Кіріспе

Б.з.б. 1-ғасыр / б.з. 1-ғасыр Еллинизм әсеріне түскен египет грамматигі және софисті, ежелгі египет грамматигі.

Апион Плейстонеикс (Ἀπίων Πλειστονίκου Apíōn Pleistoníkēs; б.з.б. 30–20 – б.з. 45–48 шамасында), сондай-ақ Апион Мохтос деп те аталады, ол Еллинизм әсеріне түскен египет грамматигі, софисті және Гомерге түсіндірме жазушы болған. Ол Сива оазисінде дүниеге келіп, біздің заманымыздың 1-ші ғасырының бірінші жартысында белгілі болды. Оның есімі кейде қатемен Апион деп жазылады, ал кейбір дереккөздер, мысалы Судада, оны Плейстонеик ұлы деп көрсетеді, ал басқалары Плейстонеик – тек тегі екенін және ол Посейдонның ұлы екенін дұрыс айтады.

Өмір

Апион Александрияда Аполлоний Софист (Александриялық Архибийдің ұлы) және Дидимнің шәкірті болды. Одан ол Гомер поэмаларына деген сүйіспеншілігін мұра етті. Ол белгісіз уақытта Римге қоныс аударды және Клавдий билігіне дейін грамматик Теоның ізбасары ретінде риториканы оқытты. Апион өзінің терең білімі мен шешендігімен ерекше даңққа ие болған көрінеді; бірақ ежелгілер оның әдемілікке құмарлығын бірауыздан айыптады. Ол өзінің еңбектерінде есімдерін атағандардың барлығының мәңгілікке дейін сақталатынын мәлімдеді; өзін ежелгі Грекияның ең ұлы философтарының қатарына қойды және Александрия өзі сияқты адамға ие болғаны үшін мақтан тұтуы керек деді. Дегенмен, оның еңбектерінің ешқайсысы бізге жеткен жоқ. Тиберий оны «симбалум мунди» деп атаған, бұл оның сөйлеуге құштарлығы мен мақтанғанына байланысты болған болуы керек. Ол грамматиктердің ең белсендісі деп есептеледі. Судаға сәйкес, оның тегі Мохтос (μόχθος) болған, бұл көбінесе оның білімін жетілдіруге жұмсаған құлшынысы мен еңбегін көрсетеді. Калигула тұсында Апион Грекияны аралап, Гомердің ұлы аудармашысы ретінде барлық жерде ең жоғары құрметпен қарсы алынды. Шамамен сол кезде, 38 жылы Александрия тұрғындары қалаларында тұратын яһудилерге наразылық білдіріп, олардың құқықтары мен жеңілдіктерін шектеуге тырысты. Олар император Калигулаға елшілік жіберді, оның басында Апион тұрды, өйткені ол шешен сөйлейтін және яһудилерге зұлымдықпен қаратын адам еді. Яһудилер де өздерінің елшілігін, оның басында Филон тұрды, жіберді. Бұл мәселеде Апион өкілеттігінен тыс әрекет еткен сияқты көрінеді, өйткені ол өз азаматтарының шағымдарын ғана емес, яһудилерге қарсы императордың ашуын оятуға тырысты, олар оған ескерткіш орнатудан бас тартты және оның қасиетті атымен ант беруден бас тартты. Бұл елшіліктің нәтижесі, сондай-ақ Апионның өмірінің қалған бөлігі белгісіз; бірақ егер оның жауы Иосиф Флавийдің айтуынша сенсек, ол өзінің тәртіпсіз өмір салтынан туған аурудан қайтыс болды.

Шығармалары

Апион бірнеше шығарма жазды, олардың ешқайсысы бізге жеткен жоқ. Аулус Геллиус еңбегінде сақталған "Андрокл мен арыстан" атты танымал әңгіме, оның "Египет таңғажайыптары" ("Aegyptiaca/Αἰγυπτιακά") атты еңбегінен алынған. Оның еңбектерінің сақталған үзінділері Etymologicum Gudianum, ed. Штурц, 1818 жылы жарияланған. Гомердің өлеңдері оның зерттеулерінің басты бөлігін құраған сияқты, себебі ол өлеңдер мәтінінің ең жақсы редакциясын жасаған ғана емес, сонымен қатар сөздер мен тіркестердің түсіндірмелерін сөздік түрінде (Λέξεις Ὁμηρικαί) және ақынның өмірі мен туған жері туралы зерттеулер жазған. Оның Λέξεις Ὁμηρικαί еңбегінің ең жақсы бөлігі Аполлонийдің Гомер лексиконына енген деп саналады. Апионның Гомер туралы еңбектерін Евстафий және басқа да грамматиктер жиі еске алады. Бес кітаптан тұратын Египет туралы еңбек (Αἰγυπτιακά), антикалық дәуірде жоғары бағаланған, себебі ол Египеттегі барлық көрнекті нысандардың сипаттамаларын қамтиды. Онда сонымен қатар яһудилерге қарсы көптеген шабуылдар да бар. Ұлы Александрды мадақтау. Жекелеген елдердің тарихы (Ἱστορία κατὰ ἔθνος, Suda s. v. Ἀπίων). Атақты тамашақор Апиций туралы. Римдіктердің тілі туралы (Περὶ τῆς ‛Ρωμαίων διαλέκτου). "Металлургиялық тәртіп". Андрокл мен арыстан және Дикеархия маңындағы дельфин. Апионның еңбектерінің ең маңызды үзінділері – Андрокл мен оның арыстаны туралы әңгіме және Дикеархия маңындағы дельфин туралы әңгіме.

Эпиграммалар

Судада Апион эпиграммалар авторы ретінде айтылады (с. vv. Ἀγύρτης, σπιλάδες, σφάραγον және τρίγληνα), бірақ оның сол грамматик екені нақты емес.