Кіріспе

1969 жылы Мишель Фуконың "Білім археологиясы" (Larchéologie du savoir, 1969) - бұл белгілі бір уақыт пен салада қолданылатын тіл мен ойдың шекараларын анықтайтын мүмкіндіктің тұжырымдамалық жүйесін айқындайтын, субъектінің санасынан төмен жұмыс істейтін ережелерді ұстанатын ойлау жүйелерінің (эпистемалардың) және білімнің (дискурсивті құрылымдардың) әдіснамасы мен тарихнамасы туралы трактат.

Қорытынды

Идеялар тарихының қазіргі зерттеуі тарихи дүниетанымы арасындағы ауысуларға қатысты, бірақ ақыр соңында мұқият тексеру кезінде бұзылатын баяндайтын сабақтастығына байланысты. Идеялар тарихы білімнің кеңінен анықталған тәсілдері арасындағы үздіксіздік нүктелерін белгілейді, бірақ білімнің осы қолданыстағы тәсілдері тарихи дискурстың күрделі қатынастары арасындағы дискретті құрылымдар емес. Дискурстар пайда болады және өзгеріп отырады, байланыстың күрделі жиынтығы (дискурстық және институционалдық) анықталады үздіксіздігі және біріктірілген тақырыптар. Enoncé (дерек) - бұл сөз сөйлеу, сөйлеу тәсілі; әдістеме тек "сөз айтылған нәрселерді" пайда болу және түрлендіру ретінде зерттейді, айтылған нәрселердің мәлімдемесінің ұжымдық мағынасы туралы болжам жасамайды. Айтылыс - бұл сөз тіркесін, сөйлемді, сөйлеу әрекетін мағыналы сөйлемге айналдыратын және мағынадан тұжырымдамасы жағынан ерекшеленетін ережелер жиынтығы; сондықтан "Алтын тау Калифорнияда" деген сөз Калифорнияның географиялық шындығына байланысты болмаса, дискурсивтік мағынасыз. Сондықтан, енонсе (дерек) дискурсивті мағынаға ие болуы үшін өмір сүру функциясы қажет. Ережелер жиынтығы ретінде мәлімдеме білім археологиясында ерекше мәнге ие, өйткені бұл ережелер сөз тіркесін дискурсивті мағыналы етеді, ал синтаксис пен семантика - бұл сөз тіркесін маңызды ететін қосымша ережелер. Синтаксис құрылымдары мен семантика құрылымдары сөзбұйымның дискурсивті мағынасын анықтау үшін жеткіліксіз; сөзбұйым дискурсивті мағынаның ережелеріне сәйкес келер-келмеуі, грамматикалық дұрыс сөйлемде дискурсивті мағына болмауы мүмкін; керісінше, грамматикалық дұрыс емес сөйлем дискурсивті мағыналы болуы мүмкін; хаттар тобы танымал лексикалық элемент жасалмауы мүмкін түрде біріктірілген кезде де дискурсивті мағынаға ие болуы мүмкін, мысалы QWERTY жазу машиналары мен компьютерлер үшін пернетақтаның орналасу түрін анықтайды. Сөздің мағынасы сөздің пайда болуы мен белгілі бір саланың немесе пәннің дискурсында болу жағдайына байланысты; сөздің дискурсивті мағынасы оған дейінгі және кейінгі мәлімдемелерге байланысты. Яғни, énoncés (деректер) - бұл қандай сөз тіркестерінің дискурсивті мағыналы екенін анықтайтын ережелердің желісі; ережелер - бұл сөйлемдердің, сөз тіркестерінің және сөйлеу әрекеттерінің дискурсивті мағынасы болу үшін алғышарттар. Талдау кейін мәлімдемелер, дискурсивті құрылымдардың ұйымдастырылған таралуымен айналысады және Фуко білімнің суреттелген археологиясы тарихи талдаудың мүмкін әдістерінің бірі екенін қайталайды.

Қабылдау

Философ Жиль Делез "Білім археологиясы" атты еңбегін "көптік теориясының практикалық тұрғыда жасалған ең шешуші қадам" деп сипаттаған.