Кіріспе

66-шы Индианаполис 500 жарысы 1982 жылы 30 мамырда Индиана штатының Спидвей қаласында Индианаполис моторлы автожолында өтті. 1973 жылы жаңбырлы жарыста жеңіске жеткен Гордон Джонкок жеңімпаз атанды. Полиситтер Рик Мирс 0,16 секунд айырмашылықпен екінші орынға шықты, бұл осы уақытқа дейін Инди 500 тарихындағы ең жақын финиш. Жарыс шеңберлерінде 1982 жылғы жарыс тарихтағы ең жақсы 500-дің бірі болып саналады, бірақ ол Гордон Смайлидің уақыт сынақтары кезінде қайтыс болған апатынан зардап шекті. Джонкок пен Мирс соңғы 40 айналымның басым бөлігінде дуэльге түсті. Джонкок 184 - айналымдағы соңғы пит-стоптан кейін айтарлықтай басымдыққа ие болды. Бірақ Мирс қысқару кезеңінде айырмашылықты азайта бастады. Джонкок соңғы айналымда Мирсті жеңіп, тарихи жеңіске жетті, өйткені көпшілік қозғалтқыштардың қатты шуын басып қалды. Жарыс Кевин Коганның бастауында болған даулы апатпен де еске түседі, ол Марио Андреттиді алып тастады, А. Дж. Фойттың машинасына зақым келтірді және басқа екі машинаның апатына себепші болды. Ресми түрде жарыс 1981-82 USAC маусымының бөлігі болды, алайда, қатысушылардың көпшілігі 1982 жылы CART PPG Indy Car World Series-қа қатысты. 1982 жылы өткен Инди 500-дің чемпионаттық ұпайлары CART титулына берілмеді және жарыс осы сериядағы чемпионаттық емес жарыс деп саналды. "Инди 500" тарихында алғаш рет және жалғыз рет үш ағайынды бір жарысқа қатысады. Дон, Билл және Дейл Уиттингтон алаңға шықты, Дон мықты 6-шы орынды иеленді. Дейл старт алдында құлап қалды және өзінің карьерасында бірде-бір айналымды аяқтамады. Төрт дүркін жеңімпаз болған А. Фойт алғашқы қатардан бастап, өзінің 25 жылдық "Инди 500" жарысын бастады. Коган оқиғасына қатысқанмен, оның машинасы тез арада жөнделді және ол 32 айналымда көш бастады.

Өмірбаян

1982 жылдың мамыр айында көптеген оқиғалардың бірі - А. Дж. Фойттың ұшқыш кабинасына оралуы болды. 1981 жылдың шілдесінде Фойт алғашқы Мичиган 500-де ауыр апатқа ұшырап, оң қолының сынығып, аяғының жарақаты бар. Фойттың сауығып кетуіне бірнеше ай уақыт кетті. 1981 жылғы айтыс-тартыстың екі негізгі фикчері 1982 жылы әртүрлі жолға түсті. Бобби Унсер жарыстан демалыс алды, ақырында пилот кабинасынан зейнеткерлікке шықты. Ал Марио Андретти Патрик Рейсингке қайта оралды, бұл жолы толық маусымды CART сериясында өткізді және Формула 1-ге қатысуын қысқартты. Бұл Андреттидің бірнеше жылдан бері тұтас айды Индианаполисте өткізетін және Формула 1-ге қатысты міндеттемелері үшін Еуропаға барып-келіп жүрмейтін алғашқы рет болады.

