Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
сол аттас ауыл
the village of the same name
Мальборк – Польшаның Померания воеводиясындағы қала. Ол Мальборк округінің орталығы болып табылады және 2021 жылғы мәлімет бойынша 37 898 адам тұрады. Қала Ногат өзенінің жағасында, Померелия тарихи аймағында орналасқан. XIII ғасырда Тевтон орденінің рыцарьлары құрған бұл қала, XIII ғасырда орденнің штаб-пәтері ретінде салынған ортағасырлық Мальборк қамалымен әйгілі. Сонымен қатар, ол поляк патшаларының резиденцияларының бірі және маңызды ерте заманауи поляк институттарының ордасы болды.
Malbork is a town in the Pomeranian Voivodeship, Poland. It is the seat of Malbork County and has a population of 37,898 people as of 2021. The town is located on the Nogat river, in the historical region of Pomerelia. Founded in the 13th century by the Knights of the Teutonic Order, the town is noted for its medieval Malbork Castle, built in the 13th century as the order's headquarters, which was also one of the residences of Polish kings and seat of notable early modern Polish institutions.
Қалдықтың тарихы
Қала Пруссияда Ногат өзенінің шығыс жағалауында 1274 жылы Тевтон ордені құрған Орденсбург Мариенбург бекінісінің төңірегінде салынған. Қаланың да, бекіністің де (неміс тілінде Мариенбург, ал поляк тілінде Малборг немесе Малборк деп аталады) аты олардың қасиетті қамқоршысы – Құдай ана Марияның құрметіне берілген. Бұл бекініс Тевтон орденінің резиденциясы болып, Еуропаның ең ірі готикалық қамалына айналды. Он үш жылдық соғыс кезінде Мариенбург қамалы Тевтон ордені Богемиядан келген әскерлеріне кепіл ретінде берілді. Олар 1457 жылы қаланы Польша королі Казимир IV-ке өтемақы орнына сатты. 1457 жылдан 1772 жылға дейін қамал Польшаның патшалық резиденцияларының бірі болды. Польша корольдері жиі қалада тұратын, әсіресе жақын орналасқан Гданьск қаласына сапарлағанда. Астроном Николай Коперник те қамалға келген. 1410 жылы поляктар қамалды қоршауға алғанға дейін қала Тевтон орденімен өртеліп, қоршаудан кейін Тевтон орденінің бақылауында қалды. 1457 жылы, он үш жылдық соғыс кезінде, Тевтон орденінің чех жалдамалы әскерлері қаланы Польшаға сатты.
The town was built in Prussia around the fortress Ordensburg Marienburg, which was founded in 1274 on the east bank of the river Nogat by the Teutonic Knights. Both the castle and the town (named Marienburg in German and Malborg or Malbork in Polish) were named for their patron saint, the Virgin Mary. This fortified castle became the seat of the Teutonic Order and Europe's largest Gothic fortress. During the Thirteen Years' War, the castle of Marienburg was pawned by the Teutonic Order to their soldiers from Bohemia. They sold the castle in 1457 to King Casimir IV of Poland in lieu of indemnities. From 1457 to 1772 the castle was one of Poland's royal residences. Polish kings often stayed in the castle, especially when travelling to the nearby city of Gdańsk. Also, astronomer Nicolaus Copernicus visited the castle. The town was burned by the Teutonic Knights in 1410 before the siege of the castle by Poles, however it remained under Teutonic control after the siege. In 1457, during the Thirteen Years' War, the castle was sold to Poland by Czech mercenaries of the Teutonic Knights,
Қазіргі заман
Польшада Малборк поляк астығы және ағаш саудасының, сондай-ақ қолөнердің дамуының арқасында гүлденді. 1807 жылы Наполеон соғыстары кезінде француздар қалаға кірді, ал 1812 жылы Ұлы армия Ресейге қарай қала арқылы өтті. Кейіннен, бөлінген Польшадан Ұлы эмиграцияға қашқан көтерілісшілердің басты жолдары осы қала арқылы жүрді. Бірінші дүниежүзілік соғыста қала шайқастарға қатыспағанмен, соғыстың жағымсыз әсерлерін сезінді: босқындардың көптеп келуі, инфляция, жұмыссыздық және азық-түлік тапшылығы. Осының салдарынан Мариенбург Шығыс Пруссия провинциясының құрамына кірді. Веймар дәуірінде Мариенбург Польша, Германия және Данциг еркін қаласының шектес нүктесінде орналасқан еді. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін қалада экономикалық дағдарыс болды. 1920 жылдардың ортасында қысқа ғана уақытқа жақсарғаннан кейін, Ұлы депрессия Шығыс Пруссияда ерекше ауыр тиді. 1933 жылдың қаңтарында Гитлер мен нацистік партия билікке келді және бірден саяси қарсыластарын жоюға кірісті, сондықтан 1933 жылдың наурыз айындағы соңғы жартылай еркін сайлауда Мариенбург дауысының 54% нацистерге бұйырды. 1939 жылдың қыркүйек айында Польшаға неміс басқыншылығынан кейін, поляк азшылығының көшбасшылары тұтқындалып, концлагерлерге жіберілді.
