтындар күмән келтіреді. Мұхаммед бин Қасымның әскерлері Джаттар мен басқа да аймақтық губернаторлармен одақтасып, Раджа Дахирді жеңді.

Моғол империясы

Синдтің моғол әкімшісі Мирза Ғази Бегтің билігі кезінде қала Синдте португал отарлаушыларының шабуылына қарсы қорғалған. Дебал мен Манора аралына Осман әміршісі Сейди Али Рейс келіп, оның тіркесінде аталып өтті. Фернао Мендес Пинто сондай-ақ Синдхи теңізшілері Осман әміршісі Куртоғлу Хызыр Рейске Ачехке сапарында қосылғанын айтады. Дебалды британдық саяхат жазушылары Томас Постанс және Элиот та аралады.

Қарақ-Бандер

XVII ғасырда Қарақ Бандер қазіргі Қарачиден батысқа қарай 40 км жердегі Хаб өзенінің сағасында орналасқан Араб теңізіндегі шағын порт болды. Бұл Оңтүстік Азия мен Орталық Азияның саудасы үшін транзиттік пункт болды. 1728 жылы қатты жаңбырдан саздың сағасы құлдырап, портты пайдалануға болмайды. Нәтижесінде, Карак Бандердегі саудагерлер өздерінің іс-әрекеттерін қазіргі Қарачиге көшіруді шешті. Сауда 1729 және 1839 жылдар аралығында Шахбандар мен Кети Бандар (Инд өзеніндегі маңызды порттар) сазданғандықтан және олардың қызметі Карачиге ауысқандықтан өсті.

Колахи

Қазіргі Қарачи қаласының негізін "Колачи" деп аталатын, Макрандағы (Балдучистан) балуч тайпалары құрған. Бастапқы қауымның ұрпақтары әлі күнге дейін Карачи портына жақын орналасқан Абдулла Гот деген кішкентай аралда тұрады. "Колачи" деген түпнұсқалық атау Маи Колачи деп аталатын белгілі Карачи жерінің атында сақталған. Мырза Ғази Бег, Синдтің моғол әкімшісі, Синд жағалауын дамыту үшін (Макран жағалауы мен Инд дельтасы сияқты аймақтардан тұратын) алғашқы тарихи тұлғалардың бірі, соның ішінде Датта қалалары. Бұл елді мекенді 1729 жылы Белуджистан мен Макраннан келген белудж тайпалары Колачи елді мекені ретінде құрған. Аңыз бойынша, қала балық аулаушы елді мекен ретінде басталды, онда балықшы әйел Май Колачи қоныстанды және отбасын құрды. Бұл елді мекеннен шыққан ауыл Колачи жо Гот (Синдхи тілінде Колачи ауылы) деп аталды. Сінд 18-ші ғасырдың аяғында Мускат пен Парсы шығанағы арқылы сауда-саттыққа кіріскенде, Карачи маңыздылыққа ие болды. Мұскаттан әкелінген бірнеше оқпен оның қорғанысы үшін шағын форт салынды. Қалдықтың екі негізгі қақпасы болды: бірі теңізге қараған, Хара Дар (Браккиш қақпасы) деп аталатын, екіншісі көршілес Лиари өзеніне қараған, Мета Дар (Тәмді қақпа) деп аталатын. Бұл қақпалардың орналасуы қазіргі Хаарадар (Khārā Dar) және Метадар (Mīṭhā Dar) қалаларының орналасуына сәйкес келеді. Сымра, Самма, Аргун, Тархан және Талпур әулеттері Синдхті биледі.

Калхорлар әулеті

Калхора әулетінің тұсында қазіргі қала балық аулаушы елді мекен ретінде өмір сүре бастады. Қала 1720 жылдары Талпур әулетінің ажырамас бөлігі болды. Қарачи атауы алғаш рет 1742 жылы голландтық құжатта қолданылған, онда сауда кемесі де Риддеркерк бастапқы қоныстың маңында кеме апатына ұшырады. Қала 1839 жылы 2 ақпанда Джон Киннің қолбасшылығымен Бомбей армиясы басып алғанға дейін Талпур Әмірінің басқаруында болды.