Ережелер өзгерісі

1982 жылы уақыт сынағына қатысты ережеде үлкен өзгеріс енгізілді. Барлық көліктерге тек екі айналмадан кейін ғана ыстық күйде жүруге рұқсат етіледі, бұл 1946 жылдан бері ереже болған үштен төмен. 1981 жылы екі ірі өрттен кейін (Индианаполис 500-де Рик Мэрс және Мичиган 500-де Херм Джонсон) жаңа қауіпсіздік ережелері енгізілді. Мұнда жақтағы отын резервуарлары жерге бекітіліп, ал сонда жоғары қысымды су құбырлары орнатылды. Сонымен қатар, көліктің отын қосқыштары, отын шлангілері, желдеткіш шлангілері және "букейлері" де айтарлықтай жақсартылды. Сонымен қатар, отын қоймаларындағы оң жақтан жабылатын клапандар міндетті түрде орнатылатын болды. Барлық шахтерлер отқа төзімді киім киюге міндетті болды, оның ішінде қабырғадан жоғары персонал ғана емес, басқалар, соның ішінде гол салушылар және т.б. Сол сияқты, теледидар мен радионың қазба репортерлері арнайы өртке қарсы костюмдерді киіп бастады. 1981 жылдың мамыр айында гараж аймағында "USAC" компаниясы 1982 жылға және одан кейінгі жылдарға арналған қозғалтқыш формуласын түбегейлі өзгертуге дайындалып жатыр деген хабар тарады. Бұл шешім бұрын төрт жылда (1978-1981) Индианаполис 500 жарысында жеңімпаз атанған, танымал Cosworth DFX V 8 қозғалтқышына тыйым салады. Жоба өндіріске негізделген "блоктық" қозғалтқыштарды талап ету (немесе қатты қолдау) және турбокомпрессорды бәсекеге қабілетті емес деңгейге дейін азайту (олардың қолданылуын болдырмау) немесе турбокомпрессорларды мүлдем тыйым салу ережелерін жасау болды. Алайда 1981 жылдың жазында бұл шешім өзгертілді. Турбокомпрессорлы OHC V 8 қозғалтқыштарына (яғни Cosworth DFX) кішігірім турбокомпрессорлы агрегаттармен ғана рұқсат етіледі. Командалар бұл шешімді құттықтады, ал 1982 жылғы жарыста алдыңғы жылғыға ұқсас қозғалтқыш ерекшеліктері қарастырылды.

Полюс күні Гордон Смайлидің өлімі

15 мамыр күні, жексенбі күні, "Penske Racing" командасының жүргізушісі Кевин Коган бір айналымдағы рекордты - 0,40, ал төрт айналымдағы рекордты - 0,40, содан кейін бірнеше минуттан кейін оны "Penske" командасының әріптесі Рик Мэрс жеңіп шықты. Мирс төрт айналымдағы орташа есеппен бірінші орынды иеленді. Жалпы тоғыз машина жарысқа шықты, соның ішінде Гордон Джонкок, жаңадан келген Бобби Раал және Дэнни Онгайс. Сағат 12:15-те, уақыт сынақтары Гордон Смайлидің қорқынышты қайтыс болған апатынан зардап шекті. Смайли іріктеуден бастау үшін пит-шоудан шықты. Екінші жылытуда ол үшінші бұрылысқа жақындады. #35 Intermedics March 81C Cosworth-тің артқы бөлігі босап кетті, ал Smiley-ді түзетті. Март шассиінің қабырғаға соқтығысуы соншалықты қатты және күшті болды, ондағы отын резервуары жарылып, үлкен от жауды, машина үш үлкен бөлікке бөлінді, қалғандары жүздеген бөлшектерге бөлінді. Көліктің көп бөлігі 15 метрге дейін ұшып, жолды қираған қалдықтармен шашыратып тастады. Смайлидің ашық денесі апат болған жердегі апаттан жүздеген метр қашықтықта 3 және 4- бұрылысты жалғастыратын қысқа шұңқырдан құлап түсті. Көліктің бөлшектері барлық жолға шашылып кеткен. Смайли соққыдан болған ауыр жарақаттан бірден қайтыс болды. CART медициналық қызметкері Стив Ольвидің айтуынша, соққы өте күшті болғандықтан, Смайлидің денесіндегі барлық сүйектері жарылып кеткен. Олви жолдың үстінде көк түсті заттарды байқады, олар жүргізушіге апаратын жолды белгілейді. Кейіннен бұл зат Смайлидің миының басым бөлігін құрайтыны анықталды. Оның қалқаны соққы кезінде басынан жұлынып қалған. Смайлидің өлімі 1973 жылдан бері Индиде бірінші болды, ал бүгінгі күнге дейін біліктілік сынағы кезінде соңғысы болды. Бұл оқиға үшінші бұрылыстың шалғай аймағында болғандықтан және бейнетақталар мен тікелей теледидар болмағандықтан, қатысушылардың басым көпшілігі апатты жақын жерден немесе оның салдарынан көрмеді. Олви өзінің автобиографиясын жариялады Rapid Response: My Inside Story as a Motor Racing Life Saver 2006 жылы, онда көптеген жүргізушілер Смайлиге оның жол жарыстарына қатысты тәсілінің Спидвейді айнала айдау үшін жер әсерлері машинасындағы овалдарға жарамсыз екенін айтты. Смайли SCCA Ұлттық чемпионатының екінші кезеңінде жарысып, екі чемпионат жеңіп, одан кейін Aurora AFX1 чемпионатында жеңіске жетті, онда ол Сильверстоун трассасында жеңіске жетті, соңғылары Formula One машиналарында болды. Апаттан кейін 33 минут өткен соң, дәл сағат 12:48-де, жолдың хабаршысы Том Карнеги алғаш рет Смайлидің тағдырын білді. Ол бірден трибунадан қарап отырған жанкүйерлерге: "Қыздар мен мырзалар, біз Гордон Смайлидің қайтыс болғанын өте қатты өкінішпен хабарлаймыз". Жол апатынан кейін екі сағаттан астам уақыт жабық тұрды. Жарыс алаңындағы қоршауларды жөндеу керек болды, жолды қалдықтар жайлап, жарыс бетіндағы жараны жөндеу үшін асфальт төсеу қажет болды. Екі сағаттан кейін, жол жүрушілерге жолды тексеру үшін бірнеше көлік жіберілді, олар жолды қайтадан сынақтан өткізуге жарамды деп тапты. Келесі екі сағат ішінде бірнеше көлік жолға шықты, бірақ олардың ешқайсысы таңертеңгілік орнатылған жылдамдық рекордтарына қарсы шықпады. А. Дж. Фойт өзінің көлігін алдыңғы қатардың сыртына қойды, ал Марио Андретти төртінші орынға ие болды. Сайыстың аяқталуына бір сағаттан астам уақыт қалғанда, сағат 16.55 шамасында іріктеу аяқталды. Алғашқы күні алаң 20 көлікке толды.