Within Poland, Malbork flourished thanks to the Polish grain and wood trade and craft development. In 1807, during the Napoleonic Wars, the French entered the town, and in 1812 the Grande Armée marched through the town heading for Russia. and later on, one of the insurgents' main escape routes from partitioned Poland to the Great Emigration led through the town. There were no World War I fights, however, the town felt the war's negative effects: the influx of refugees, inflation, unemployment, and food supply shortages. As a result, Marienburg was included in the Regierungsbezirk Marienwerder within the German Province of East Prussia. During the Weimar era, Marienburg was located at the tripoint between Poland, Germany and the Free City of Danzig. The town was hit by an economic crisis following the end of World War I. After a brief recovery in the mid 1920s, the Great Depression was particularly severe in East Prussia. In January 1933, Hitler and the Nazi Party came to power and immediately began eliminating political opponents, so that in the last semi free elections of March 1933, 54% of Marienburg's votes went to the Nazis. After the German invasion of Poland in September 1939, leaders of the Polish minority were arrested and sent to concentration camps.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мариенбургтің шығысында орналасқан әуеайлақта Фокке-Вульф ұшақ зауыты құрылды. 1943 және 1944 жылдары АҚШ Әуе күштері екі рет бомбалады. Бүгінде әуеайлақ Польша әуе күштерінің 22-ші базасына тиесілі. Соғыс жылдары немістер қазіргі Вильбарк ауданында Сталаг XX B әскери тұтқын лагерін ашты, онда поляк, британдық, француз, бельгиялық, серб, итальяндық, австралиялық, жаңазеландиялық және канадалық әскери тұтқындар болды. Сонымен қатар, мәжбүрлі еңбек лагері және Сталаг XX B тұтқын лагерінің бірнеше бөлімшелері құрылды. Помераниядан қуылған поляктардың бір бөлігі немістермен қала маңында мәжбүрлі еңбекке тартылды. Қалада польшалық қарсыласы белсенді болды, олар жер астындағы польша баспасөзін және неміс концентрациялық лагерьлері мен түрмелері туралы ақпаратты жасырып тасыды, сондай-ақ Сталаг XX B-ден қашқан тұтқындарды Гдыня портына жеткізіп, теңіз арқылы бейтарап Швецияға эвакуациялауды ұйымдастырды. Соғыс аяқталар алдында қала бекініс жарияланды, нәтижесінде азаматтық халықтың көп бөлігі қашып кетті немесе эвакуацияланды, ал шамамен 4000 адам қалуды жөн көрді. 1945 жылдың басында Мариенбург Қызыл Армиямен нацистер арасындағы қырғын ошағы болды және дерлік толығымен қирады. Шайқас 1945 жылдың 9 наурызына дейін жалғасты. Қаланы Қызыл Армия басып алғаннан кейін қалған азаматтық халық жоғалып кетті, 1840 адамның тағдыры белгісіз. 1945 жылдың маусымында қала Польша билігіне берілді, олар сәуір айында келген болатын, және оны тарихи польшалық атымен – Малборк деп атады. Потсдам келісіміне сәйкес, қашып кетпеген неміс халқы жер аударылды. Жарты ғасырдан кейін, 1996 жылы Малборкта жаппай қабірден 178 мәйіт табылды, ал 2005 жылы тағы 123 мәйіт табылды. 2008 жылдың қазан айында Малборктағы жаңа қонақүйдің іргесін қазу кезінде 2116 адамның сүйегі бар жаппай қабір табылды. Барлық өлгендердің 1945 жылға дейінгі Мариенбургтің неміс тұрғындары екені анықталды, бірақ оларды жеке-жеке анықтау мүмкін болмады, сондай-ақ өлім себептері де нақты анықталмады. Польша тергеушілері денелердің, кейбір өлі жануарлардың сүйектерімен бірге, Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында кең таралған тиф ауруының таралуын болдырмау үшін көмілген болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Осыған байланысты тергеу 2010 жылдың 1 қазанында тоқтатылды, өйткені қылмысқа қатысты ешқандай негізді күдік табылған жоқ. Өлгендердің көп бөлігі әйелдер мен балалар еді, олар аштықтан, аурулардан, суықтан немесе соғыс қимылдарының салдарынан қаза тапқан болуы мүмкін, сүйектердің тек бір бөлігінде ғана оқтан жараланған іздер табылды. 2009 жылдың 14 тамызында барлық өлгендердің сүйектері Германия шекарасынан алыс емес, Польшаның Померания аймағындағы Старе-Чарноводағы неміс әскери зиратына қайта жерленді.
