Темпл-Ньюсэм: Тарихы мен архитектурасы

Кіріспе

Тюдор және Якобин стиліндегі үй Лидсте, Батыс Йоркшир, Англияда.

Темпл Ньюсам (тарихи түрде Темпл Ньюшам), Англияның Батыс Йоркшир қаласындағы Лидсте орналасқан Тюдор және Якобин стиліндегі үй, ал аумағы Capability Brown жобасымен абаттандырылған. Бұл үй І санаттағы ескерткіш және Йоркшир ауылдық үйлерінің зерттеу тобының құрамына кіреді. Меншік Лидс қалалық кеңесінің Темпл Ньюсам ауданының атына ие, және қаланың шығысында, Халтон Мур, Халтон, Уиткирк және Колтонның оңтүстігінде жатыр.

1066 - 1520 аралығы

1086 жылғы "Domesday Book"-та осы меншік Neuhusam (жаңа үйлер деген мағынада) деп тіркелген және оны Ильберт де Лейси мен оның ұлдары басқарған. 1066 жылғы Нормандтар шапқысынша оны англосаксондық танелер Дунстан мен Глуньер иеленген. Темплиерлер осы шаруашылықты өте тиімді түрде жүргізіп, 1100 мал өсірген. 1307 жылы Темплиерлер ордені таратылып, Эдуард II осы меншікті сэр Роберт Холландқа берді, ол 1323 жылға дейін оны басқарды, содан кейін ол өзінің иелігінен айырылды. 1500 мен 1520 жылдар аралығында осы орында Тюдор стиліндегі сарай, Temple Newsam House салынды. Бұрын "Ньюшам" деп те жазылған.

1500-ден 1650-ге дейін

1537 жылы Томас, Дарси лорды, Грейс паломнигіндегі рөлі үшін өлім жазасына кесілді және мүлкі Корольдік қазынаға қосылды. Генри мен оның інісінің портреті, идеалды интерьердің гравюрасына негізделгенімен, Темпл Ньюсам ішкі кеңістігін бейнелеу үшін жасалған болуы мүмкін. 1565 жылы үйленгеннен кейін Темпл Ньюсамды Елизавета I патшайым иеленді және оны агент басқарды. 1609 жылы Елизаветаның мұрагері, король Джеймс I, корольдің сүйіктісі болған және көптеген атақтар мен иеліктер алған, соның ішінде жергілікті аудандағы егістік жерлер мен көмір шахталары, франко-шотландтық екінші туысы Людовик Стюартқа (1574–1624) бұл иелікті сыйлады. Мүмкіндіктеріне қарамастан, Людовик үнемі қарызда болып жүрді және 1614 жылы иелігін 9 000 фунт стерлингке (қазіргі ақшамен шамамен 860 000 фунт стерлинг) ипотекаға берді. 1622 жылы Леннокс иелігін Йоркширде туған лондондық саудагер, мемлекеттік қызметкер, колониялық кәсіпорындарға инвестор және қару-жарақ сатушы сэр Артур Инграмға (шамамен 1565–1642) сатуға кірісті, ол 12 000 фунт стерлинг төледі, төлемді екі бөлікке бөліп төледі, соңғы төлем 1624 жылдың шілде айында, Леннокс қайтыс болғаннан кейін жасалды. Артурдың ұлы, сонымен қатар Артур аталған, иелікті қарыздарымен бірге мұраға алды және құрылыс және жөндеу жұмыстарын жалғастырды. 1649 жылы Карл I-нің басы кесілгеннен кейін алты ай өткен соң Артур Инграм кіші кінәлі деп жарияланды, ол мүлкін жинап, Темпл Ньюсамға зейнетке шықты.

