Қытайдың Ежелгі Патшалық дәуірі (б.з.д. 2686–2181 жж.)
Old Kingdom of Egypt
Ежелгі Египеттің Ескі Патшалық дәуірі (б.з.д. 2686-2181 жж.): пирамидалар ғасыры, фараондар Хуфу, Хафра, Менкаура салынған. Египеттік цивилизацияның өркендеуі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тарих кезеңі (б.з.д. 2686–2181)
Period of history (c. 2686–2181 BC)
Ежелгі Мысыр тарихында Ежелгі Патшалық – б.з.д. 2700–2200 жылдарды қамтитын кезең. Ол сондай-ақ «Пирамидалар дәуірі» немесе «Пирамида салушылар дәуірі» деп те белгілі, себебі ол пирамида салу өнерін жетілдірген Снеферу патша және Гизада пирамидаларды салған Хуфу, Хафре және Менкауре патшалары сияқты Төртінші династияның ұлы пирамида салушыларының билігін қамтиды. Мысыр өзінің алғашқы тұрақты мәдениеттік өркендеуіне Ежелгі Патшалық кезінде жетті, бұл «Патшалық» деп аталатын үш кезеңнің біріншісі (соңынан Орталық Патшалық және Жаңа Патшалық келеді), төменгі Ніл аңғарындағы мәдениеттің биік белестерін көрсетеді. Ерте династиялық кезеңнің соңғы патшасы Ежелгі Патшалықтың алғашқы екі патшасымен ғана емес, сонымен қатар «астанасы», патшалық резиденциясы, Ежелгі Мысырдың Мемфис атауы Инеб Хеджде сақталды. Екі кезеңді бөлудің негізгі себебі – сәулет өнеріндегі революциялық өзгерістер, олардың Мысыр қоғамы мен экономикасына тигізген әсері. Ежелгі Патшалық көбінесе Үшінші династиядан Алтыншы династияға дейінгі кезең (б.з.д. 2686–2181) деп есептеледі. Мысырдың Төртінші және Алтыншы династиялары туралы мәліметтер аз, сондықтан тарихшылар осы дәуірдің тарихын әдепкіде «тасқа жазылған» және негізінен архитектуралық деп қарастырады, себебі ғалымдар ескерткіштер мен олардың жазулары арқылы ғана тарихты құрастыра алды. Ежелгі Патшалық кезінде Мысыр патшасы (Жаңа Патшалық кезінде ғана фараон деп аталды) өмір сүретін құдайға айналды, ол толық билікке ие болып, өзінің халқының қызметтерін және байлығын талап ете алды. Ежелгі Патшалықтың Үшінші династиясының алғашқы патшасы Джосердің тұсында Мысырдың патшалық астанасы Мемфиске көшірілді, онда Джосер өзінің сарайын құрды. Оның билігінде Саққарада жаңа құрылыс дәуірі басталды. Патша Джосердің сәулетшісі Имхотеп тастан салуды және жаңа архитектуралық форманы – баспалдақты пирамиданы ойлап тапқандықтарымен ерекшеленеді.
