Кіріспе
"Реализм тепе-теңдікте" (Es geht um den Realismus) - Георг Лукачтың 1938 жылы Кеңес Одағында тұрып жазған және алғаш рет неміс әдеби журналында жарияланған очергі. Онда ол Томас Манн сияқты авторлардың "дәстүрлі" реализмін экспрессионизм, сюрреализм және натурализм сияқты өркендеген модернисттік қозғалыстар алдында қорғайды. Осы қозғалыстардың ұстаздары, мысалы, Джеймс Джойс, қазіргі өмірдің келіспеушілігі мен көңілсіздігін индивидуализм мен жеке сананы, мысалы сана ағынын ерекшелендіретін әдістер арқылы көрсетуге баса назар аударды. Өзінің эссесінде Лукач осы қозғалыстардың күрделі, нюанспен сипатталған көзқарасын және олардың "нағыз" реализм деп санайтын нәрсеге қатынасын ұсынады: Бір жағынан, Лукач мұндай қозғалыстар тарихи қажеттілік деп санайды, бірақ ол сондай-ақ осы жаңа көркем қозғалыстардың революциялық күш деп санайтын нәрсеге ие емес деген сезімді қатты білдіреді.
Жаңа қозғалыстар
Лукач жаңа қозғалыстар капитализмнің ең төменгі деңгейге жеткенін дәлелдейді деп санады. Ол былай деп жазады: "Бұл - жеке тұлғаны оқшаулауға назар аудару, бұл көркемдік қозғалыстар капиталистік жүйенің жалпы интеграциясымен тікелей байланысты. Бұл Лукачтың модернизмнің революциялық әлеуеттеріне қарсы негізгі аргументтерінің бірі болып табылады, атап айтқанда, бұл қозғалыстар жеке өмірді капитализм адамдардың өмірінің бұрынғыдан да өзара байланысты екендігін қамтамасыз ететін уақытта ажыратылған ретінде бейнелейді.
That is to say, the focus on individual isolation in these artistic movements is correlated directly with the wholesale integration of the capitalist system. This forms one of Lukács' primary arguments against the revolutionary potential of modernism, namely, that these movements portray individual life as disconnected at a time in which capitalism ensures that people's lives are actually more intertwined than ever.
Әлеуметтік тұтастық
Лукач әдебиеттің қоғамға әсерін тигізуге қабілеттілігіне қатты сенді. Шынында да, "Тәуелсіздіктің теңгерімінде" Георгий Димитровтің "Дон Кихот" феодализмге қарсы күрестегі орта тап үшін қаншалықты маңызды екені туралы сөздерімен басталады. Лукач марксистік революцияға әкелуі мүмкін деп салтқа сай реализмді сенді. Лукач жұмысшы таптың мүшелері - бұл тыныштанбайтын күш, әлеуетті, бірақ бағытсыз күш деп марксистік ұстанымға ие. Сонымен, автордың міндеті жұмысшы табына әлеуметтік қатынастардың шынайы табиғатын көрсету. Лукач үшін "реализмнің" табиғаты туралы күрес түсініксіз теориялық дау-дамай емес, қоғамды өзгертуге мүмкіндік беретін маңызды пікір алысу болды. Ол былай деп жазады: "Барлығы бірден және беткі жағынан көрінеді" Бұл жерде модернисттік мектептердің әдістері мен көзқарастарына айқын соққы.
"Whatever manifests itself immediately and on the surface" here is a clear jab at the techniques and perspectives of the Modernist schools.
Реализм және ұлы әдебиет
Лукач бұл әлеуметтік тұтастықты түсіруге тырысатын авторлар модернистік мектептердің жазушыларына қарағанда эстетикада да, революциялық әлеуетте де жақсы шығармалар шығарды деп сенді. Үлкен қоғамның диалектикалық дамуына паралельді түрде, Лукач модернистік шығармалардың "монотондылығы" объективті шындықты айналдырудың кез келген әрекетіне бас тарту шешімінен шығады деп жазады. Бұл тәсіл шығармашылық композицияға, көтерілу мен құлдырауға, тақырыптың шынайы табиғатынан шығуға мүмкіндік бермейді. Lukács, атап айтқанда, неміс жазушысы Томас Маннға қолдау білдіреді. Маннның "Тонио Кройгер" атты еңбегінің басты кейіпкерін келтіре отырып, Лукач былай деп жазады: Бірақ Лукач тек солшылдардың жұмысын ғана бағаламады. Ол кез келген автордың саяси көзқарасына қарамастан, әлеуметтік тоталитеттің "нағыз" табиғатын көрсету арқылы жақсы қызмет ететінін сезінді. Бұл Лукачтың роялист ретінде Лукачтың лениндік нанымдарына мүлдем қарсы болған Балзактың шығармаларын қолдағанын түсіндіреді.
But Lukács did not only prize the work of leftists. He felt that any author, regardless of political affiliation, would be better served by displaying the "real" nature of social totality. This explains Lukács' support of the works of Balzac, who, as a royalist, was diametrically opposed to Lukács' Leninist beliefs.