1650 жылдан 1900 жылға дейін

1660 жылы Артурдың үлкен ұлы Томас қайтыс болғаннан кейін Темпл Ньюсамды Артурдың екінші ұлы Генри Инграм, Ирвиннің 1-ші виконты мұра етті (1661 жылы Шотландияның бароны және Ирвин виконты титулы берілді, бірақ отбасы ағылшынша "Ирвин" түрін қолданды). 1661 жылы Генри Манчестердің 2-ші графы Эдвард Монтегюдің қызы, Эссекс Монтегю ханымға үйленді, ол Карл II-нің сүйіктісі болған. 1692 жылғы түбіртектерге сәйкес, шөп шабу кезінде әйелдер де, ерлер де жұмыс істеген. 1712 жылы Уильям Этти үйге жаңа жол салды, оған көпір мен тоғандар кірді. 1714 жылы Темпл Ньюсамды 5-ші виконт Рич Инграм және оның әйелі Энн мұра етті, олар үйді жиһазбен толтыруға және Шығыс аллеясын салуға көп ақша жұмсады. 1760 жылдары Ирвиннің 9-шы виконты Чарльз Инграм, әйелі Фрэнсис Шепардтың тілегі бойынша, парк ландшафтын өзгерту үшін Капабилити Браунды шақырды (Фрэнсис Шепард Сэмюэл Шепардтың қызы болған). Фрэнсис пасторальдық ландшафт дизайнына қызығушылық танытқандықтан, Бенджамин Уилсонның Темпл Ньюсамда салған портретінде ол қойшы қызы ретінде бейнеленген. Джеймс Чапман мен Майкл Анджело Рукер салған суреттерде Браунның жоспарының кейбір бөліктері, мысалы, үйге жақын үлкен көл, аяқталмаған. Леди Герфорд 1807 жылы үйді мұра етті; күйеуі 1822 жылы қайтыс болғаннан кейін ол маусымды Лондонда өткізіп, қалған уақытын Темпл Ньюсамда өткізді, онда ол қайырымдылық жұмыстарымен айналысты, жергілікті халыққа тамақ пен киім таратты. Ол қызметшілерге Темпл Ньюсамда жыл сайын кешкі ас және би кешін өткізуге рұқсат берді. Изабелланың өмірінің соңғы жылдарында канал, теміржол және жолдар иелікке еніп, сондай-ақ көмір өндіру жұмыстары жүргізілді, ол осы компаниялармен мәміле жасады. 1834 жылы қайтыс болғаннан кейін Изабелла Темпл Ньюсамды жесір қалған қарындасы Франсис Инграм Шепардқа, Лорд Уильям Гордонның әйеліне қалдырды, ол 1841 жылы қайтыс болды. 1841 жылы мүлікті Хьюго Чарльз Мейнелл Инграм (1869 жылы қайтыс болған), Франсис Инграмның (Леди Гордон) әпкесі Элизабет Инграмның ұлы мұра етті, ол мүлікке ешқандай өзгеріс енгізбеді. 1868 жылы Уэльс принці Лидске келгенде Жаңа ауруханадағы Көркем өнер көрмесін ашу үшін Темпл Ньюсамда болды, иелікке уақытша триумф аркалары орнатылды. Хьюго Чарльз қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Хьюго Мейнелл Инграм (1871 жылы қайтыс болған) Темпл Ньюсамды мұра етті, екі жылдан кейін ол қайтыс болғанда, оның әйелі Эмили Мейнелл Инграм (1904 жылы қайтыс болған) мүлікке мұрагерлік етті. 1922 жылы Эдвард Вуд саябақ пен үйді Лидс қалалық әкімдігіне номиналды сомаға сатты, олардың болашақта сақталуын қамтамасыз ету үшін оларға шарттар қойды. 1923 жылғы 19 қазанда Темпл Ньюсам, гольф алаңымен бірге, жұртшылыққа ашылды. "Дерби Дэйли Телеграф" газетінде Темпл Ньюсам Хэмптон Кортпен салыстырылды. Жаңа үйдің жоспары консервативті Е пішіндес болды. Тюдорлық элементтер де кейінірек жасалған әрлеулердің астынан табылды, оның ішінде Лорд Дарсидің гербі Көк Дамаск бөлмесіндегі гипске сызылып салынған. 1565 жылғы тізімде зал, үлкен бөлме (кейін асхана), галерея және капелла (кейін ас үй) қазіргі орналасқан жерлерінде болған болуы мүмкін екені көрсетілген. 17 ғасырда оңтүстік және солтүстік қанаттары қайта салынды, ал шығыс қанаты бұзылып, аркалы қақпасы бар төмен қабырғамен ауыстырылды, бұл үйге сәнді 'жарты H' пішінін берді. Үйдің жоғарғы бөлігінде балюстрадада сэр Артур Инграмның имандылығы мен адалдығын жариялайтын әріптер жазылған: "Барлық даңқ пен мақтау Құдайға берілсін Әкеге, Ұлға және Киелі Рухқа Жердегі бейбітшілікке Адамдарға деген ізгі ниетке Біздің мейірімді патшамызға құрмет және адалдық Оның азаматтарының арасындағы махаббат Осы үйге денсаулық пен молшылық болсын". 1718 жылы Темпл Ньюсамның басқарушысы 5-ші виконтқа солтүстік және оңтүстік қанаттарды байланыстыратын жер астындағы қызметтік өткел құруды ұсынды, ол келісті. Бұл туннель оңтүстік қанаттағы бастапқы ас үйлерді үйдің қалған бөлігімен байланыстырды. 1738 жылы Генри, 7-ші виконт Ирвин анасына үйдің күйрегенін, терезелердің түсіп, кірпіштердің жарылғанын сипаттап хат жазды. Ол галереяны кеңейтіп, төбе мен терезелерді жақсартты және қосымша бөлмелер жасады. Мерсье салған 1749 жылғы суретте оңтүстікке жоспарланған блок пен солтүстік және оңтүстік қанаттарды жалғастыратын төмен қабырға көрсетілген, бірақ олар аяқталмады. 1796 жылы Фрэнсис Шепард мырза Джонсонды оңтүстік қанатты өзгертіп, оның стилін сэр Артур Инграмның бастапқы үйінің стилін көшіруге тырысты. Ол бірнеше бөлмені қайта безендіріп, үлкен емен баспақыштарды орнатты.

