Кіріспе

Музыкалық аспап

Құрылымы

Лираның құрылымы бүкіл тарихы бойы өзгермелі болды. Он жетінші ғасырда Англияда Джон Плейфордтың айтуынша, мистер Фаррантқа тиесілі симпатикалық жіптер қосылды. Симпатикалықтың осы түрі баритонның пайда болуына себеп болған шығар, бірақ лира виоланың тұрақты дамуы болмады. Ең көп таралған лиралық скрипкалар алты саптан тұратын, бірақ төрт, бес немесе жеті саптан тұратын скрипкалар да болған. Джон Плейфорд лира виоланы бас виоланың үш түрінің ең кішісі ретінде сипаттайды: консорт бас, дивизия виоласы және лира виоласы. Кристофер Симпсон лира виоласының сымдары басқа бас виолаларға қарағанда жеңіл әрі көпірлері жалпақ екенін жазды. Сонымен қатар, сымдар бассейнге қарағанда саусақ тақтасына жақын орналасқан. Бұл өзгерістер, бәлкім, аккордтарды ойнауды жеңілдету үшін жасалған. Виола үшін бүктелген полифониялық музыканың алғашқы сипаттамасы Йоханнес Тинктористің трактатында жазылған, ал репертуарының алғашқы дамуы он алтыншы ғасырдың ортасында Сильвестро ди Ганасси дал Фонтегоға барып тығылады. Бұл аспаптық жазу әдісі француз скрипкасы композиторларының ажырамас бөлігіне айналды. Құрылымындағы осы айырмашылықтарға қарамастан, лира виоласы басқа бас виолалардан айтарлықтай ерекшеленбейді, ал лира виоласы кез-келген бас виолада ойналуы мүмкін. Алайда, 17 ғасырдағы құрылысшылар осы репертуарға арнайы аспаптар жасағанын көріп отырмыз.

Репертуар

XVII ғасырдағы ең танымал ағылшын композиторларының кейбіреулері лира-виола үшін шығармалар жазды, тіпті бүкіл антологиялар жазды. Бұл композиторларға Джон Купер, Джон Дженкинс, Кристофер Симпсон, Чарльз Коулман және Уильям Лоуес жатады. Ойын аспаптары үшін жазылған шығармалар тек бір мелодиялық жолдан бастап, лиралық триолар мен дуэттерге, басқа аспаптармен лираға және әнге сүйемелдеу ретінде лираға дейін. Лира виоласы үшін барлық музыканың көбісі таблитурада жазылған, негізінен француздық латута таблитурасы, сонымен қатар кейбір итальяндықтар мен неміс латута таблитурасы. Полифониялық музыка лира-виоланың ерекшелігі. Бұл лауренді музыкаға өте ұқсас, өйткені дауыс саны бір шығармада өзгеруі мүмкін, клавесин музыкасынан айырмашылығы - дауыс саны тұрақты болып қалады. Лира виоланың иілгендіктен, барлық хордалар іргелес сымдарды пайдалана отырып жасалуы керек. Бұл өте жақын гармониялық дауыс жетекшісіне әкеледі, бұл лира виола музыкасында жиі кездесетін унисондық қос аялдамалардың себебі болуы мүмкін, мүмкін, сонымен қатар люттағы сымдардың қос ағысын еліктеуге арналған. Барлық акордтар іргелес сымдарды пайдалана отырып жасалуы керек болғандықтан, скордатуралық көйлемелер ерекшелік емес, ереже болып табылады. XVII ғасырдан қалған шамамен 60 түрлі күйделген аспап табылған. Олар ең маңызды ноталарды ашық сырғаларға қою үшін жасалып, бөлшектер жиынтығында құрастырылған, сондықтан ойыншылар жиі қайталап отырмайды. Лира виоланың тағы бір әдісі - "бұрау" деп аталатын әшекей немесе әсемдік, онда ойыншы сол қолының саусақтарымен ашық сымдарды соғады. Бұл баритондағы симпатикалық жіптерді сору әдісінің бастауы болуы мүмкін. Кейде скрипканы қолында ұстап, лауренді ойнаған. Бұл практикаға алғашқы сілтеме Тобиас Хьюмнің Айрстың бірінші бөлігі (1605), ол Клаудио Монтевердидің Combattimento di Tancredi e Clorinda (1624) -ден бірнеше жыл бұрын жазылған, ол жиі пиццаконың ең алғашқы көзі ретінде аталады. Юмның шығармасында лира виоласында коллегно ойнау туралы да айтылған. Лира виоласының көптеген қолжазбалары сақталып қалды, бұл стильдің қаншалықты қызығушылыққа ие болғанын көрсетеді. Соңғы рет 1682 жылы Джон Плейфордтың соло лиралық скрипка үшін музыка жинағы жарық көрді. Барлығы Плейфорд 5 соло лира-виола музыкасының жинағын жариялады, бұл ең үлкен басылып шыққан жинақты құрайды (1651, 165[1], 1661, 1669 және 1682). Плейфордтың екінші жинағын даталау қиын, өйткені сақталған бірнеше томда соңғы нөмір жоқ. Кейбір дереккөздерде бұл жинақ 1652 жылы жиналған деп саналады. Пулленстің соңғы зерттеулері 1655 жылы деп болжайды. Франция, Германия және Швеция коллекциялары бар. Бірнеше лиралық скрипкалар үшін де шығармалар бар. Бұл стиль барокконың соңғы кезеңіндегі француз бас виола да ганба виртуоздарының шығармаларына әсер етті. XVII ғасырдағы соло лира-виола музыкасы сабақ ретінде анықталды. Әдетте бұл шығармалар би музыкасы, патриоттық музыка (негізінен лоялистер), таза аспаптық (прелюдия және симфония) немесе дүниенің вокалды музыкасы, көбінесе сол кездегі танымал әндердің транскрипциялары. Музыканттар әуенге еркін импровизациялауды, әсіресе әшекейлерді, бөліністерді, полифониялық текстураларды немесе өз музыкаларын қосуды қолданады. Лирада жиі әшекейлер қолданылады. Алайда, әшекейлік белгілер бір басылымда немесе қолжазбада да үнемі қолданылмаған. Бұл мәселе 16 ғасырда толық шешілген жоқ және әлі күнге дейін лира скрипкасы ойнатушылары мен редакторлары үшін ең қиын мәселелердің бірі болып табылады. ХХ ғасырда да лира-виола музыкасы кітапхана каталогтарында жиі қате анықталатын. Кейбір каталогтарда әлі күнге дейін осы қате атаулар сақталған. Лют және лира-виола музыкасының арасында айырмашылықты анықтау үшін музыкалық маманның мұқият зерттеуін қажет етеді. Сынған акордтар мен таблитура сызықтарынан төменгі жиектер музыканың лира-виоланы ойнауға жарамсыз екендігін анық көрсетеді. Сонымен қатар, кейбір каталогтар лира виола музыкасын дивизия музыкасымен біріктіреді. Бұл кішігірім мәселе болса да, лиралық скрипкалық музыка дәстүрлі түрде таблатурада орнатылады. Дивизия музыкасы дәстүрлі түрде қызметкерлердің нотасымен белгіленеді. Лира скрипкасының қайта жаңғыруымен кейбір композиторлар таблатураны қолдана отырып шығармалар жазды. Бұл композиторлардың арасында Марта Бишоп, Кэрол Герман (д-р Фрэнк Трафикантедің студенті) және Питер Х. Адамс (Кэрол Германның студенті) бар. Марта Бишоп пен Кэрол Герман музыканттарға лир...