Кіріспе
Ингерентті юрисдикция - ағылшын ортақ құқығының доктринасы, жоғары соттың өзіне келіп түскен кез келген мәселені қарау үшін құзыреті бар, егер заң немесе ереже бұл билікті шектемесе немесе басқа сотқа немесе трибуналға айрықша юрисдикция бермесе. Бұл термин сондай-ақ мемлекеттік мекеме өз құзыретін конституция сияқты негізгі басқару құралынан алған кезде қолданылады. Англиядағы Bremer Vulkan Schiffbau und Maschinenfabrik v. South India Shipping Corporation Ltd. ісінде Лорд Диплок соттың ішкі құзыреттілігін әділетсіздікке қол жеткізу үшін оның қолданылуына жол бермеу үшін өзінің іс-әрекетін бақылаудың жалпы өкілеттігі деп сипаттады. Құқықтық құзыреттілік шамамен шексіз жағдайларға қатысты болып көрінеді. Соттың ішкі құзыреттілігін пайдаланудың төрт жалпы санаты бар: сот ісінің ыңғайлылығы мен әділдігін қамтамасыз ету; сот ісінің тиімділігін жоятын қадамдарды қабылдауға жол бермеу; іс жүргізуді теріс пайдалануды болдырмау; жоғары соттардың көмегімен және төменгі соттар мен трибуналдардың көмегімен немесе бақылауымен әрекет ету. Осылайша, өз құзыретін жүзеге асыру кең ауқымды ілім болып табылады, ол сотқа өз процестерін және оған қарастырылған іс-шараларды бақылауға мүмкіндік береді. Бұл құқық қандай да бір заңнан немесе заңнан емес, сотқа берілген іс жүргізуді бақылауға арналған өзіне тән өкілеттіктерден туындайды.
Inherent jurisdiction is a doctrine of the English common law that a superior court has the jurisdiction to hear any matter that comes before it, unless a statute or rule limits that authority or grants exclusive jurisdiction to some other court or tribunal. The term is also used when a governmental institution derives its jurisdiction from a fundamental governing instrument such as a constitution. In the English case of Bremer Vulkan Schiffbau und Maschinenfabrik v. South India Shipping Corporation Ltd, Lord Diplock described the court's inherent jurisdiction as a general power to control its own procedure so as to prevent its being used to achieve injustice. Inherent jurisdiction appears to apply to an almost limitless set of circumstances. There are four general categories for use of the court's inherent jurisdiction:
to ensure convenience and fairness in legal proceedings;
to prevent steps being taken that would render judicial proceedings inefficacious;
to prevent abuses of process;
to act in aid of superior courts and in aid or control of inferior courts and tribunals. As such, the exercise of inherent jurisdiction is a broad doctrine allowing a court to control its own processes and to control the procedures before it. The power stems not from any particular statute or legislation, but rather from inherent powers invested in a court to control the proceedings brought before it.
Канададағы ішкі құзыреті
Канаданың сот практикасына сәйкес, заңды заңды қолданудың негізгі шектеуі - бұл ілімді қолданыстағы заңға немесе ережеге қарсы қолдануға болмайды. Мұндай шектеудің ең айқын көрінісі Канаданың Жоғарғы Сотының College Housing Cooperative Ltd. v Baxter Student Housing Ltd. (1976) деген шешімінде көрсетілген, бұл сот ипотека алушы басқа да шығындар мен ауыртпалықтарға қарағанда басымдықты алу керектігін анықтауда юрисдикциядан тыс әрекет еткенін қарастырған іс болды. Канаданың Жоғарғы Соты сот заң шығарушы ерік-жігердің анық көрінісін жоққа шығара алмайтынын айтты және одан әрі былай деп шешті: Әрине, табиғи юрисдикция заңға немесе ережеге қайшы келмейтін түрде жүзеге асырыла алмайды. Оның үстіне, бұл ерекше және ерекше күш болғандықтан, оны тек аз мөлшерде және нақты жағдайда ғана қолдану керек. Өзге де шектеулер бойынша, заңды құзыреттілік туралы ілімді қолдану, заңды құзыреттілік жаңа материалды құқық ережелерін құру үшін қолданылмайды. Канаданың әр түрлі провинцияларындағы азаматтық іс жүргізу ережелері олардың соттарының ішкі құзыретіне байланысты әртүрлі қатынастарға ие. Онтариода азаматтық іс жүргізу ережесі Соттар туралы заңның ережелері болып саналады, сондықтан заң шығарушы ерік-жігердің көрінісі болып табылады. Оларды "Азаматтық ережелер комитеті" құрады және өзгертеді, ол он төрт судьядан және он үш басқа да заңгер қауымдастығына қатысы бар адамдардан тұрады, соның ішінде Бас прокурор немесе оның өкілі. Ережелер вице-губернатордың кеңестегі мақұлдауына жатады. Әрине, сот судьялары ережелерді жасауға қатысады, бірақ ережелер заң бойынша ереже болып табылады. Құқықтық құзыреттілік қағидасы Қағиданың айқын мазмұнына қайшы келмеуі мүмкін. Жаңа Шотландияда, керісінше, азаматтық іс жүргізу ережесін Соттастығы туралы заңның 46-бабына сәйкес Жоғары соттың және Апелляциялық соттың судьялары жасайды. Бас прокурор оларды жасауға қатысы жоқ және оларды Кеңестегі вице-губернатор мақұлдамайды. Жаңа Шотландия апелляциялық соты сот судьясы өзінің іс жүргізуін жүргізу үшін сот құзыретіне ие болу мүмкіндігін пайдалана алады деген ұстанымға келді.
Inherent jurisdiction cannot, of course, be exercised so as to conflict with statute or rule. Moreover, because it is a special and extraordinary power, it should be exercised only sparingly and in a clear case. Another restriction on the application of the doctrine of inherent jurisdiction appears to be that inherent jurisdiction cannot be used to create new rules of substantive law. The rules of civil procedure in various provinces in Canada have varying relationships with the inherent jurisdiction of their courts. In Ontario the Rules of Civil Procedure are considered to be regulations of the Courts of Justice Act, and thus an expression of legislative will. They are created and amended by a "Civil Rules Committee" which consists of fourteen judges and thirteen other persons involved in the legal community including the Attorney General or his representative. The rules are subject to the approval of the Lieutenant Governor in Council. The judges of the Court obviously have a part in the making of the rules, but the rules are regulations under the Act. Inherent jurisdiction cannot be used to conflict with the unambiguous expression of the Rules. In Nova Scotia, on the other hand, the Rules of Civil Procedure are made by the judges of the Superior Court and the Court of Appeal pursuant to s.46 of the Judicature Act. The Attorney General does not have a hand in their creation, and they are not subject to approval by the Lieutenant Governor in Council. The Court of Appeal for Nova Scotia has taken the position that a single judge of the court may use the inherent jurisdiction of the court to manage its own procedures.