In ancient Egyptian history, the Old Kingdom is the period spanning c. 2700–2200 BC. It is also known as the "Age of the Pyramids" or the "Age of the Pyramid Builders", as it encompasses the reigns of the great pyramid builders of the Fourth Dynasty, such as King Sneferu, who perfected the art of pyramid building, and the kings Khufu, Khafre and Menkaure, who constructed the pyramids at Giza. Egypt attained its first sustained peak of civilization during the Old Kingdom, the first of three so called "Kingdom" periods (followed by the Middle Kingdom and New Kingdom), which mark the high points of civilization in the lower Nile Valley. Not only was the last king of the Early Dynastic Period related to the first two kings of the Old Kingdom, but the "capital", the royal residence, remained at Ineb Hedj, the Ancient Egyptian name for Memphis. The basic justification for a separation between the two periods is the revolutionary change in architecture accompanied by the effects on Egyptian society and the economy of large scale building projects. The Old Kingdom is most commonly regarded as the period from the Third Dynasty to the Sixth Dynasty (2686–2181 BC). Information from the Fourth to the Sixth Dynasties of Egypt is scarce, and historians regard the history of the era as literally "written in stone" and largely architectural in that it is through the monuments and their inscriptions that scholars have been able to construct a history. During the Old Kingdom, the King of Egypt (not called the Pharaoh until the New Kingdom) became a living god who ruled absolutely and could demand the services and wealth of his subjects. Under King Djoser, the first king of the Third Dynasty of the Old Kingdom, the royal capital of Egypt was moved to Memphis, where Djoser established his court. A new era of building was initiated at Saqqara under his reign. King Djoser's architect, Imhotep, is credited with the development of building with stone and with the conception of the new architectural form, the step pyramid.
Ескі патшалықтың биіктігі
Ескі патшалық пен оның патшалық билігі Төртінші династия тұсында (б.з.д. 2613–2494) ең биік деңгейге жетті. Төртінші династияның алғашқы патшасы Снеферу батыстағы ежелгі Ливиядан шығыстағы Синай түбегіне дейін, оңтүстіктегі Нубияға дейін аумақтарды бағындырды. Нубиядағы Бухенде мысырлықтардың қонысы құрылды, ол 200 жыл бойы сақталды. Джосерден кейін Снеферу есімді патша пирамида салумен аты шықты. Ол бір емес, үш пирамида салдыруға бұйрық берді. Біріншісі – Мейдум пирамидасы, ол Мысырда орналасқан. Снеферу пирамиданың сыртқы қаптамасы құлағаннан кейін оны аяқтап бітірмеді. Мейдум пирамидасы жер үстіндегі жерлеу камерасы бар алғашқы пирамида болды. Ол басқа фараондарға қарағанда көбірек тас қолданды және үш пирамида салдырды: қазір құлаған Мейдум пирамидасы, Дахшурдағы Бұрыш пирамидасы және Солтүстік Дахшурдағы Қызыл пирамида. Дегенмен, пирамида салу стилінің толыққанды дамуы Саққарада емес, Гизадағы Ұлы пирамидалар салынып жатқан кезде жетілді. Снеферудан кейін оның ұлы Хуфу (б.з.д. 2589–2566) билікке келді және Гизаның Ұлы пирамидасын салдырды. Хуфу қайтыс болғаннан кейін оның ұлдары Джедефре (б.з.д. 2566–2558) және Хафре (б.з.д. 2558–2532) арасында жанжал болған болуы мүмкін. Соңғысы екінші пирамиданы және (қалыпты түсінік бойынша) Гизаның Ұлы Сфинксін салдырды. Жақындағы дәлелдерді қайта қарау нәтижесінде египтолог Василь Добрев Сфинксті әкесі Хуфуға арналған ескерткіш ретінде Джедефре салған деген тұжырым жасады. Алайда, Сфинксті Хафре және тіпті Хуфудың өзі салған деген болжамдар да бар. Мысырдың ықпалы Нил өзені бойымен қазіргі Судан аумағына дейін жеткен Қанаан және Нубияға әскери жорықтар ұйымдастырылды. Төртінші династияның соңғы патшалары – Гизадағы үш үлкен пирамиданың ең кішісін салған Менкауре (б.з.д. 2532–2504), Шепсескаф (б.з.д. 2504–2498) және, мүмкін, Джедефптах (б.з.д. 2498–2496) болды.