Талпур кезеңі

Он сегізінші ғасырда Карахиді Калхора әулеті басып алды, содан кейін Калат ханына Калхоралар өз ағасын өлтіргені үшін қанды ақша ретінде тапсырды, ақырында Талпур әулеті басып алды. 1795 жылы Колачи Жо Гот Калат ханның бақылауынан Синддің Талпур билеушілеріне өтті. Оңтүстік Азияда іс-әрекет жасап, іскерлік бастамаларын бастаған Британдық Шығыс Үндістан компаниясы 1799 жылдың қыркүйегінде осы жерде шағын зауыт ашты, бірақ билік басындағы Талпурлармен дау-дамайлар болғандықтан, ол бір жыл ішінде жабылды. Алайда, Инд өзенінің сағасындағы бұл ауыл, керемет портпен, британдықтардың назарын аударды және осы аймаққа бірнеше барлау миссиясын жібергеннен кейін, олар қалады 1839 жылы 3 ақпанда алды.

Компанияның ережесі

Бұл аймаққа бірнеше зерттеуші топтарды жібергеннен кейін, 1839 жылы 3 ақпанда Британдық Шығыс Үндістан компаниясы қаланы басып алды. Кейіннен қала Британдық Үнді империясына қосылды. Сіндті 1843 жылы 17 ақпанда Миани шайқасында Чарльз Джеймс Непьер жаулап алды. Карачи 1840 жылдары Синддің астанасы болды. Непьердің кетуімен ол Синддің қалған бөлігімен бірге Бомбей президенттігіне қосылды, бұл қадам жергілікті Синдхтар арасында үлкен наразылық тудырды. Британдықтар қаланың әскери лагерь ретінде және Инд өзені бассейнінің өнімін экспорттау порты ретінде маңыздылығын түсінді және тезірек кеме қатынасы үшін оның портын дамытты. Қалалық муниципалдық басқарудың негіздері қаланды және инфрақұрылымдық даму қолға алынды. Жаңа кәсіпорындар ашыла бастады және қала халқының саны тез өсе бастады. 1839 жылы Кумпани Бахадурдың әскерлері келіп, жаңа бөлімнің, әскери лагердің негізін қалады. Бұл лагерь "ақ" қаланың негізін құрады, онда үндістерге еркін кіруге рұқсат етілмеді. "Ақ" қала ағылшын индустриялық қалаларының үлгісі бойынша құрылған, онда жұмыс және тұрғын үй кеңістіктері, сондай-ақ тұрғын үйлер демалыс орындарынан бөлінген. Қарачи екіге бөлінді. Солтүстік-батыстағы "қара" қала, қазір өсіп келе жатқан үнді саудагерлерінің қонысына айналды, Ескі қала, Нейпир базары және Бундер, ал оңтүстік-шығыстағы "ақ" қалада Штаб желілері, Фрере залы, масондық ложа, Синд клубы, Губернатор үйі және Коллекторлар Кутчеры (Заң соты) / k / ə / ' tʃ / / ɛr / i / орналасқан. Саддар базары мен Императрица базары "ақ" халықты, ал Серай кварталы жергілікті халықтың қажеттіліктерін қанағаттандырды. Кейіннен ауыл 1843 жылы Чарльз Непьер Синдді жаулап алған кезде Британдық Үнді империясына қосылды. Синдтің астанасы 1840 жылдары Хайдарабадтан Карачиге ауыстырылды. Бұл қаланың тарихындағы маңызды оқиғаға әкелді. 1847 жылы Непьердің кетуімен бүкіл Синд Бомбей президенттігіне қосылды. Губернатор лауазымы жойылып, Синд штатында бас комиссар лауазымы құрылды. Британдықтар оның әскери лагерь және Инд бассейні өнімдерінің порты ретінде маңыздылығын түсінді және тезірек кеме қатынасы үшін оның портын дамытты. Қалалық муниципалдық комитеттің негізін Синдедегі комиссар Бартл Фрере қалады және инфрақұрылымдық даму басталды. Нәтижесінде жаңа кәсіпорындар ашылып, қала халқының саны тез өсе бастады. Қарачи тез арада қалаға айналды, Напиердің атақты сөздері орындалды: "Сізді көркемдігіңізбен қайтадан көруге мүмкіндік болса екен!" 1857 жылы Оңтүстік Азияда Үндістан бүлігі басталды және Карачиде орналасқан 21-ші тума жерлі жаяу әскерлері бүлікшілерге адалдықтарын жариялады, олардың ісіне 1857 жылдың 10 қыркүйегінде қосылды. Дегенмен, британдықтар тез арада Карачиді қайтадан қолға алып, көтерілісті жеңе алды. Қарачи британдық отаршылдық биліктің алғашқы кезеңінде Хурачи Скинди (яғни Карачи, Синд) деп аталды. 1795 жылы ауыл Балучи Талпур билеушілерінің иелігіне айналды. Британдықтар 1799 жылдың қыркүйегінде шағын зауыт ашып, бірақ бір жыл ішінде жабылды. 1864 жылы Карачи мен Лондон арасында тікелей телеграф байланысы орнатылған кезде Үндістаннан Англияға алғашқы телеграфтық хабар жіберілді. 1878 жылы қала Британдық Үндістанның қалған бөлігімен темір жол арқылы байланысты. Фрере Холл (1865) және Императрица базары (1890) сияқты қоғамдық құрылыс жобалары қолға алынды. 1876 жылы Пакистанның негізін қалаушы Мұхаммед Әли Джинна дүниеге келді. Ол мешіттер, ғибадатханалар, шіркеулер, сот үйлері, базарлар, тас төселген көшелер мен керемет портты қамтитын жан-жақты қалаға айналды. 1899 жылы Карачи шығыстағы ең ірі бидай экспорттау портына айналды. XIX ғасырдың аяғында қаланың халқы шамамен 105 000 адам болды, мұсылмандар, индустар, еуропалықтар, яһудилер, парсилер, ирандықтар, ливандықтар және гоандықтар араласқан. 1899 жылы қалада үлкен холера эпидемиясы болды. ХХ ғасырдың басында қалада көшелер тығырыққа толы болды, бұл 1900 жылы Оңтүстік Азияның алғашқы трамвай жүйесінің орнатылуына әкелді. Британдықтар Манора аралының жағалауын басып алғанға дейін қала шағын балық аулаушы ауыл болып қала берді. Содан кейін Британдық Радж билігі 19-шы ғасырда қаланың ауқымды жаңғыртуына кірісті. Бұл Пәнжабқа, Британдық Радждің батыс бөліктеріне және Ауғанстанға кіреберіс ретінде қызмет ететін ірі және заманауи порт құру ниетімен жүзеге асырылды. Қаланың басым бөлігі мұсылман, ал Синдхи және Балуч этностары болды. Ұлы Ойын кезінде Ұлыбританияның императорлық Ресеймен бәсекелесуі Орталық Азияғ...