After the death of Arthur the younger's eldest son, Thomas, in 1660, Temple Newsam was inherited by Arthur's second son, Henry Ingram, 1st Viscount of Irvine (created a peer of Scotland as Baron Ingram and Viscount of Irvine in 1661 – although the family used the English form "Irwin"). In 1661, Henry married Lady Essex Montagu, daughter of Edward Montagu, 2nd Earl of Manchester, a favourite of Charles II. Extant receipts from 1692 show women as well as men were employed to work the estate in haymaking. In 1712, William Etty designed a new approach to the house, with a bridge and ponds. In 1714, Temple Newsam was inherited by Rich Ingram, the 5th Viscount, and his wife Ann who spent a vast fortune furnishing the house and creating the East Avenue. In the 1760s, Charles Ingram, 9th Viscount of Irvine, employed Capability Brown to re landscape the park on the insistence of his wife, Frances Shepheard, daughter of Samuel Shepheard. Reflecting her interest in pastoral landscape design, Frances is depicted as a shepherdess in a portrait by Benjamin Wilson at Temple Newsam. Some aspects of Brown's plan depicted in paintings by James Chapman and Michael Angelo Rooker were never completed such as a large lake near the house. Lady Hertford inherited the house in 1807; after her husband died in 1822 she spent the season in London, and the rest of the time at Temple Newsam where she involved herself in charitable works including distributing food and clothing to the local people. She allowed the servants to hold an annual supper and ball at Temple Newsam. During the last years of Isabella's life, the canal, railway and roads encroached on the estate as well as coal mining; and she dealt with the companies setting these up. At her death in 1834, Isabella left Temple Newsam to her widowed sister, Frances Ingram Shepheard, wife of Lord William Gordon, who died in 1841. In 1841 the estate was inherited by Hugo Charles Meynell Ingram (d. 1869), son of Elizabeth Ingram, sister of Frances Ingram (Lady Gordon), who made no alterations to the estate. In 1868, the Prince of Wales stayed at Temple Newsam during his visit to Leeds to open the Fine Art Exhibition in the New Infirmary; temporary triumphal arches were erected on the estate. Following Hugo Charles's death, his son Hugo Meynell Ingram (d.1871) inherited Temple Newsam; two years later, at his death, his wife Emily Meynell Ingram (d.1904) inherited the estate. In 1922 Edward Wood sold the park and house to Leeds Corporation for a nominal sum, placing covenants over them to ensure their preservation for the future. On 19 October 1923, Temple Newsam was opened to the public along with a golf course. In the Derby Daily Telegraph newspaper, Temple Newsam was compared to Hampton Court. The plan of the new house was a conservative E shape. Tudor features have also been discovered beneath later layers of decoration, including Lord Darcy's crest scratched into the plaster in the Blue Damask room. An inventory of 1565 indicates that the hall, great chamber (later the dining room), gallery and chapel (later the kitchen) were probably where they are now. In the 17th century, the south and north wings were rebuilt and the east wing demolished, replaced by a low wall with an arched gateway, giving the house a fashionable 'half H' appearance. Round the top of the house, letters appear in a balustrade, declaring the piety and loyalty of Sir Arthur Ingram: "All Glory And Praise Be Given To God The Father The Son And Holy Ghost On High Peace On Earth Good Will Towards Men Honour And True Allegiance To Our Gracious King Loving Affection Amongst His Subjects Health And Plenty Be Within This House"

In 1718, the steward of Temple Newsam suggested an underground service passage to link the north and south wings to the 5th Viscount, who agreed. This tunnel linked the original kitchens in the south wing to the rest of the house. In 1738, Henry, 7th Viscount Irwin wrote to his mother describing the neglected state of the house with windows coming away and cracked brickwork. He widened the gallery, improved the ceiling and windows and created additional rooms. A painting by Mercier of around 1749, also shows a planned block to the south and a low wall connecting the north and south wings which were never completed. In 1796, Frances Shepheard employed a Mr Johnson to alter and reface the south wing in a style which tried to copy that of Sir Arthur Ingram's original house. She redecorated several rooms and had the great oak staircase installed.