The Old Kingdom and its royal power reached a zenith under the Fourth Dynasty (2613–2494 BC). King Sneferu, the first king of the Fourth Dynasty, held territory from ancient Libya in the west to the Sinai Peninsula in the east, to Nubia in the south. An Egyptian settlement was founded at Buhen in Nubia which endured for 200 years. After Djoser, Sneferu was the next great pyramid builder. He commissioned the building of not one, but three pyramids. The first is called the Meidum Pyramid, named for its location in Egypt. Sneferu abandoned it after the outside casing fell off of the pyramid. The Meidum pyramid was the first to have an above ground burial chamber. Using more stones than any other Pharaoh, he built the three pyramids: a now collapsed pyramid in Meidum, the Bent Pyramid at Dahshur, and the Red Pyramid, at North Dahshur. However, the full development of the pyramid style of building was reached not at Saqqara, but during the building of the Great Pyramids at Giza. Sneferu was succeeded by his son, Khufu (2589–2566 BC), who built the Great Pyramid of Giza. After Khufu's death, his sons Djedefre (2566–2558 BC) and Khafre (2558–2532 BC) may have quarrelled. The latter built the second pyramid and (in traditional thinking) the Great Sphinx of Giza. Recent re examination of evidence has led Egyptologist Vassil Dobrev to propose that the Sphinx was built by Djedefre as a monument to his father Khufu. Alternatively, the Sphinx has been proposed to be the work of Khafre and Khufu himself. There were military expeditions into Canaan and Nubia, with Egyptian influence reaching up the Nile into what is today Sudan. The later kings of the Fourth Dynasty were Menkaure (2532–2504 BC), who built the smallest of the three great pyramids in Giza; Shepseskaf (2504–2498 BC); and, perhaps, Djedefptah (2498–2496 BC).
Бесінші династия
Бесінші династия (б.з.д. 2494–2345 ж.) Усеркаф (б.з.д. 2494–2487 ж.) бастауымен басталды және күн құдайы Ра культінің маңыздылығының артуымен ерекшеленді. Осының салдарынан, Төртінші династия кезеңімен салыстырғанда пирамида кешендерін салуға аз күш жұмсалды, ал Әбусирде күн ғибадатханаларын салуға көбірек назар аударылды. Усеркафтың орнын оның ұлы Сахур (б.з.д. 2487–2475 ж.) басты. Сахурдан кейін оның ұлы Нефериркаре Какай (б.з.д. 2475–2455 ж.) билікке келді. Нефериркаре патшалық титулына жаңа атаулар енгізді. Одан кейін оның ұлы Неферефре (б.з.д. 2455–2453 ж.) және тегі белгісіз Шепсескаре таққа отырды. Шепсескаре Неферефренің ағасы Нюсерре Ини (б.з.д. 2445–2421 ж.) тарапынан тақтан алынып, ол Әбусирде кең көлемде құрылыс жүргізіп, Гизадағы патшалық іс-әрекеттерді қайта жандандырды. Династияның соңғы перғаулары – Менкаухор Каю (б.з.д. 2421–2414 ж.), Джедкар Исеси (б.з.д. 2414–2375 ж.) және Унас (б.з.д. 2375–2345 ж.), ол пирамидасына «Пирамидалық мәтіндерді» жаздырған ең алғашқы билеуші. Мысырдың эбенос, мирра, ладан сияқты хош иісті заттар, алтын, мыс және басқа да пайдалы металдарға деген қызығушылығының артуы ежелгі мысырлықтарды ашық теңізде жүзуге жарамды кемелер салуға итермеледі. Олар Ливанмен кедр ағашы үшін сауда жасады және Қызыл теңіз арқылы Пунт патшалығына (қазіргі Эритрея) дейін ебенос, піл сүйегі және хош иісті шайырлар алу үшін саяхаттады. Сол дәуірдегі кеме жасаушылар ілгектерді немесе металл бекіткіштерді пайдаланбады, кемелерін бірге ұстап тұру үшін арқанға сүйенді. Кеме тақталары мен үстін құрылысы тығыз байланып, бекітілді. Осы кезеңде Мысыр мен оның Эгей теңізіндегі көршілері және Анатолия арасында тікелей сауда қатынастары болды. Династия билеушілері Нубияның тас карьерлері мен алтын кен орындарына, сондай-ақ Синай тау-кен орындарына экспедициялар жіберді. Сондай-ақ Нубия мен Азиядағы әскери жорықтар туралы жазбалар мен бейнелер сақталған.