Тарихи материализм
Лукач жаңа модернисттік мектептерге революциялық әлеует беруден бас тартады, бірақ мұны істеу арқылы ол өзінің диссертациясын даулы түрде қорғауға мәжбүр болады. Марксистік ой-пікірлер бойынша, қоғамдағы әрбір жаңа жетістік тек революцияны ғана жеделдетеді. Бірақ, әрине, модернистік мектептер жаңа жетістік, сондықтан олардың кейбір революциялық әлеуеттері болуы керек. Сондықтан Лукач модернизм тарихи тұрғыдан қажет емес деп жариялауға немесе марксистік болмыстың сөзсіздігі туралы түсінікті талқылауға мәжбүр. Ол өзінің әлеуметтік тоталитет туралы тезисіне модернистік қозғалыстардың дамуын енгізгендіктен, соңғы ұстанымды қабылдауы керек. Ол былай деп жазады:
Қысқаша мазмұны
"Реализм теңгерімінде" бастапқы мақсаты экспрессионизмді құнды әдеби ағым ретінде қорғап жүргендердің мәлімдемесін жоққа шығару болып табылады. Лукач модернисттік сыншылар қауымдастығындағы келіспеушілікке тоқталып, қай жазушының экспрессионист және қайсысы емес екенін шешуге қабілетсіз деп санайды, "бәлкім, экспрессионист жазушы деген нәрсе жоқ" деп дәлелдеді. Оның мақсаты мақала жарияланған кездегі модернисттік жазу мектептерінің асыра бағалауы деп санаған нәрсені сынға алу болса да, Лукач бұл эсседі осы мектептерге деген қажетті балама туралы тұжырымдамасын алға жылжыту мүмкіндігі ретінде пайдаланады. Ол қазіргі заманғы өнер міндетті түрде натурализмнен басталып, импрессионизм мен экспрессионизм арқылы өтіп, сюрреализмге дейін жетуі керек деген түсінікті жоққа шығарады. Лукач үшін маңызды мәселе - модернистердің классикалық формаларға қарсылық білдіруінен туындайтын қақтығыс емес, әлемде бар объективті шындықпен бетпе-бет келу өнердің қабілеті, ол модернизмде мүлдем жоқ деп тапты. Лукач мұндай модернизмге қолайлы балама Реализм түрінде болуы керек деп сенді және ол өзінің ісіне қолдау көрсету үшін реалист авторлар Максим Горький, Томас және Генрих Манн және Ромен Ролландты шақырды. Талқылауды қалыптастыру үшін Лукач экспрессионизмнің қорғаушысы, сыншы Эрнст Блохтың және Лукач негізінен жауап берген автордың дәлелдерін енгізеді. Ол Блох сияқты модернисттердің реалистік дәстүрді елемеуге дайын екенін, оның пікірінше, ол марксистік теорияның маңызды қағидасын модернисттік қабылдамаудан туындайтын, ол Блохтың ұсынғанын келтіреді. Бұл қағида капитализм жүйесі "әлеуметтік қатынастардың объективті жиынтығы" деген сенім болып табылады және Лукачтың реализмді қолдауға негізделген аргументтерінің негізі болып табылады. Ол капитализмнің кең таралуы, оның экономикалық және идеологиялық теориясындағы бірлігі және оның әлеуметтік қатынастарға терең әсері "жабық интеграция" немесе "тотальдықты", адам санасынан тәуелсіз жұмыс істейтін объективті бүтіндікті қамтитынын түсіндіреді. Лукач Маркстың тарихи материалистік дүниетанымын нығайту үшін: "Әрбір қоғамдағы өндіріс қатынастары тұтастай бір бүтіндікті құрайды". Ол бұдан әрі Марксқа таянып, буржуазияның әлемдік нарықтардың үдемі дамуы біріктірілген тұтастықты құруға жетіп отырғанын айтады және капиталистік жүйенің элементтерінің (мысалы, валютаның автономиясы) автономиясының өсуін қоғам "қатерлі" деп санайтынын түсіндіреді. Бұл капиталистік жүйенің осы көрінетін автономды элементтерін біріктіретін және олардың бөлінуін дағдарыс ретінде көрінеді. Модернисттік формаларға оралғанда, Лукач мұндай теориялар әдебиеттің объективті шындықпен қарым-қатынасын елемейтінін, субъективті тәжірибе мен тікелейлікті бейнелеуді қолдап, өмір сүрудің капиталистік тұтастығын дәлелдеуге аз мүмкіндік беретінін айтады. Лукач шындықты бейнелеуді өнердің басты мақсаты деп санайтыны анық - бұл ретте ол модернисттермен келіспейді, бірақ ол "Егер жазушы шындықты өзі сияқты бейнелеуге тырысса, яғни егер ол шынайы реалист болса, онда тұтастық мәселесі шешуші рөл атқарады" деп айтады. "Нағыз реалистер" әлеуметтік контексттің маңыздылығын көрсетеді, ал осы объективті тоталитетті ашу Лукачтың марксистік идеологиясының шешуші элементі болғандықтан, ол олардың авторлық тәсілдерін артықшылыққа ие етеді. Лукач адам тәжірибесінде бар деп санайтын екі элемент арасында диалектикалық қарама-қайшылықты жасайды. Ол оқиғалардың субъективті, шексіз тәжірибелер ретінде "көрінісі" мен капитализмнің объективті тұтастығы туғызған "асылы" арасында осы диалектикалық қатынас бар деп санайды. Лукач Томас Манн сияқты жақсы реалистер өз кейіпкерлерінің санасы (көрініс) мен олардан тәуелсіз шындық (мысал) арасында қарама-қайшылықты тудырады деп түсіндіреді. Лукачтың айтуынша, Манн осы қарама-қайшылықты жасағаны үшін табысқа жетеді. Керісінше, модернист жазушылар сәтсіз, өйткені олар шындықты тек өздеріне және олардың кейіпкерлеріне сияқты суреттейді және "осы тікелей, субъективті тәжірибелердің бетін тесіп, олардың негізгі мәнін, яғни оларды туғызатын жасырын әлеуметтік күштермен байланыстыратын нақты факторларды табуға сәтсіз". Лукачтың айтуынша, бірден әрекет етудің қауіптері көп. Капиталистік жүйенің қалыптастырған бейімділіктері өте жасырын болғандықтан, әдебиет саласында субъективті тәжірибе мен тікелейлікті тастамай, олардан құтылу мүм...