Кіріспе
Үндістанның классикалық аспаптары шығарған шуылдау дыбысы Үндістанның классикалық музыкасында жавари - танпура, ситар, сурбахар, рудра вена және Сарасвати вена сияқты классикалық үн аспаптарына тән бай "шуылдау" дыбысын білдіреді. Жавари акустикалық құбылыстың өзіне немесе дыбыс тақтасындағы сырғаларды қолдап, осы ерекше әсерді тудыратын мұқият оюланған сүйек, пил сүйегі немесе ағаш көпірлерге сілтеме жасай алады. Ежелгі гректердің китараларында да, эфиопиялық лираларда да осыған ұқсас көпір қолданылады. Савари деп аталатын осыған ұқсас дыбыс эффектісі кейбір дәстүрлі жапон аспаптарында да қолданылады. Танпураның сырғасыз (тоқтатылмаған) және ситар мен сурбахардың сиырсыз бастық сырғаларының астында сиырдың дыбысын дәл анықтау үшін, түйіннің нақты орнын және оның қисық беттен жоғары биіктігін басқару үшін жавари көпіріне мақта жіптер орналастырылады. Бұл мақта жіптері хинди тілінде jīvā деп аталады, бұл "өмір" дегенді білдіреді және жіп дұрыс орнына ауыстырылғаннан кейін, жұлынған жіптен естілетін жарқыраған дыбысқа сілтеме жасайды. Бұл процесс "жавариді реттеу" деп аталады. Ойын ұзақ уақыт өткеннен кейін, саптың астындағы беті саптардың эрозиялық әсерінен тозығып кетеді. Дыбыс жұқа және өткір болады, сонымен қатар күйін реттеу де қиынға соғады. Содан кейін білікті, тәжірибелі шеберге бетін түзетіп, жылтырату керек, бұл "жавари жасау" ("'Javārī Sāf Karnā' немесе "Жавҳарды тазалау"). Бай және өте "тірі" резонанстық дыбыс үшін тонустық процесте үлкен сезімталдылық пен тәжірибе қажет. Нақты күйлеуде негізгілер аз қызықтырады, өйткені назар аударған тұрақты гармоникалар, әсіресе, сегіздіктер, бесіншілер, үлкен үштіктер және жіптің (негізгі) дыбысының кіші жетіншілері айқын естілуі керек. Нақты күйлеу үш деңгейде жүзеге асырылады: біріншіден, үлкен ілгектер арқылы, екіншісі, микро-тюнинг үшін күйлеу бұрандаларын мұқият ауыстыру арқылы және үшіншісі, танпурада, саптар мен көпірдің арасында өтетін мақта жіптерін одан да мұқият ауыстыру арқылы, оның қисығының зенитіне дейін.
In Indian classical music, javārī refers to the overtone rich "buzzing" sound characteristic of classical Indian string instruments such as the tanpura, sitar, surbahar, rudra veena and Sarasvati veena. Javari can refer to the acoustic phenomenon itself, or to the meticulously carved bone, ivory or wooden bridges that support the strings on the sounding board and produce this particular effect. A similar sort of bridge is used on traditional Ethiopian lyres, as well as on the ancient Greek kithara, and the "bray pins" of some early European harps operated on the same principle. A similar sound effect, called sawari, is used on some traditional Japanese instruments as well. Under the strings of tanpuras, which are unfretted (unstopped), and occasionally under those bass drone strings of sitars and surbahars which are seldom fretted, cotton threads are placed on the javari bridge to control the exact position of the node and its height above the curved surface, in order to more precisely refine the sound of javari. These cotton threads are known in Hindi as jīvā, meaning "life" and referring to the brighter tone heard from the plucked string once the thread has been slid into the correct position. This process is called "adjusting the javari". After a substantial time of playing, the surface directly under the string will wear out through the erosive impact of the strings. The sound will become thin and sharp and tuning also becomes a problem. Then a skilled, experienced craftsman needs to redress and polish the surface, which is called "doing the javari" ("'Javārī Sāf Karnā' or "Cleaning the Javārī'"). The rich and very much 'alive' resonant sound requires great sensitivity and experience in the tuning process. In the actual tuning, the fundamentals are of lesser interest as attention is drawn to the sustained harmonics that should be clearly audible, particularly the octaves, fifths, major thirds and minor sevenths of the (fundamental) tone of the string. The actual tuning is done on three levels: firstly by means of the large pegs, secondly, by carefully shifting tuning beads for micro tuning and thirdly, on a tanpura, by even more careful shifting of the cotton threads that pass between the strings and the bridge, somewhat before the zenith of its curve.