Екінші күн

Алдыңғы күнгі қайғылы жағдайдан кейін 16 мамыр жексенбі күні жарысқа аз ғана жүргізуші шықты. Бұл күні оқиғалар көп болмағандықтан, жаттығуларда аз ғана көлік қатысқан. Тек бірнеше көлік қана біліктілікті сынақтан өткізді және тек екеуі ғана аяқталды. Жаңбырлы күннің салдарынан ойын бірнеше минут бұрын аяқталып, алаң 22 көлікке толды.

Үшінші күн

Екінші аптада жаттығулар қарқынды өтті. Үшінші күнгі уақыт сынағы 22 мамырда, сенбі күні өтеді. Алғашқы жарыста 31 көлік алаңға шықты. Майк Чендлер күніне ең жылдам болды .

Бүркіту күні

23 мамыр жексенбі күні күні ойын алаңы екі бос орынмен қалды. Бірнеше жүргізуші сынақ жасауға ниетті болды, бірақ аз ғана адам жарысқа шықты. Жозель Гарза мен Пит Халсмер тез арада алаңға шықты. Күні бойы тек екі көлік соғылды, ал жол кешкі сағат 6-ға дейін ашық болғанымен, 4:03-тен кейін жүргізушілер шықпады. Күннің аяқталуына екі сағат қалғанда, Дезире Уилсон өзінің әрекеттенбейтынын және осылайша Индида біліктілікті алған екінші әйел болу мүмкіндігі болмағанын мәлімдеді.

