Кіріспе

Испаниядағы жылжымайтын мүлік балдырлары - бұл Испаниядағы жылжымайтын мүлік бағаларының ұзақ мерзімді баға өсуінің құлдыраған бөлігі. Бұл ұзақ мерзімді бағаның өсуі 1985 жылдан 2008 жылға дейін әртүрлі кезеңдерде орын алды. Тұрғын үй балдырларын үш кезеңге бөлуге болады: 1985-1991 жылдар аралығында, бұл кезеңде тұрғын үй бағасы үш есеге өсті; 1992-1996 жылдар аралығында, бұл кезеңде тұрғын үй бағасы біршама тұрақты болды; 1996-2008 жылдар аралығында, бұл кезеңде тұрғын үй бағасы қайтадан таңғажайып өсті. 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысымен қатар бағалар төмендей бастады. 2013 жылы Лондондағы IHS Global Insight компаниясының экономисті Радж Бадиани тұрғын үйлердің құны 2007 жылдан бері 30 пайызға төмендеп, 2015 жылға қарай үй бағасы ең жоғары деңгейінен кем дегенде 50 пайызға төмендейді деп болжады. Алсиди мен Гростың айтуынша: "Егер құрылыс қазіргідей жоғары қарқынмен жалғаса берсе, көпіршіктің сіңу процесі 30 жылдан астам уақытқа созылады".

Бұзықтың болуы

Спекулятивтік көпіршіктің нақты анықтамасы болмаса да, Испания көпіршігі жағдайында ЖІӨ мен жалақының орташа өсуі 3% және өмір сүру бағасының жыл сайынғы өсуі 17% -ға дейін айырмашылықтар байқалды, бұл тұрғын үй бағасының жалақы мен орташа ЖІӨ-ден 6 есе тез өскенін көрсетеді. 2007 жылдың тамызында АҚШ-тың жылжымайтын мүлік пузыры жарылып, субстандартты ипотекалық немесе қоқыс ипотекалық дағдарыстан кейін жарылды. Испанияның Ұлттық статистика институты тұрғын үйді сатып алу мен сатудың қатты төмендеуін (2008 жылдың бірінші тоқсанында 27%) және ипотекалық несиелердің қысқаруын (2008 жылдың қаңтарында 25%) жариялағаннан кейін, бұл Испанияның көпіршігі жарылған сәт деп саналады. Құрылыс компаниялары, бағаның өсуінің негізгі пайда алушылары, бұзықтың бар екенін жоққа шығарып, қызығушылықты "мифті", сондай-ақ құрылыс бизнесіне тікелей байланысты басқа салалар, олар үшін бұзық болмаған, бірақ жай ғана "тұрмыстық-тұрмыстық бум" болды. Өз кезегінде, экономикалық жағдайға келіспейтін, тұтынушылармен көбірек байланысты, негізінен бағаның өсуі мен тұрғын үйге қол жетімділіктің қиындықтары әсер еткен секторлар сол деректерді кері мағынада бағалауға тырысты, басқа топтар әлеуметтік сын және Жасыл қозғалыстың құрамында. Болашақтағы нарықтың дамуы жеке адамның нақты мінез-құлқына әсер етеді. Яғни, егер көптеген әлеуетті сатып алушылар бағаның болашақта төмендеуі жақын деп есептесе, олар сатып алу үшін осы жағдайдың орын алуын күтуді таңдай алады. Бұл қазіргі сұраныстың төмендеуіне әкеледі, сондықтан нақты бағалар төмендейді. Егер адамдар өсім күтіп тұрса, дәл сол процедура керісінше орындалады. Екінші жағынан, Испаниядағы тұрғын үй нарығын сипаттайтын ашықтықтың жоқтығы жағдайды нақты бағалауға кедергі келтірді: төменде көріңіз, бір субъекті бір уақытта тыныш және алаңдаулы хабарлар жіберсе, статистика ешқашан жүйелі болған жоқ және шашыраңқылықпен сипатталды, олар қарама-қайшы емес, бірақ жасырын салықтық жылжымайтын мүлік нарығының бөлігі болып қала берді, ішінара қара ақшамен немесе сыбайлас жемқорлық түрінде қозғалған кезде. Осы тұрғыда кейбір мамандар тіпті экономикалық мүдделерге негізделген байланыс құралдарының ашықтығы мен құпиялылығы туралы кампанияны айыптап, тұрғын үй бағасының көтерілуінің шынайы сипатын атауға жол бермейтін. Қалай болғанда да, 2008 жылдың алғашқы айларында испандық тұрғын үй нарығының қарқынды төмендеуі кейбір экономистерге (Федералды резервтің бұрынғы төрағасы Алан Гринспен сияқты) спекуляциялық көпіршік пен оның жарылуы туралы сөйлеуге мүмкіндік берді. Осыған ұқсас, 2008 жылдың сәуірінде құрылыс компаниялары мен құрылыс салушылар "базардағы бағалардың едәуір төмендеуі және ()) тұтынушылардың жарылып кетуі" туралы мәлімдеме жасады, бұл жылжымайтын мүлік активтерінің асыра бағалауын жанама түрде мойындап, секторға және, осылайша, бүкіл испан экономикалық құрылымына панорамалық көлеңке түсірді. 2009 жылы әлі ешкім күмән келтірмеген еді, бүкіл әлемде үлкен спекулятивтік жылжымайтын мүлік көпіршігі жарылды, бұл Испанияда ерекше зардап шекті, сондықтан терең экономикалық рецессия болды. 2005 жылы Мадридтегі АҚШ елшілігінің жеделхатында айтылғандай, сол кездегі өте елеулі шамадан тыс бағалау белгілері ескертуге болатын, себебі, сол жеделхатқа сәйкес, негізгі тараптардың ішкі қысымы кезінде өзгермейтін қолайсыз заңнамаға сәйкес жалға алу нарығының тепе-теңдігінің болмауы. Сонымен қатар, бұл сәттілік туралы болжам жасады, бұл, көпіршік жарылып, қаржылық жағдай күшейген кезде, билікте болатын үкімет мерзімінен бұрын сайлауды шақыртып алмақ еді.

