Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Червени-Крст концентрациялық лагері (лат. Қызыл Крест концентрациялық лагері; KZ Crveni Krst;), сонымен қатар Ниш концентрациялық лагері (Lager Nich) ретінде белгілі, Crveni Krst, Niš қаласында орналасқан, оны неміс гестапосы басқарып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұтқынға алынған сербтерді, еврейлерді және римдіктерді ұстады. 1941 жылдың ортасында құрылған ол соғыс кезінде 35 000 адамды ұстауға арналған және 1944 жылы Югославия партизандары азат етті. Лагерьде 10 000-нан астам адам қаза тапқан деп есептеледі. Соғыстан кейін лагерь құрбандарына арналған ескерткіш Бубанж тауында тұрғызылды. 1967 жылы бұрынғы лагерьде мемориалдық мұражай ашылды, ал 1979 жылы лагерь ерекше маңызды мәдени ескерткіш деп жарияланды және Сербия Социалистік Республикасының қорғауына түсті.
The Crveni Krst concentration camp (lit. Red Cross concentration camp; KZ Crveni Krst; ), also known as the Niš concentration camp (Lager Nich), located in Crveni Krst, Niš, was operated by the German Gestapo and used to hold captured Serbs, Jews and Romanis during the Second World War. Established in mid 1941, it was used to detain as many as 35,000 people during the war and was liberated by the Yugoslav Partisans in 1944. More than 10,000 people are thought to have been killed at the camp. After the war, a memorial to the victims of the camp was erected on Mount Bubanj, where many inmates were shot. A memorial museum was opened on the former campgrounds in 1967 and in 1979 the campgrounds were declared a Cultural Monument of Exceptional Importance and came under the protection of the Socialist Republic of Serbia.
Өмірбаян
1941 жылы 6 сәуірде Осі күштері Югославия Корольдігіне басып кірді. Корольдік югослав армиясы тез жеңілді және Белград 12 сәуірде тұтқындалды. Содан кейін елді басып алды және бөлінді, Вермахт Сербияда әскери қолбасшы аумағын әскери басқыншылық үкіметімен құрды. Аумаққа Сербияның көп бөлігі, Косовоның солтүстік бөлігі (оның орталығы Косовская Митровица) және Банат кірді. Бұл бөлінген Югославияның бірден-бір аймағы болды, онда неміс оккупанттары әскери үкімет құрды. Бұл оның арқылы өтетін негізгі теміржол және өзен көлігі жолдары және оның құнды ресурстары, әсіресе темір емес металдар үшін жасалды. Сербиядағы әскери қолбасшы "неміс басшылығы мен қадағалауымен әкімшілік жұмыстарды жүргізу" үшін серб марқұм үкіметтерін тағайындады. 1941 жылдың 29 тамызында немістер қысқа өмір сүрген Комиссарлық әкімшіліктің орнына генерал Милан Недичтің басшылығымен Ұлттық құтқару үкіметін тағайындады. Соғысқа дейінгі саясаткер, ось жақтасы ретінде танымал болған Недич, немістер оның коммунизмге қарсы және әскери тәжірибесін Сербияның Шумадижа аймағындағы қарулы көтерілісті басу үшін пайдалануға болады деп сенгендіктен таңдалды. Шығыс майданға сарбаздарды жіберу қажеттігіне байланысты күшейткіштерді әкелуге мүмкіндігі болмағандықтан, немістер бүлікке жауап ретінде әрбір неміс сарбазының қазасына жүз сербтің, әр неміс сарбазының жарақаттануына елудің өлтірілетінін мәлімдеді. 1941 жылдың қазанында бұл саясат 25000 сербтің өліміне әкелді. Немістер еврейлерді де мақсат етіп, оларды мәжбүрлі еңбекке, жазалаушы салық салуға және шектеуші жарлықтарға ұшыратты. Сондай-ақ, еврейлер неміс билігімен тіркеліп, еврейлердің меншігі тәркіленіп, олар өздерін танытатын қолғап киюге мәжбүр болды. Олар, және аздап римдіктер, нәсілдік негізде нысанаға алынды, бірақ көпшілігі бірден өлтірілмеген. Антигерман көтерілісінің басталуынан кейін неміс пропагандасы еврейлерді коммунизммен және антигерман идеологиясымен байланыстыра бастады. Сербиялық яһудилерді өлтіру мен тұтқындаулар жалғасты. 1941 жылдың сәуірінде немістер Сербияның оңтүстік-шығысындағы Ниш қаласын басып алған кезде, олар римдіктерге өз үйлерінен "Циган" деген сөзді бейнелейтін сары таңбасыз шығуға тыйым салды. Неміс сарбаздары содан кейін рома кварталы арқылы өтіп, Ништегі барлық ромалардың бастарын құрттар бар деген сылтаумен күшпен қырқып тастады.
