Кіріспе

Жаратылыс Б, сондай-ақ, кейіннен Жаратылыс деп аталады, ол Ежелгі ағылшын поэзиясының Шайтанның құлдырауы мен Адамның құлдырауы туралы баяндайтын үзіндісі, Ежелгі Саксон Жаратылыс деп аталатын ескі Саксон поэмасынан аударылған. Жаратылыс Б деп аталатын үзінді ескі ағылшын тіліндегі әлдеқайда ұзақ өлеңде интерполяция ретінде сақталған, оның қалған бөлігі Жаратылыс А деп аталады, бұл Киелі кітаптың Жаратылыс кітабының басқаша сенімді аудармасын береді. Жаратылыс кітабының екінші бөлімі бүкіл поэманың 235 851 жолдарын қамтиды. Жаратылыс кітабының Б және А тараулары жартылай суреттелген Юниус қолжазбасында сақталған. Қолжазба толық емес, әсіресе 22 және 23 беттер арасындағы екі беттің (екі жапырақ немесе төрт жағы) жоғалуы, яғни Жаратылыс А мен Жаратылыс Б арасындағы ауысу нүктесі жоғалған.

Өмірбаян

Бір кездері ғалымдар ежелгі ағылшын тіліндегі алғашқы ақын Кейдмон Жаратылыс жырларын ғана емес, бүкіл Юниус қолжазбасын да жазған деп есептеген. Бұл теория көптен бері ескерілмеген. Эдуард Сиверс 1870 жылдары Жаратылыс кітабының А-дан бөлек екенін түсінді: филологиялық және стилистикалық талдау арқылы ол бұл жолдар ескі саксон (континенттік төменгі неміс) түпнұсқасынан аударылған болуы керек екенін көрсетті. 1894 жылы оның гипотезасы Ватикандағы қолжазбадан табылған көне саксон тіліндегі түпнұсқаның бөліктерімен таңғажайып расталды: көне саксон тіліндегі мәтіннің шамамен екі ондаған жолы Жаратылыс кітабының Б бөлімінде сөзбе-сөз сәйкес келеді.

Мәтіннің мазмұны мен оны қоршап тұрған даулар

Жаратылыс кітабының екінші бөлімі - періштелердің құлдырауы мен адамның күнәға батуы туралы таңғажайып, түпнұсқалық және драмалық қайта баяндау. Жаратылыс кітабының 2-бөлімі Люцифердің көктен құлап түскенін көрсетеді, бұл кезде ол "Шайтан" деп аталады және тозақтың билеушісі ретінде билікті алады. Бұл мәтін Адам мен Хауаның азғырылуы мен содан кейін Құдайдың ықыласынан айырылғанын сипаттайды, бірақ бұл қолжазбада берілген жазба басқа нұсқалардан едәуір ерекшеленеді. Олдрив бұл дауды Шайтанның дене түрін сипаттау үшін қолданылған тілге байланысты қарастырады. Жаратылыс кітабының 2-бөліміне сәйкес, Шайтан Адамға періште ретінде көрінеді, бұл жыланға қарама-қарсы, ол әдетте Шайтанды білдіреді. Вулф тіпті Шайтанды скандинав мифологиясындағы Локимен салыстырып, екеуінің ұқсастығы "сүйінішті түрде жеткілікті" деп айтады. Алайда, даулар шайтанның бейнелеуі сияқты беткей емес, бұл поэманың жалпы мағынасы үшін өте маңызды, бірақ сюжеттік нүктелер мен кейіпкерлерді әлдеқайда күрделілендіреді. Хилл келтірген осы негізгі айырмашылықтардың бірі - Хауа ананың суреттелуі; Жаратылыс А Хауа ана Құдайға ұқсауға деген құмарлықпен қозғалған деп мәлімдейді, ал Жаратылыс Б-де ол Шайтанның азғыруына ұшырағанын және оның орнына Құдайдың тілегін орындап, Адам атаны құтқаруға көмектесуге тырысатынын көрсетеді. Олдривтің Еваның шайтанның алдап, жыланның орнына періште көргеніне сенгендігі туралы тұжырымдары осы екі дауды біріктіреді және Хилл атап өткен сәйкессіздікке ұқсас, Еваның кінәсіздігі мен манипуляциясыздығын одан әрі растайды. Тіл мәселесі, филология, сонымен қатар Тиммердің да уайымы, ғалым бірнеше рет басқа ғалымдардың Жаратылыс кітабының түсіндірмелері бойынша бірнеше рет сілтеме жасады. Ол Адам мен Хауаның күнәсі туралы нұсқалар арасындағы қайшылықтарды талқылайды және оларды көне саксон тілінен көне ағылшын тіліне аудармадағы қиындықтарға байланыстырады, нақты сөздер басқа көне ағылшын қолжазбаларында кездесетіннен өзгеше мағынаға ие деп түсіндіріледі. Доан басқаша түсіндірме береді; ол көптеген сәйкессіздіктер ертегілерді ауызша айту мен ескі саксондықтардың тарихын көшіру арасындағы ұзақ уақыт аралығының нәтижесі деп санайды, бұл мәтіннің әдеби драмасын арттыруға арналған әшекейлеуге әкеледі.

Аудармалар

Жаратылыс кітабының Б бөлімін аударушы ғалымдардың көбісі мәтіннің күрделілігіне байланысты өз аудармаларының негізін айқын көрсетеді. Олдрив өзінің аудармасында мәтіннің сұлулығын сақтауға назар аударады, осылайша Шайтан, Адам мен Хауаның "тірі және шынайы сипатын" бейнелеу үшін. Олдривке ұқсас, Вулф мәтінді Ежелгі ағылшын поэзиясындағы шайтанның бейнелеуін одан әрі зерттеу үшін қолданады; Жаратылыс кітабының Б-де ол Шайтанды Локимен, басқа да скандинавтық құдайлармен бірге, және Велланд Беовульфпен салыстырады, соңғысын ол Тиммердің бастапқы идеясы деп атайды. Тимер мәтінді көшіруде тікелей аударма ұсынбағандықтан, қолжазбалар мен басқа да бірнеше транскрипциялар мен аудармаларға негізделген мәтіннің толық нұсқасын ұсынуды мақсат етті. Ол мәтінді мұқият зерттегеніне қарамастан, әлі де кездесетін қайшылықтарды мойындайды.

Жоғалған жұмақпен қарым-қатынас

Жаратылыс кітабының 2-бөлімі Шайтанды басты кейіпкерге айналдырады, оған кейіпкерді дамыту үшін кең мүмкіндік беретін монолог береді. Бұл әдіс Джон Милтонның XVII ғасырдағы "Жоғалған жұмақ" атты эпопеясында қолданылған әдіске ұқсас. Мильтон "Жулиус 11" кітабының иесі Франсискус Юниус (кіші) - мен таныс болғандықтан, оны оқуға тырысқан, сондықтан Жаратылыс кітабының Б бөлімі "Жоғалған жұмақ" кітабына әсер еткен деп болжанған.

Басылымдар мен аудармалар

. . . . .