Бірінші жартысы

Ережеге сәйкес, көліктердің ең аз отын үнемдеуі 1 галлонға 1,8 мильді құрайды. Екі парадтық айналым, бір жылдамдықпен айналым және жарыстың 200 айналымдарын аяқтаған кезде әр машинаға олардың питсайдтық резервуарларында метанол отыны бөлінеді. Ажыратылған старт салдарынан, шенеуніктер әр команданың питсайдтық резервуарларына отын құюға уақыт тапты. Жалпы, Коган апатынан туындаған кешіктіру 45 минуттан астам уақытқа созылды. Екінші рет старт алу үшін тек 29 көлік тізбекте тұрды. А. Дж. Фойт бастамадан бастап көш бастады. Бұл оның 25 жылдық Инди карьерасында тұңғыш рет жарыстың бірінші айналымында көш бастады. Коган оқиғасынан кейін шашылыш жөндеуден кейін Фойттың машинасы айтарлықтай дәлелденбеген, бірақ Фойт көш басында жүгіру алдында "көлігін сезуге" тырыспады. Осы арада танымал екінші курс жүргізушісі Жозеле Гарза бірінші айналымды тек қана аяқтап, майдың ағып кетуіне байланысты жолдан шықты. Рик Мёрс тез арада өзін алаңдағы ең жылдам машина ретінде танытты және бірінші жартысында көш бастады. А. Дж. Фойттың күні жартылай аяқталды. Ақаулық оны пит-станциядан шығуға кедергі келтірді. Фойт кабинадан шығып, балға мен бұранданы алып, машинаның артқы механизмін ұрып-соға бастады. Оның әрекеті сәтсіз болды, машинаны гаражға қайтарып жіберді. Фойт содан кейін бірден сұхбат барысында Коган апаты машинаның аяқ басына зақым келтіргенін және сол кезге дейін жарыста нашар жұмыс істегенін айтты. 1982 жылғы жарыс Фойттың жүргізуші карьерасы кезінде жүргізетін соңғы Инди 500-і болды.

Аяқтау

40 айналым қалғанда қайта бастау кезінде Гордон Джонкок жылдамдыққа жетіп, Рик Мирсті артқа созып, көш бастады. Бұл жердегі теңгерімнің басым бөлігі жойылып, бірнеше айналымға артта қалды. Джонкок кері шегініп кете алмады және екі машина келесі жиырма айналымда мұрыннан құйрыққа қарай жүгірді, Мёрс бұрылыстарда жақсырақ жұмыс істеді, бірақ Джонкок Мёрстің өтуін болдырмау үшін тура жолдың соңында жеткілікті жылдамдық таба алды. Екі жүргізуші де финиске жету үшін соңғы рет май құю үшін пит-стопқа баруы керек еді. Соңғы 18 айналым қалғанда Мирс пит-секингке түсті. Ол пит-лейнде жарысып бара жатқанда, кенеттен Херм Джонсонның баяу машинасының артына тұтқындалып қалды. Мерс тежегішті бұғаттап, Джонсонның артқы дөңгелегіне соқты. Бұл оқиға Мирске бірнеше секундқа соқты. Оның пит-боксында Пенске командасы оның машинасына толықтай жанармай құйды, бұл финишке жету үшін жеткілікті болды. Бұл оқиғаға байланысты, Жонсонның машинасына ешқандай зақым келмегенін анықтады. Екі айналымнан кейін Джонкок пит-секингке түсті. Ол Джим Хикманның баяу машинасын айналып өтіп, оның пит-боксына құлап түсті. Патрик Расинг командасы уақытпен белгіленген пит-стопты өткізді. Олар жарыстың соңына дейін қанша жанармай керек екенін есептеп шығады. Көлікке жеткілікті мөлшерде жанармай құйылғанда, жарылыс бөлімшесінің бір мүшесі жанармайшыны таяқпен арқасына ұрып, ол жарылыстан шығып кетті. Джонкок Мёрске қарағанда бірнеше секунд жылдам тоқтап, қашықтықты басып кетті. Жолға оралғанда Джонкок 11 секундтан астам уақыт жетекшілік етті. Ол өзінің екінші Инди жеңісінің жолында жүрді. Алайда оның машинасының басқаруы нашарлай бастады. Ол алған жеңіл жанармай күйімелі күйін нашарлатып жіберді. Осыған дейін, Мёрстің толықтай отын құйылған машинасы ауыррақ және әлдеқайда жақсы жұмыс істеді. Ол бір айналымда бір секундтан артық уақытпен жақындап келе бастады. Джонкок бұрылыстарда өте төмен жүріп, итермелеу жағдайын жеңілдетуге тырысты. Соңғы айналымдарда Мёрс көш басында екені анық болды. Мұндай жағдай Инди 500 тарихында бұрын-соңды болмаған, 1937 жылғы жарыста бір рет ғана болған. Алты ғана көлік жүріп кеткендіктен, көлік қозғалысы маңызды емес еді. Мэрс 3 секундқа аяқталды. Екі айналым қалғанда, айырма 1 секундтан кем болды. Бір айналым қалғанда, Мирс негізгі жолға қарай тартылды. Автомобильдер ақ жалауды қатар алып жүрді, бірақ Джонкок көшбасшылықты қалдырмады. Ол тағы да оңға қарай біршама алға шығып, бірінші бұрылыста Мирсті "блоктады" және алда қалды. Мэрс қарқын жоғалтты, бірақ Джонкокты кері қарай кері тартқыза бастады. Үшінші бұрышта Джонкок өте төмен жүріп, жолдың ішкі жағында дөңгелекке соғылып, оны басқаруды жоғалтып алмақ болды. Төртінші бұрыштан шыққанда, Мэрс Джонкокты жеңіс үшін атудан өткізгісі келді. Джонкок сынақтан өтіп, 0,16 секунд айырмашылықпен жеңіп алды, бұл сол кездегі Инди 500 тарихындағы ең жақын финиш болды. Мэрс бір көлік ұзындығынан жеңілді. Бұл он жыл бойы жарыс тарихындағы ең жақын финиш болып қалады. Жеңіс жолында Джонкок өзінің көлігінің нашарлап бара жатқанын және Мирстің айнаға жақын тұрғанын байқаған кезде алаңдаушылық танытты. Ол соңғы айналымда бірінші бұрышта артқа шегіну ниеті жоқ екенін және қажет болса, бұрышты қатардан өткізуге дайын екенін айтты. Мэрс жарыстан кейін Билл Флемингпен сұхбаттасқанда, екінші орынға ие болғаны үшін ұялған жоқ, бірақ Инди тарихындағы ең керемет финистің бір бөлігі болғаны үшін қуанған. Мирс Джонкоктің басқаруы жоғалып бара жатқанын байқады, ол Джонкоктің "барлығына, бірақ тік" екенін айтты және оны осындай қиындықты жеңу қабілеті үшін мақтады. Сондай-ақ, Мёрс Джонкоктің бірінші бұрыштағы блогының кіршік емес екенін мойындады және "бұл [Джонкоктің] бұрышы" екенін мойындады. Кейінгі жылдары берген сұхбаттарында Мёрс жарыстың нәтижесін өзгертпейтінін айтты, бірақ ол "бұл жолы Гордиден өтіп кетемін бе" деп, тағы да қайта-қайта таспаны көрдім деп айтып жүрді.