Елді мекендегі көмір өндіру

Мұражайлық құжаттар XVII ғасырда паркте және оның төңірегінде көмір шұңқырлары болғанын, ал үйдің оңтүстігіндегі Белл Вудта көмірді өндіру үшін қоңырау тәрізді шұңқырлар болғанын көрсетеді. Халтон ауылындағы кен орны 1660 жылдан кем дегенде 1790 жылдарға дейін бірнеше адамға жалға берілді. Жалға алу шарттарында жалға алушы Temple Newsam үйіне көмір жеткізуге міндетті болды. 1815 жылы Йоркширдің «Көмір патшаларының» бірі Уильям Фентон Торп Степлтондағы иелікте шахта салуды бастады. Шахта сол жылы өткен танымал шайқасты еске алу үшін Ватерлоо деп аталды. Ватерлоо кен орны Temple Newsam жер иесіне берілетін көмір үшін келісімшарт бойынша «жалдау ақысы» арқылы пайдаланылды. Фентон сондай-ақ Эйр өзені мен Эйр және Кальдер су жолы арасындағы жерге өз жұмысшылары үшін ауыл салдырды. Ауыл бастапқыда Ньюмаркет деп аталды, бірақ кейін ординарлық карталарда Ирвин алаңы, ал халық санағы тізімдерінде Инграм орны деп белгіленді, бірақ көбінесе жай ғана Ватерлоо деп танылды. Йоркшир, Ланкашир және Англия крикетшісі Альберт Уорд 1865 жылы осы жерде дүниеге келді. Ауылда екі қатар коттедж және мектеп ғимараты болды. Ол шахтамен өзен арқылы өтетін ағаш көпір арқылы байланысты. Иеліктегі терең көмір өндіру 1968 жылы Ватерлоо негізгі кенішінің Temple Pit жабылуымен аяқталды. Иелікте ашық әдіспен көмір өндіру 1942 жылдың мамыр айында басталды. Үйдің оңтүстігіндегі жеті учаскеде Капебилити Браунның ландшафтының көп бөлігі жойылды. Бір учаске Оңтүстік террасаға жақын келді. Ол 1987 жылға дейін үйдің толық көрінісінде Доусонның Орманына дейін Гэмблторп учаскесінде жалғасты. Саябақ қайта жаңартылғандықтан ашық кеннің ешқандай іздері қазір қалмаған. 2019 жылы Temple Newsam-да «Ландшафттағы дақ» деп аталған көмір өндіру туралы уақытша көрме өтті.

Қазіргі үй және үй-жай

Үй мен иелігі Лидс қалалық кеңесіне тиесілі және жұртшылыққа ашық. Үйдің сыртқы жағына масштабты қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Ғимараттың "көркем музей" кезеңінде жасалған көптеген бұзылыстар мен өзгерістерді жойып, бөлмелерді бұрынғы күйіне қайта келтіру жөніндегі белгілі бір бағдарлама бар. Иеліктің кең аумағы орманнан тұрады (Лидс орманының екінші ең үлкен бөлігі). Футбол, гольф, жүгіру, велосипед тебу, атпен жүру және бағытталған спорт түрлері үшін жабдықталған орындар бар. 2011 жылы ашылған инновациялық балалар ойын алаңы мүмкіндігі шектеулі және дені сау балалардың екеуіне де арналған. Үйдің оңтүстігінде орналасқан Пегас тоғайы 1944 жылы Пегас көпіріндегі Нормандияға қонған ардагерлерді еске салады. Ашық тұратын Үй шаруашылығында 1694 жылы салынған амбар бар және ол Еуропадағы ең ірі сирек тұқымды мал фермасы болып табылады, сондай-ақ Сирек Тұқымды Малдарды Сақтау қоры ұлттық деңгейде бекіткен 16 ферманың бірі. Тұқымдарына Глостер, Керри, Ирланд Моилд, Қызыл Полл, Ақ Парк, Британдық Ақ, Биф Шортгорн, Вайнол және Белт Галлоуэй сиырлары; Керри Хилл; Ақбетті Орманы және Портленд қойлары, алтын түсті Гернси ешкілері кіреді. 2011 жылы фермаға екі рет өрт қойылды, нәтижесінде ғимараттар зақымданып, бірқатар малдар өлтірілді. Көптеген гүлзарлар бар, оның ішінде әйгілі рододендронды серуендеу жолы және алты ұлттық өсімдіктер коллекциясы: Aster novi belgii (Михаил күнжары), Phlox paniculata, Delphinium elatum (селекциялық сорттары), Solenostemon scutellarioides (Coleus blumei туысы), Primula auricula және Chrysanthemum (Charm және Cascade сорттары). Қоршалған бақта 800 метрлік гүлді жиектер бар.