On 6 April 1941, Axis forces invaded the Kingdom of Yugoslavia. The Royal Yugoslav Army was quickly defeated and Belgrade was captured by 12 April. The country was then occupied and dismembered, with the Wehrmacht establishing the Territory of the Military Commander in Serbia under a government of military occupation. The territory included most of Serbia proper, with the addition of the northern part of Kosovo (centred on Kosovska Mitrovica), and the Banat. It was the only area of partitioned Yugoslavia in which the German occupants established a military government. This was done to exploit the key rail and riverine transport routes that passed through it, and due to its valuable resources, particularly non ferrous metals. The Military Commander in Serbia appointed Serbian puppet governments to "carry on administrative chores under German direction and supervision". On 29 August 1941, the Germans appointed the Government of National Salvation (, Влада Националног Спаса) under General Milan Nedić, to replace the short lived Commissioner Administration. A pre war politician who was known to have pro Axis leanings, Nedić was selected because the Germans believed his fierce anti Communism and military experience could be used to quell an armed uprising in the Serbian region of Šumadija. Unable to bring reinforcements due to the need to send soldiers to the Eastern Front, the Germans responded to the revolt by declaring that one hundred Serbs would be executed for every German soldier killed and that fifty would be executed for every German soldier wounded. By October 1941, this policy had resulted in the deaths of 25,000 Serbs. The Germans also targeted Jews, who were subjected to forced labour, punitive taxing, and restrictive decrees. Jews were also registered with German authorities and forced to wear identifying armbands while Jewish property was confiscated. They, and to a lesser degree Romanis, were targeted on racial grounds, although most were not killed outright. Following the start of the anti German uprising, German propaganda began associating Jews with Communism and anti German ideology. Executions and arrests of Serbian Jews followed. When the Germans occupied southeastern Serbian city of Niš in April 1941, they prohibited Romanis from leaving their homes without an identifying yellow armband bearing the word Zigeuner (Gypsy). German soldiers then went through the Romani quarter and forcibly shaved the heads of all Romanis in Niš under the pretext that they had lice.
Операция
1941 жылдың ортасында Ниш қаласында неміс гестапосы Crveni Krst (Қызыл Крест) концлагерін құрды. Бұл лагерьге жақын орналасқан Қызыл Крест ғимаратының аты берілген. Бастапқыда ол транзиттік лагерь (Durchgangslager) ретінде қарастырылды, сол жылдың қыркүйегінде ол концлагерьге айналды. Тұтқындардың төрт санаты болды. Бірінші топқа қамауға алынғандар кірді. Олар жазалау үшін қолданылды. Бір қаза тапқан басқыншы әскерге 100 адам, бір жарақат алғанға 50 адам өлтірілді. Екінші топқа яһудилер кірді. Тұтқындардың үшінші санаты - коммунистік Ұлттық азаттық қозғалысына және оның Жосип Броз Титоның әскери бөлімдеріне қатысты немесе олармен ынтымақтасқан деген күдікпен тұтқындалған адамдар. Төртінші тұтқын санаты әскери министр, полковник Дража Михайловичтің қолбасшылығындағы Отанның Югослав армиясына тиесілі немесе онымен ынтымақтасқан деп айыпталғандардан тұрады. Рома ерлер, әйелдер мен балалар Crveni Krst-те оның құрылуынан кейін көп ұзамай тұтқындалды. 1941 жылдың қазан айында Ниш қаласында тұратын 200-300 жергілікті және шетелдік яһудилер лагерьге әкелінді. Кейін Сербияның ішкі аймағындағы қалалардан да адамдар келді. Ол кездегі неміс заңдары бойынша олар басқа тұтқындардан бөлек ұсталатын. Германияда қарашаның басында ересек еркек тұтқындарды өлтіру басталды. Қаңтар айында серб партизандары лагерьге шабуыл жасап, аздаған еврей тұтқындарын азат етті. Алғашқы жаппай өлім жазасы 1942 жылдың ақпан айында Бубандж тауында болды. Жәбірленушілердің арасында көптеген рома тұтқындары бар, олар осы жерде тұтқын ретінде атып өлтірілді, бір күнде 100-ге жуығы атып өлтірілді. Сол айда бір топ тұтқын лагерден қашып құтылуға тырысты. Он бес тұтқын қашып құтыла алса да, қырық екі адам қашып құтыла алмады және өлтірілді. Екінші жаппай жазалауда көптеген сербтер мен қалған еврей тұтқындары атып өлтірілді, олардың мәйіттері немістер рома тұтқындарын қазуға мәжбүрлеген жаппай қабірлерге тасталды. Сол жылы көктемде Червени-Крстте ұсталған әйелдер мен балалар Белградтың шетіндегі Саджмиште концлагеріне көшірілді, онда олар газбен өлтірілді. Лагерь 1944 жылы партизандар азат еткенге дейін келесі екі жыл бойы жұмыс істеді. Соғыс кезінде лагерьде болған 35000-нан астам тұтқындардың шамамен 10 000-ы қаза тапты.
