Кіріспе

Визиготтардың патшасы Атаулф (сондай-ақ Атавульф, Атаульф немесе Атаулф және Адольф, латыншасы Атаулф) (370 – 15 тамыз 415) 411 жылдан 415 жылға дейін визиготтардың патшасы болды. Өкімшілік кезеңінде ол визигот мемлекетін тайпалық патшалықтан Кейінгі Антикалық дәуірдің маңызды саяси күшіне айналдырды.

Өмір

Ол Калабрияда кенеттен қызба ауруына шалдыққан күйеу інісі Алариктің орнын алмастыру үшін бірауыздан таққа сайланды. Аттаулфтың алғашқы әрекеті – готтардың Италияға оңтүстікке қарай кеңейуін тоқтату болды. Осы уақыт аралығында Галлия Батыс Рим империясынан узурпатор Константин III бөлді. Сондықтан 411 жылы Батыс императоры Флавий Август Гонорийдің әскери шебері Констанций, Ульфиланың қол астындағы гот көмекшілерімен бірге, Галлияның бүлігін Арльді қоршаумен басып тастады. Константин мен оның ұлына құрметпен капитуляция ұсынылды, бірақ қыркүйекте Равеннаға Гонорийге құрмет көрсету үшін жолда олар бас кесілді. 412 жылғы көктемде Констанций Атаулфты қысымға алды. Атаулф кеңесшісі Приск Атталдың кеңесімен, өз ізбасарларын Италиядан алып шықты. Солтүстікке қарай қозғалғанда, бір сәтте тыныштық орнаған Галлияда вестготтар әдеттегідей ауылдарда өмір сүрді. Атаулф императордан алтынмен төленетін қосымша ақша алған болуы мүмкін, өйткені ол императордың көптен бері тұтқында болған жарты қарындасы Галла Плацидияны құрметтейтін тұтқын ретінде өзімен бірге алып жүрді. Галлияға жеткенде Атаулф жаңа узурпатормен, галлик Жовинуспен келіссөздер жүргізді. Бірақ Жовинуспен кездесуге бара жатқанда Атаулф Сарус пен оның бірнеше серіктеріне тап болды. Атаулф Сарусқа шабуыл жасап, тұтқынға алып, кейін оны өлімге жіберді, осылайша Сарус пен Аларик арасында басталған отбасылық антагонизмін жалғастырды. Жовинус өзінің ағасы Себастианды Август (қосалқы император) деп жариялады. Бұл Атаулфты ренжітті, өйткені ол бұл мәселеде ешкіммен ақылдаспаған. Сондықтан ол вестготтарды Гонориймен одақтастырды. Жовинус әскері шайқаста жеңілді, Себастиан тұтқынға алынды, ал Жовинус өмірін сақтап қашу үшін қашып кетті. Атаулф Себастианды өлімге жіберу үшін Гонорийдің галлик преториан префектіне (облыс губернаторы) Клавдий Постумус Дарданусқа тапсырды. Осыдан кейін Атаулф 413 жылы Валенцияда Жовинусты қоршап алып, тұтқынға алды. Себастиан мен Жовинус бастары тамыз айының соңында Гонорийдің Равеннадағы сарайына жеткізіліп, Карфаген қабырғаларында басқа узурпаторлармен бірге көрсетуге жіберілді. Осыдан кейін Атаулф пен Гонорий арасындағы қарым-қатынас жақсарды, Атаулф оларды нығайту үшін 414 жылғы қаңтарда Нарбонда Галла Плацидияға үйленді, бірақ Иордан оның Италияда, Форлиде (Forum Livii) үйленгенін айтады. Тойлар римдік салтанатты мерекелермен және готтардың олжасынан алынған керемет сыйлықтармен атап өтілді. Приск Аттал дәстүрлі эпиталамиум түрінде тойға сөз сөйледі. Атаулфтың билігінде вестготтар 413 жылы Нарбонна мен Тулузаны иеленгенге дейін тұрақты патшалықтың иелері деп айтуға болмайтын. Атаулф арийлік христиан болғанымен, оның рим мәдениетімен қарым-қатынасын католиктік римдік көзқараспен, қазіргі заманғы христиан апологы Орозий аузына салған сөздерімен қорытындылады, Атаулфтың Декларациясы: "Бастапқыда мен римдік атауды өшіріп, барлық римдік аумақты гот империясына айналдырғым келді: Румынияның Готияға айналуын және Атаулфтың Август патша болғандай болғанын қаладым. Бірақ ұзақ тәжірибемнен білгенімдей, готтардың бақылаусыз жабайылығы ешқашан заңға бағынбайды, ал заңсыз мемлекет мемлекет емес. Сондықтан мен римдік атауды гот күшімен қайта жаңғыртудың басқа да даңқын таңдадым және болашақ ұрпақ римдік қалпына келтірудің бастамашысы ретінде мойындады деп үміттенемін, өйткені мен бұл империяның сипатын өзгерте алмаймын". Гонорийдің генералы Констанций (кейіннен император Констанций III) Атаулфпен ресми қарым-қатынасты улап, Галлияның Жерорта теңізі портын блокадалауға рұқсат алды. Жауап ретінде Атаулф 414 жылы Бордода Приск Атталды Август деп жариялады. Бірақ Констанцийдің теңіз блокадасы сәтті аяқталды және 415 жылы Атаулф өз халқымен бірге Солтүстік Испанияға қайтып келді. Аттал қашып, Констанцийдің қолына түсіп, Липари аралына жер аударылды. Галла Плацидия Атаулфпен бірге саяхаттады. Олардың ұлы Теодосий нәсіптік болды және Испанияда күміспен қапталған табытта жерленді, осылайша рим-вестготтық әулет құру мүмкіндігі жойылды.

Өлім және соңынан

Испанияда Атаулф марқұм Сарустың ізбасарларының бірін, өз сүйікті қамқоршысының өлімі үшін жасырын кек қайтару ниетімен, ақылынан жаңылып қызметіне қабылдады. Осылайша, Барселонадағы сарайда ол Атаулфты суға түсіп жатқанда өлтіріп, оның билігін күрт аяқтады. Сарустың інісі Сигерик бірден патша болды – тек жеті күнге ғана, содан кейін ол да өлтіріліп, оның орнына Валия келді. Валия билік еткен кезде Галла Плацидия Равеннаға қайтарылды, онда 417 жылы Гонорийдың ықпалымен қайтадан тұрмысқа шықты, оның жаңа күйеуі готтардың жақтас емесі Констанций болды. Атаулфтың өмірі мен қызметі туралы негізгі дереккөздер – Паулюс Орозий, Галлекия епископы Гидатийдің жылнамасы және Августин шәкірті Аквитаниялық Проспердің жылнамасы.

Декларация

Атаулфтың Нарбоннадағы декларациясының нақтылығы, Оросийдің «мәжүсілерге қарсы» жазылған риторикалық тарихында (417/18 жылы аяқталды) күмәнді. Антонио Марчетта бұл сөздердің шынымен Атаулфқа тиесілі екенін тұжырымдайды және оларды Орозиус берген түсіндірмеден ажыратады. Орозий оқырмандарын христиандық дәуірдің сәтті болғаны туралы қорытындыға жеткізуге дайындады және Атаулфтың көзқарасының өзгеруін Галла Плацидияға деген махаббатының күшімен түсіндірді, оны құдайдың мәңгілік Рим империясы жолындағы құралы деп есептеді. Марчетта бұл некені есепті саясаттың нәтижесі деп санайды.