Мұралық атаулар

Temple Newsam-ның негізгі үйі I санаттағы ескерткіш болып табылады. Аумағы Англиядағы ерекше тарихи маңызы бар тарихи парктер мен бақтар тізілімінде II санатқа жатады. Неоклассикалық тұрақ блогы мен Кішкентай ғибадатхана екеуі де II* санаттағы ескерткіштер. Солтүстік қақпалар мен жақын жердегі шекаралық қабырғалар II санаттағы ескерткіштер, сондай-ақ Home Farm-дағы бірнеше ғимараттар: көгершінхана мен кір жуатын үй, амбар және ферма үйі. Temple Newsam-дағы тағы бірнеше құрылыстар да II санаттағы ескерткіштер болып табылады, олар – Сфинкс қақпалары, қоршалған бақ, құйма темірден жасалған фонтан және тас көпір.

Жинақтар

Мәдениет, БАҚ және спорт департаменті (DCMS) ұлттық маңызы бар деп таныған көркем және сәндік өнердің маңызды коллекциялары бар. Сурет галереясы, өзі ерте ағылшын рококо стилінің көрнекті үлгісі, 18-ғасырдың басында 4-ші виконт Эдвард Еуропадан әкелген өнер туындыларын қамтиды. 2021 жылы Храм Ньюсам сурет галереясының жиынтығы микроскопиялық технологияны пайдалана отырып, тігістерді 1000 есеге үлкейтіп, жеке жіптерге дейін әрбір бөлшектерді анықтауға бағытталған жобаға арналды. Марк Фишер өзінің "Британияның ең жақсы музейлері мен галереялары" кітабында мұражайға жоғары баға берді. 2004 жылғы қарашада Radio 4 арнасының "Front Row" бағдарламасында сұхбат берген Фишер Храм Ньюсам үйін елдегі ұлттық емес үш үздік мұражайдың қатарына қосты, олардың қатарында Бірмингемнің Барбер институты және Дулич сурет галереясы бар.

Оқиғалар

Парктегі кештер мен Парктегі опера Лидс қалалық кеңесі мен Radio Aire ұйымдастырған жыл сайынғы билетпен өтетін концерттер болды, олар тиісінше 70 000 және 50 000 көрерменді қабылдады. Екеуі де 1994 жылдан 2014 жылға дейін шілде айында өткізілді. Олар үйдің алдындағы еңісті шөп алаңында өтті. Ат қораларының жанындағы амфитеатр кейде ашық ауадағы театрлық қойылымдар үшін пайдаланылады, ал Үй шаруашылығының солтүстігіндегі далалар түрлі шаралар үшін қолданылады, мысалы, Бу жәрмеңкелері мен Ит көрмелері. 1997 және 1998 жылдың тамызында осы жерде V фестивалі өтті, бірақ іс-шараның сәттілігінен кейін 1999 жылдан бастап Рединг және Лидс фестивальдерінің жаңа солтүстік бөлігімен ауыстырылды. Лидс фестивалі 2002 жылғы шарада фестиваль алаңында болған тәртіпсіздіктер мен зорлық-зомбылықтан соң Брамхэм паркіне көшірілді, сондай-ақ шығыс Лидстің айналасындағы елді мекендерде де проблемалар туды. Свен Ват 2009 жылдан 2019 жылға дейін әр шілде айында Mint Club және Mint Festival ұйымдастырушыларымен бірге "Парктегі Кокон" шарасын өткізді. 2019 жылы ол Лидс қаласының орталығынан шығып, өскеннен кейін Slam Dunk фестивалінің жаңа орны болды. 2019 жылы олар Ньюсам Парк деп аталатын жаңа фестивальді және Cancer Research UK үшін Race for Life жарысын ұйымдастырды. 2013 жылдың басынан бері апта сайын Parkrun іс-шарасы өткізіліп келеді. 2024 жылдың ақпан айында Темпл Ньюсамда BUCS Cross Country чемпионаты өтті. Ұлыбритания университеттері мен колледждерінің спортшылары Temple Newsam Park-та 6,560 метрден 9,690 метрге дейінгі төрт қашықтықта жарысты.