Кіріспе

Яһуди дінінде, yetzer hara - адамзаттың жамандық жасауға деген бейімділігін білдіретін термин. Бұл термин Тораның басында екі рет кездесетін "адам жүрегінің бейімділігі жамандыққа бағытталған" деген сөзден алынған (Жаратылыс 6:5 және Жаратылыс 8:21). Еврей тіліндегі "йецер" сөзі Жаратылыс кітабында екі рет кездеседі. Сондықтан да жүрегіміздің түпкілікті қалауы - жамандық. Алайда, Таурат заңының басында бата айтылған, ал ол болашақтағы баталарды алдын ала білдіреді. Дәстүрлі яһуди дінінде йецер хара - жын-періш күші емес, адамның тірі қалу үшін қажетті заттарды теріс пайдалануы. Осылайша, жеуге деген қажеттілік жезгер хараның әсерінен тамақпен айналысуға айналады. Ұрпақ болу қажеттілігі жыныстық қатынасқа айналады және т.б. Еврейлердің йетзер хара туралы түсінігі христиандық "күнә табиғаты" туралы түсінікке ұқсас, ол құмарлық деп аталады, бұл адамдардың күнә жасауға бейімділігі. Алайда, құмарлық түпкі күнәдан туындайды, ал йетзер хара Құдайдың жаратылысының табиғи бөлігі. Талмудтық трактат бойынша Авот де Рабби Натан, баланың жамандыққа деген бейімділігі жақсылыққа деген бейімділігінен 13 жасқа (бар-мицва) дейін артық болады, бұл кезде жақсылыққа деген бейімділік "туып-өнеді" және оның мінез-құлқын бақылай алады. Раввиндер: "Адамның зұлымдыққа деген бейімділігі қаншалықты күшті болса, оның зұлымдыққа деген бейімділігі де соғұрлым күшті болады", - деп айтқан.

Адамның күнәдан арылуға күші

Құдай адамды жақсылық пен жамандыққа бейім етіп жаратқан, бірақ әркімге жақсылық пен жамандықты таңдауды бұйырады. Қабыл мен Әбіл туралы баяндауда Құдай Қабылға былай дейді: "Егер жақсылық істесең, күнәларың кешіріледі. Ал егер жақсылық жасамасаң, онда күнә сенің қақпаңа аңтарылып, сені құмартады. Ал сен оған билік ете аласың ба?" - деп ескертеді (Жарату 7:4, 5). Орта ғасырдағы түсіндірмеші Раши былай деп түсіндіреді: "Оның құштарлығы сендерге болады", яғни, sini құштарлығы. Яғни, адам үнемі күнәға батуды аңсаған, "бірақ оны жеңе алсаң", яғни, егер адам қаласа, оны жеңе алады. Бұл сөздердің мағынасы мынау: егер әр адам шын жүректен күнәдан арылуға бел буса, ол оны жеңе алады. Бұл қиын болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін, және кейбір қалпына келтіруді қажет етуі мүмкін, бірақ ол әлі де мүмкін. Көптеген жаман қылықтар болса да, Исраилдің даналары адамдардың көпшілігі өздеріне тиесілі емес нәрсені "ұрлауға" (גזל) тартылады, ал аз адамдар басқалардың "жалаңаштығын ашуға" (גלוי עריות) бейімделеді, бұл азғындықтың елеусіз сөзі. Қалау туралы Шаллом Шабази (1619) оны "жан құбылысы" деп атайды және құмарлыққа ұшыраған адам оның тырнағына түспей, құмарлықты жеңудің жолдарын ұсынады.

Жамандықтың тұлғасы

Ежелгі яһудилердің кейбір топтары табиғаттан тыс зұлымдықтың бар екеніне сенген көрінеді, әсіресе құлаған періштелер (Өлі теңіздегі шиыршықтардағыдай), ал ецер хара апокрифтік емес дереккөздерде дәстүрлі христиандық пен исламның табиғаттан тыс Ібілісінен ерекшеленетін зұлымдықтың тұлғасы ретінде ұсынылады. Шайтанды аңыздан айырудың бұл үрдісі Вавилон Талмудынан және басқа да раввиндік еңбектерден кездеседі, мысалы: "Реш Лакиш: Шайтан, зұлымдық бейімділігі және Өлім періштесі бәрі бір ". Алайда, бұл және Талмудтың басқа да үзінділері шайтанның сыртқы өмір сүруін жоққа шығармайды, бірақ жамандықтың сыртқы және ішкі күштерінің синтезін жасайды. Сондай-ақ Исаак Ньютонның діни еңбектерінде де осындай көзқарас танытады.

әсеріне қарсы іс-қимыл

Раввиндер ғасырлар бойы жасаған көптеген заңдар адамның табиғи бейімділігінен аулақ болу үшін және күнә жасауды қиындату үшін "қорғау" болып табылады. Дәуіттің ихудқа (еркек пен әйелдің бір бөлмеде болуына тыйым салатын жарлық) және яһудилердің қоғамдық моншаққа кіргенде қалай әрекет ету керектігін сипаттайтын ережелері - бұл бірнеше мысал.