Кіріспе

Италия мемлекеттерінің мемлекет басшысы Доге (/d//oʊ//dʒ/ DOHJ, ˈdɔːdʒe; көпше dogi немесе doges) - ортағасырлық және Ренессанс кезеңдерінде бірнеше итальяндық қала мемлекеттерінде, атап айтқанда Венеция мен Генуяда сайланған иелер мен мемлекет басшысы. Мұндай мемлекеттер "тажы бар республикалар" деп аталады.

Этимология

Бұл сөз Венеция тілінен француз тілі арқылы ағылшын тіліне жеткен. Додж, ағылшын тіліндегі герцог деген сөзбен қатар итальян тіліндегі duce, duca (еркек) және duchessa (әйел) деген сөздер латын тіліндегі dux сөзінен шыққан, яғни "рухани басшы" немесе "әскери қолбасшы" деген мағынаны білдіреді. Алайда duce және Duca сөздері бір-біріне ауыспалы емес. Сонымен қатар, Дука (герцог) - аристократиялық және тұқым қуалайтын атақ. Догтың әйелі догаресса деп аталады, ал догтың қызметі догдық деп аталады.

Қолданылуы

Дог атағы бірнеше итальяндық "тажы бар республикаларда" мемлекет басшысы ретінде сайланған. Мұндай екі танымал республика Венеция (онда ол венециан тілінде doxe деп аталды) және Генуя (онда ол dûxe деп аталды) болды, олар бір-бірімен және басқа да өңірлік ірі державалармен бәсекелесіп, тарихи қала-мемлекеттерін теңіз, сауда және аумақтық империяларға айналдырды. Догтарға ие болған басқа итальян республикалары Амальфи және Сенарика шағын қаласы болды.

Таңдау

1172 жылдан кейін Венеция догтарының сайлауы қырық адамнан тұратын комитетке тапсырылды, оларды Венеция Ұлы Кеңесінің ішінен таңдалған төрт адам таңдады, ол өзі жыл сайын 12 адам ұсынды. 1229 жылғы сайлауда бос тұрып қалғаннан кейін сайлаушылардың саны қырықтан қырық бірге дейін көбейтілді. 1268 жылы қабылданған догтарды сайлаудың жаңа ережелері 1797 жылы республика аяқталғанға дейін күшінде болды. Олардың мақсаты - үлкен отбасылардың ықпалын барынша азайту, ал бұл күрделі сайлау машинасымен жүзеге асырылды. Үлкен Кеңестің отыз мүшесі жеребе арқылы таңдалып, тоғызға дейін қысқартылды; тоғыз қырық адамды таңдады, ал қырық адам он екіге дейін қысқартылды, олар жиырма бес адамды таңдады. Жиырма бес адам жеребе арқылы тоғызға дейін қысқарды, ал тоғыз адам қырық бес адамды таңдады. Сосын, тағы да он бес адам жеребе арқылы он бірге дейін қысқартылды, ал он бір адам ақырында догты сайлаған қырық адамды таңдады. Олардың ешқайсысы кем дегенде қырық бірдің жиырма бес дауысымен, он бірдің тоғыз дауысымен немесе он екідің тоғыз дауысымен немесе тоғыз сайлаушының жеті дауысымен сайлана алмады. Бастапқыда Генуяның догтары шектеусіз және халықтық дауыс беру арқылы сайланды. 1528 жылы реформалардан кейін плебейлер жарамсыз деп жарияланды, ал догтарды тағайындау Ұлы Кеңестің мүшелеріне, Gran Consiglio-ға тапсырылды. Генуяның билеуші кастасы оларды атқарушы комитеттерге байлап, оларды шағын бюджетте ұстады және оларды [[Сен-Джордж банкі]]нде ұсталатын коммуналдық кірістерден бөлек ұстады.