The Crveni Krst (Red Cross) concentration camp was established by the German Gestapo in Niš in mid 1941. It was named after a Red Cross facility located near the campgrounds. Originally intended as a transit camp (Durchgangslager), by September of that year it was transformed into a concentration camp. There were four categories of prisoners. First categories were hostages. They served for retaliation execution. For one killed occupying soldier 100, and for one wounded 50 hostages were killed. Second category were Jews. Third category of prisoners were persons arrested on suspicion of belonging or cooperating with the communist National Liberation Movement and their military units under Josip Broz Tito. The fourth category of prisoners consisted of those arrested on charge of belonging or cooperating with the Yugoslav Army in the Homeland, under the command of War Minister, Colonel Draža Mihailović. Romani men, women and children were imprisoned at Crveni Krst shortly after its creation. In October 1941, 200–300 local and foreign Jews living in Niš were brought to the camp. More arrived later from towns in the Serbian interior. Laws passed by the Germans that September ensured that they would be detained separately from other inmates. The Germans began executing adult male inmates in early November. In January, a group of Serbian Partisans attacked the camp, freeing a small number of Jewish prisoners. The first mass executions occurred on Mount Bubanj in February 1942. Victims included many Romani inmates who were shot and killed as hostages here, with as many as 100 being shot on one day. That month, a group of inmates made an organized attempt to escape the camp. Although fifteen prisoners managed to escape, forty two failed to do so and were killed. A second mass execution involved the shooting of large numbers of Serb and remaining Jewish inmates whose corpses were dumped into mass graves that the Germans had forced Romani prisoners to dig. That spring, the women and children detained at Crveni Krst were transferred to the Sajmište concentration camp on the outskirts of Belgrade, where they were murdered using gas vans. The camp remained in operation over the following two years before being liberated by the Partisans in 1944. Of the more than 35,000 inmates held at the camp during the war, an estimated 10,000 were killed.
Мұра
Соғыстан кейін Бубанж тауында лагерь құрбандарына арналған ескерткіш орнатылды. 1967 жылы бұрынғы лагерьде мемориалдық мұражай ашылды. Ойынды куратор-тарихистер Ивана Груден Милетиньевич пен Небойша Озимич дайындады. 1979 жылы лагерьлер ерекше маңызды мәдени ескерткіш деп жарияланды және Сербия Социалистік Республикасының қорғауына түсті. Лагерьдегі оқиғаларды баяндаған "Лагерь Ниш" атты фильм 1987 жылы Югославияда жарық көрді. Бұл - тұтқын лагерінде отырған тұтқындар туралы фильм.
After the war, a memorial to the victims of the camp was erected on Mount Bubanj. A memorial museum was opened on the former campgrounds in 1967. The set up was prepared by the curator historians Ivana Gruden Miletinjević and Nebojša Ozimić. In 1979, the campgrounds were declared a Cultural Monument of Exceptional Importance and came under the protection of the Socialist Republic of Serbia. A film detailing the events at the camp titled Lager Niš was released in Yugoslavia in 1987. It was the only film revolving specifically around inmates in a concentration camp ever released in the country.