During World War II a Focke Wulf aircraft factory was set up at the airfield to the east of Marienburg. It was bombed twice by the USAAF in 1943 and 1944. Today the airfield belongs to the 22nd Air Base of the Polish Air Force. During the war, the Germans established the Stalag XX B prisoner of war camp in the present day district of Wielbark, among the prisoners of which were Polish, British, French, Belgian, Serbian, Italian, Australian, New Zealand and Canadian POWs. Also a forced labour camp was established, and several forced labour subcamps of the Stalag XX B POW camp. Some expelled Poles from Pomerania were enslaved by the Germans as forced labour in the town's vicinity. The Polish resistance was present in the town and would smuggle underground Polish press and data on German concentration camps and prisons, and organize transports of POWs who escaped the Stalag XX B to the port city of Gdynia, from where they were further evacuated by sea to neutral Sweden. Near the end of World War II, the city was declared a fortress and most of the civilian population fled or were evacuated, with some 4,000 people opting to remain. In early 1945, Marienburg was the scene of fierce battles by the Nazis against the Red Army and was almost completely destroyed. The battle lasted until March 9, 1945. Following the town's military capture by the Red Army, the remaining civilian population disappeared; 1,840 people remain missing. In June 1945, the town was turned over to Polish authorities who had arrived in the town in April and renamed it to its historic Polish name, Malbork. The German population that had not fled was expelled in accordance with the Potsdam Agreement. Half a century later, in 1996, 178 corpses were found in a mass grave in Malbork; another 123 were found in 2005. In October 2008, during excavations for the foundation of a new hotel in Malbork, a mass grave was found containing the remains of 2,116 people. All the dead were said to have been German residents of pre 1945 Marienburg, but they could not be individually identified, nor could the cause of their deaths be definitely established. A Polish investigation concluded that the bodies, along with the remains of some dead animals, may have been buried to prevent the spread of typhus, which was extant in the turmoil at the end of World War II. The investigation was thus closed on 1 October 2010 as no justifiable suspicions of any crime were found. Majority of the dead were women and children most likely dead from hunger, diseases, cold and as collateral casualties of war operations, only a few of the bones had markings showing possible gunshot wounds. On August 14, 2009, all the dead people's remains were buried in a German military cemetery at Stare Czarnowo in Polish Pomerania, not far from the German border.
Соғыстан кейінгі кезең
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала поляктармен біртіндеп қайта толықты. Көптеген поляктар КСРО қосып алған польшалық аймақтардан қуылды. 1946 жылдың ақпан айында қала халқы 10 017 адамды құрады, кейін 1965 жылы 28 292 адамға, ал 1994 жылы 40 347 адамға дейін өсті. Осының салдарынан, Ескі қалалық әкімшілік ғимаратынан, екі қала қақпасынан және Сент-Джон шіркеуінен басқа, Ескі қала ауданында Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі ешқандай ғимарат қалмады. Мұнда 240 қабір бар, олардың көп бөлігі екі соғыста, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстағы Сталаг XX B лагерінде қаза тапқан әскери тұтқындарға арналған.
After World War II, the town was gradually repopulated by Poles, many expelled from Polish areas annexed by the Soviet Union. In February 1946, the population of the town reached 10,017 people, then by 1965 grew further to 28,292 and by 1994 to 40,347. As a result, with the exception of the Old Town Hall, two city gates and St. John's church, no pre World War II buildings remain in the Old Town area. with 240 graves, mostly of POWs who died in the area during both wars, especially in the World War II Stalag XX B camp.