The Fifth Dynasty (2494–2345 BC) began with Userkaf (2494–2487 BC) and was marked by the growing importance of the cult of sun god Ra. Consequently, fewer efforts were devoted to the construction of pyramid complexes than during the Fourth Dynasty and more to the construction of sun temples in Abusir. Userkaf was succeeded by his son Sahure (2487–2475 BC), who commanded an expedition to Punt. Sahure was in turn succeeded by Neferirkare Kakai (2475–2455 BC), who was Sahure's son. Neferirkare introduced the prenomen in the royal titulary. He was followed by two short lived kings, his son Neferefre (2455–2453 BC) and Shepseskare, the latter of uncertain parentage. Shepseskare may have been deposed by Neferefre's brother Nyuserre Ini (2445–2421 BC), a long lived pharaoh who built extensively in Abusir and restarted royal activity in Giza. The last pharaohs of the dynasty were Menkauhor Kaiu (2421–2414 BC), Djedkare Isesi (2414–2375 BC), and Unas (2375–2345), the earliest ruler to have the Pyramid Texts inscribed in his pyramid. Egypt's expanding interests in trade goods such as ebony, incense such as myrrh and frankincense, gold, copper, and other useful metals inspired the ancient Egyptians to build suitable ships for navigation of the open sea. They traded with Lebanon for cedar and travelled the length of the Red Sea to the Kingdom of Punt modern day Eritrea—for ebony, ivory, and aromatic resins. Shipbuilders of that era did not use pegs (treenails) or metal fasteners, but relied on the rope to keep their ships assembled. Planks and the superstructure were tightly tied and bound together. This period also witnessed direct trade between Egypt and its Aegean neighbors and Anatolia. The rulers of the dynasty sent expeditions to the stone quarries and gold mines of Nubia and the mines of Sinai. there are references and depictions of military campaigns in Nubia and Asia.
Бірінші аралық кезеңге дейін төмендеу
Алтыншы династия Пепи I және Меренре I билік еткен кезде гүлденген сауда, бірнеше кен және тас карьерлеріне жасалған экспедициялар мен ірі әскери науқандармен ең жоғары деңгейге жетті. Пепи I патшалығында Нубияға қарсақты кеңею болды. Кем дегенде бес әскери экспедиция Кананға жіберілді. Меренренің Пепи I сияқты Нубияда белсенді болғаны ғана емес, сонымен қатар Нубияны солтүстік шекарадан үшінші шатқастың оңтүстігіне дейін Мысыр билігінде ұстау үшін шенеуніктерді жібергенін көрсететін дәлелдер бар. Себебі қандай болса да, Ескі Патшалықтың құлауынан кейін ондаған жылдар бойы ашаршылық пен қақтығыс болды. Бірінші аралық кезеңнің басындағы номарх Анахтифидің қабіріндегі маңызды жазуда елде ашаршылық кезіндегі елдің қайғылы хал жазылған.
The sixth dynasty peaked during the reigns of Pepi I and Merenre I with flourishing trade, several mining and quarrying expeditions and major military campaigns. Militarily, aggressive expansion into Nubia marked Pepi I's reign. At least five military expeditions were sent into Canaan. There is evidence that Merenre was not only active in Nubia like Pepi I but also sent officials to maintain Egyptian rule over Nubia from the northern border to the area south of the third cataract. Whatever its cause, the collapse of the Old Kingdom was followed by decades of famine and strife. An important inscription on the tomb of Ankhtifi, a nomarch during the early First Intermediate Period, describes the pitiful state of the country when famine stalked the land.