Мұра

1982 жылы өткен Индианаполис 500-ді тарихшылар, БАҚ және жанкүйерлер жарыстың ең керемет нұсқаларының бірі деп санайды. Жарыс жеңімпазы Гордон Джонкок, ол да 1973 жылы өткен жарыста жеңіске жетті, ол ең қызықты жарыстардың бірін жеңіп, өзінің рекордтық рекордын толықтырды. Алайда Джонкок үшін жеңістің маңызы зор болды. Жарыстан кейінгі күні Джонкоктің анасы Фрэнсис ұзақ ауырып қайтыс болды. Джонкок оның қайтыс болғанын дүйсенбі күні кешке "500 Жеңіс" банкетінде білді. Кевин Коган, ол алғашқы айналымдағы апаттың негізгі фикчері болды, Роджер Пенске маусымның соңында жұмыстан босатты және 1983 жылы Ал Унсермен алмастырылды. Марио Андреттидің бақытсыздығы Индиде Андреттидің қарғысын күшейтті. Финиш жолындағы тарихи шайқасқа және старттағы шоқтығы үлкен апатқа қарамастан, Гордон Смайлидің қасіретке ұшыраған апаты айдың аяғына дейін тоқтады. Смайлидің өлімі төрт ай ішінде болған төрт өлімге әкелген автоспорттық апаттың бірі болды. Бұл оқиға Гилль Вильнёвтің Белгияның Золдердегі Гран-приі үшін бірінші іріктеу кезінде қайтыс болғаннан кейін бір апта өткен соң орын алды. Бір айдан кейін Монреальда Канада Гран-приі басталғанда болған апаттан Риккардо Палетти қайтыс болды. Екі айдан кейін, 1982 жылы Индианаполис 500-дің "Жылдың жаңашылы" Джим Хикман Милуоки Майл жарысында қаза тапты.