Кіріспе

Конституциялық төңкеріс - бұл бір адам немесе топ саяси билікті өз елінің конституциясына сәйкес келетін түрде, дәстүрлі күш қолдану арқылы, көбінесе аталған конституцияның ойық жерлерін немесе түсініксіздігін пайдаланып, басып алу. Конституциялық төңкерістерді жақтағандар өздерінің саяси билігін жартылай заңды түрде көбірек билік алу үшін пайдаланады. Конституциялық төңкерістер көптеген жолдармен жүзеге асырылуы мүмкін, соның ішінде мерзімдік немесе жас шектеулерін алып тастау, қарсы кандидаттарға кедергі келтіру үшін сайлау ережелерін өзгерту және сайлауды белгісіз мерзімге кейінге қалдыру. Конституциялық төңкерістерге демократиялық институттардың әлсіздігі және елдердің ішінде "демократиялық мәдениеттің" болмауы жиі ықпал етеді. Бәсекелес топтар арасындағы күрес, әсіресе этномәдени немесе діни топтар арасындағы күрес конституциялық төңкерістердің жалпы оңайытушысы болып табылады. Тағы бір кең тараған стратегия - бұл өз қарсыласының кандидатурасын жарамсыз деп тану, өздерін де факто жеңімпаз етіп шығару.

Финляндия, 1973 жыл

1973 жылы Фин парламенті Үрхо Кеконеннің президенттік мерзімін төрт жылға ұзартты.

Малайзия, 1976 жыл

15 сәуірде Берсату Раякит Джелата Сабах (Берджая Сабах Халық Біріккен майданы) биліктегі Сабах Альянсы партиясының қарсылық білдірген мүшелерін өздерінің көшбасшысы Тун Мустафа бин Дату Харунды тастап кетуіне көндіре отырып, сайлауда жеңіске жетті.

Тунисте, 1987 жыл

7 қарашада Тунистің премьер-министрі Зин әл-Абидин Бен Али өмір бойы президент болған Хабиб Бургибаны биліктен алып, атқарушы биліктің бас директоры лауазымына ауысты.

Бельгия, 1990 жыл

1990 жылы Роджер Лаллеманд пен Люциенн Герман Мичиелденстің Бельгиядағы аборт заңдарын либералдастыратын заңын Парламент мақұлдаған кезде Бельгияның Бадуины заң жобасына Патшалық келісім беруден бас тартты. Өз кезегінде Вильфрид Мартенс басқарған үкімет 1990 жылы 4 сәуірде оны Бельгияны басқаруға жарамсыз деп жариялады. Бельгия Конституциясының ережелеріне сәйкес, король уақытша билік ете алмаса, үкімет тұтастай алғанда мемлекет басшысы рөлін атқарады. Үкімет мүшелерінің барлығы заң жобасына қол қойды, ал келесі күні (5 сәуір 1990 ж.) үкімет Бадуиннің қайтадан билік етуге қабілетті екенін мәлімдеді.

АҚШ, 2000 жыл

Флоридадағы АҚШ президенттік сайлауы кезінде губернатор Джеб Буш штаттық заң шығарушы органды даулы дауыс санағын елемеуге және Флориданың сайлаушылар алқасының дауысын кандидат Джордж Бушқа беруге шақырды. Бұл теориялық тұрғыдан конституциялық, себебі АҚШ конституциясы президенттік сайлауда дауыс беру құқығын кепілдендіре алмайды. Керісінше, ол әр штаттың өзінің сайлаушыларын қалай таңдауға болатынын анықтауға құқылы, бірақ сайлаушыларды штаттық заңға сәйкес сайлау арқылы таңдағаннан кейін заң шығарушы орган бұл шешімді жоққа шығара ала ма, жоқ па, бұл екіталай. Алайда, бұл қадамды АҚШ Жоғарғы Соты тоқтатты. Жоғарғы Соттың конституциялық төңкерісті тоқтатуы өз алдына қарама-қайшылық болып көрінуі мүмкін, өйткені төңкеріс енді конституциялық болып көрінбейді. Алайда, конституциялық төңкеріс "конституциялық" элементі шын мәнінде құқықтық процеске емес, демократиялық құқықтық мемлекет ішіндегі түсініксізділікті пайдалануға көбірек қатысты екенін атап өту маңызды. Осы екіжақтылық, саяси биліктің жеткілікті болуы конституциялық тұрғыда билікті демократияға қарсы қолға алуды мүмкін етеді.

Непал, 2020 жыл

Непалдың премьер-министрі Хада Прасад Шарма Оли Непал парламентін таратуға тырысты. Бұл шешімге Жоғарғы Сотта үш түрлі арыз бойынша дау көтеріліп, Премьер-Министрдің парламентті таратуға құқығы бар ма, жоқ па деген сұрақ қойылды. КП Оли билікті заңдылық дағдарысы кезінде басып алуға тырысты, өйткені бәсекелес топтар оның отставкасына келуге тырысты.