Өнер
Ежелгі Мысыр өнерінің ең басты ерекшелігі – оның мақсаты, себебі тудырудың өзі сонда ғана мүмкін болатын. Өнер ең қатаң мағынада ләззат алу үшін жасалмаған, керісінше, Мысыр діні мен идеологиясында белгілі бір қызмет атқарған. Бұл факт өнер стилінде де көрініс тапты, тіпті династиялардың өзгеруімен бірге. Стильдің үш негізгі принципі – фронтальділік, композициялық құрастыру және иерархиялық масштаб – оны жақсы көрсетеді. Бұл принциптер Ескі Патшалық дәуірінде қалыптасып, ежелгі Мысыр тарихының барлық кезеңінде өнердің негізі ретінде, белгілі бір бейімделумен сақталды. Бірінші принцип – фронтальділік, өнер алдыңғы жағынан тікелей қарап тұруын білдіреді. Көрген адам туғандай тірі адамға қарайтын сезімге ие болу керек, себебі ол – көрініс табу орны. Өзара әрекеттесу арқылы өнерде бейнеленген құдайлық тұлға пайда болады. Екінші принцип – композициялық құрастыру да сәйкестендіру мақсатына қызмет етеді. Көрген адамның көріп тұрғанын нақты анықтауы үшін бірнеше перспектива қолданылды. Жоғарыда айтылған ұғымдар Мысыр өнеріндегі кейіпкерлердің көпшілігіне қатысты болғанымен, патша бейнесіне қатысты қосымша ерекшеліктер де бар. Олардың сыртқы келбеті патшаның нақты бейнесіне толық сәйкес келмегенімен, тек сыртқы түрі арқылы да патшаны тануға болады. Сәйкестендіру үшін жазулар немесе контекст қолданылуы мүмкін. Сондықтан патша жас және күшті, сол заманғы сұлулық стандарттарына сай бейнеленген. Еркек тұлғалардың дене бітімі патшаларға да қолданылған. Ескі Патшалық дәуірінде орнатылған патшалық рәсім – юбилейлік жүгіру, патшаның Мысырдың географиялық шекараларын бейнелейтін белгілердің айналасында жүгіруін қамтиды. Бұл патшаның дене күшін, билігін жалғастыру қабілетін көрсетуі керек еді. Тастың түсі үлкен символдық мағынаға ие және ол әдейі таңдалған. Сондықтан ол қайта туумен және күннің шығыстан тууымен байланысты.
The most defining feature of ancient Egyptian art is its function, as that was the entire purpose of creation. Art was not made for enjoyment in the strictest sense, but rather served a role of some kind in Egyptian religion and ideology. This fact manifests itself in the artistic style, even as it evolved over the dynasties. The three primary principles of that style, frontality, composite composition, and hierarchy scale, illustrate this quite well. and solidified during the Old Kingdom, persisted with some adaptability throughout the entirety of ancient Egyptian history as the foundation of its art. Frontality, the first principle, indicates that art was viewed directly from the front. One was meant to approach a piece as they would a living individual, for it was meant to be a place of manifestation. The act of interaction would bring forth the divine entity represented in the art. Composite composition, the second principle, also contributes to the goal of identification. Multiple perspectives were used in order to ensure that the onlooker could determine precisely what they saw.]] Though the above concepts apply to most, if not all, figures in Egyptian art, there are additional characteristics that applied to the representations of the king. Their appearance was not an exact rendering of the king's visage, though kings are somewhat identifiable through looks alone. Identification could be supplied by inscriptions or context. As such, the king was portrayed as young and vital, with features that agreed with the standards of beauty of the time. The musculature seen in male figures was also applied to kings. A royal rite, the jubilee run which was established during the Old Kingdom, involved the king running around a group of markers that symbolized the geographic borders of Egypt. This was meant to be a demonstration of the king's physical vigor, which determined his capacity to continue his reign. The color of the stone had a great deal of symbolism and was chosen deliberately. and is therefore associated with rebirth and the rising of the sun in the east.