Тиімділігі
Жавари аспаптарының әдеттегі ұзын саптары бар, бұл дыбыс тақтасында саптар өте жазық параболалық қисық кең көпірден өтеді. Көпірдің қисығы ойнаудың оңтайлы деңгейіне, немесе толығырақ, әр саптың нақты амплитудасына дәл сәйкес жасалған. Кез келген жіп, берілген ұзындығы, тығыздығы, биіктігі және кернеуі, оның икемділігінің шегінде тартылуы керек, сондықтан тұрақты биіктікпен үйлесімді тербеліс. Танпураның жіптері дұрыс соққыланса, белгілі бір амплитудалы дыбыс шығады, ал дыбыс біртіндеп төмендейді. Осылай бірте-бірте өрістеп, жиілігіне қарай жоғары-төмен қозғалатын жіп көпірдің қисық бетін үнемі жағады. Дәл жайылатын жер біртіндеп еңіс беткейге көтеріледі, амплитуданың төмендеуіне байланысты, ақыр соңында ашық жіптің тынығу жағдайына ерітеді. Бұл күрделі динамикалық сонация процесінде ауыспалы жайылымдар саптың микро түйіндеріне жанасады, бұл кең ауқымды гармонияларды жандандыруға мүмкіндік береді. Аналогия ретінде дұрыс пішінді және жөнделген жавари призма арқылы ақ жарықтың сынуына ұқсас. Егер призманың өлшемдері мен сапасы дұрыс болса және оны дұрыс қолданса, құбылыс өздігінен пайда болады. "Бір-бірімен ойналған екі дауыссыз дыбыс сияқты бай дыбыспен ерекшеленетін суретшінің дауысында Жауар бар екені жиі белгілі, бірақ мұндай қолдану ерікті".
Құрылыс
Танпураның жаварисі жіптің астына мақта жіп салып, жақсы күйде күйделеді. Жіптің өзі де, оның қызметі де "джива" деп аталады. Жива жіпті диаметрі бойынша көпірден көтереді және қажетті орындылық пен реттемелікті береді. Живаны мұқият жылжыту арқылы көпірдің параболалық бетіндегі ауыспалы жайылымның реті шектеліп 'тұрмақталады'. Әрбір сырғаның ең жақсы дыбыс сапасы болатын көпірдің қисығына қатысты нүкте болуы керек. Оптималды резонанс пен ұсталу аймағында, одан әрі жақсы реттеу үшін аздап ойын болуы керек, онда дживаның қозғалғанын елестету мүмкін емес. Оптикамен қалып, дживаны ауыстыру камераның қолмен фокус етуіне ұқсас болады. Тәжірибелі "джавари жасаушылар" "джавари" белгілі бір жіп ұзындығына, өлшеміне, биіктігіне және белгілі бір амплитудаға сәйкес жасалуы керек деп келіседі. Ситардың негізгі сымдарының көпірінің қисығы симпатикалық резонанстық сымдарды (тарафтарды) тасымалдайтын негізгі көпірдің алдындағы кіші және төменгі көпірден өзгеше болады. Бұл жіңішке және қысқа саптар хоры тек негізгі саптарда ойналатын тондармен симпатикалық резонанспен қозғайтындықтан, жалпы амплитудасы кішірек, сондықтан қисықтық тегіс болады. Кез келген аспап үшін керемет дыбысталатын джавари жасау өте жоғары шеберлік пен тәжірибе талап етеді. Танпуралар - бұл джива жіптерімен әрдайым қолданылатын жалғыз аспаптар, сегіздік тамбуриден басқа. Ситар, Рудра-Вена, Сарасвати-Венаның барлығы да негізгі ойнайтын сымдар үшін параболалық кең жавари көпірлері бар. Сарод пен Сарангидің ситараға ұқсас шағын, жалпақ жавари көпірлерінде кейбір симпатикалық резонанстық саптары (тарафтар) бар. Ситардың жавары ойыншының қалауы бойынша жасалады, яғни "ашық", "хула" жарқын дыбысты жавари әсерімен, немесе "жабық" ("банда") салыстырмалы түрде қарапайым тонмен, немесе осы екеуінің арасында ("ғол"). Бұл таңдау ситара ойнатушының таңдауына және оның ойнау стиліне байланысты.