Пәкістанның астанасы (19471958)

Карачи Пакистанның астанасы болып таңдалды. Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін, қала халқы қарқынды өсті. Мұсылманға қарсы қоқан-лоқыдан қашып келген жүздеген мың мұсылман босқындары және Оңтүстік Азияның басқа бөліктерінен келгендер, Карачиде қоныстанды. Нәтижесінде қаланың демографиялық жағдайы да күрт өзгерді. Пәкістан үкіметі қоғамдық жұмыстар департаменті арқылы мұсылман босқындарын орналастыру үшін жер сатып алды. Алайда, ол әлі де мәдени әртүрлілігін сақтап қалды, өйткені оның жаңа тұрғындары Оңтүстік Азияның әртүрлі бөліктерінен келді. 1959 жылы Пәкістанның астанасы Карачиден Исламабадқа ауыстырылды. 1970 жылы генерал Яхья ханның басқаруымен Карачи федералды аумақ болып қалды және Синддің астанасы болды.

Космополиттік қала (1970-1980 жылдар)

1960 жылдары Карачи бүкіл әлемде экономикалық үлгі ретінде көрінді. Көптеген елдер Пәкістанның экономикалық жоспарлау стратегиясын үлгілеуге тырысты және олардың бірі, Оңтүстік Корея, қаланың екінші "Бес жылдық жоспарын" көшірді және Сеулдегі Дүниежүзілік қаржы орталығы Карачиден кейін жобаланып, үлгіленді. 1965 жылы Пәкістан президенттік сайлауындағы тәртіпсіздіктер мен президент Мұхаммед Әйүп Ханға қарсы саяси қозғалыстар қаладағы ұзақ уақытқа созылған құлдыраудың басталуы болды. Қала халқының саны оның сыңғырлаған инфрақұрылымының сыйымдылығынан асып түсіп, қалаға қысымды арттырды. 1970 жылдары Карачидің өнеркәсіптік аймақтарында ірі еңбек күресін көрді. Премьер-министр Зұлфиқар Әли Бхуттоның әкімшілігі кезінде 1972 жылғы Қарақшыдағы көтерілістер мен еңбек қозғалыстары экономикалық дамудың төмендеуіне әкелді. Президент Мұхаммед Зия әл-Хақтың әскери ережесі кезінде, Қарачиде салыстырмалы бейбітшілік пен өркендеу болды, әсіресе 1977 жылдан 1980 жылға дейін Қарачиде әскери ережені басқарушы орынбасары болған генерал-майор Махмуд Аслам Хаяттың 3 жылында.