Жағдайдың жалпы бағалары

Егер жылжымайтын мүлік нарығы туралы фактілер оның күндері қабылданған болса, біз әртүрлі қатысушылармен, әрқашан осындай деректерді жасайтын бағалаумен келіспейтінін көреміз. Испанияның сол банкі спекулятивтік көпіршіктің айналасында болған идеяны қабылдамады:Банк Испанияның айтуынша, тұрғын үй нарығында жүргізілген жұмыстың нәтижелері тепе-теңдік немесе көпіршік гипотезасын қолдамайды, керісінше, Испанияның жылжымайтын мүлік нарығындағы жағдай 2004 жылдың соңында қолайлы тұрғын үйлерді асыра бағалаумен сипатталған, байқалған бағалар мен бағалар арасындағы айырмашылықты ұзақ мерзімді негізде түсіндірген. Алайда, осы ұйымның ресми есептерінде жылжымайтын мүлік активтерінің жоғары бағалануы да танылған және 2002 жылы тұрғын үйдің ықтимал амортизациясы туралы ескертілген. 2003 жылы Гарсия Монтальво Испанияда жылжымайтын мүлік көпіршігінің пайда болуы туралы алғашқы мақалалардың бірін жариялады. Спекулятивтік көпіршіктің бар екенін жоққа шығарып, активтердің шамадан тыс бағалануын қабылдағандар Испания экономикасының жақсы жағдайын, жұмыспен қамту және тұрақты өсу деректерін және өте төмен төлемдерді өтеуді бағалап, бағалардың өсуін сұраныстың қысымына байланысты деп түсіндірді. Теңгерімнің екінші шетінде күтпеген салдары болатын жылжымайтын мүлік көпіршігінің алдында деп бағалағандардың сын-пікірлері болды: Көптеген жылдар бойы дамып келе жатқан ғаламат спекулятивтік [ылғалсыз мүлік] көпіршігі, оны Экономист (2005 жылдың 18 маусымы) капитализм тарихындағы ірі спекулятивтік процесс деп сипаттады. Жалпы алғанда, сыншыл позициялардан Испания экономикасының құрылыс индустриясына тәуелділігі, сондай-ақ шамадан тыс қарыз ұзақ мерзімде экономикалық рецессияға әкелуі мүмкін екендігі расталды, әсіресе пайыздық мөлшерлеменің өсуі үшін, бұл ішкі тұтынуды құлдыратып, жұмыссыздық деңгейін және дефолт деңгейін арттырды, ақырында жылжымайтын мүлік активтерінің құнсыздалуына әкелді.

Динамикасы

Испанияда тұрғын үй иелерінің саны 80%-дан асады. Өз үйіне ие болуды 1960 және 1970 жылдары үкіметтер көтермеледі, сондықтан ол испан психикасының бір бөлігіне айналды. Сонымен қатар, салықтық реттеу меншік құқығын ынталандырады: ипотекалық төлемдердің 15% жеке табыс салығынан шегеріледі. Сонымен қатар, ең ескі пәтерлер инфляцияға сәйкес емес жалға алу бағасымен бақыланады және үйден шығару баяу жүреді, осылайша жалға алуды ынталандырмайды. Банктер 40 және жақында 50 жылдық ипотека ұсынды. Қорқынышта болғандай, шабуыл-сайыс көпіршігі жарылған кезде Испания ең нашар зардап шеккен елдердің бірі болды. Еуростат мәліметінше, 2007 жылдың маусымы мен 2008 жылдың маусымы аралығында Испания құрылыс қарқыны ең қатты төмендеп кеткен еуропалық ел болды. 2008 жылы жаңа құрылыстар тоқтап қалды, бірақ сатушылар үлкен жеңілдіктер ұсынуға батылдық танытпағандықтан, бастапқыда бағалар салыстырмалы түрде тұрақты болды. 2008 жылдың соңында ұлттық орташа баға 2,095 евро/м2 болды. 2007 жылдың шілдесі мен 2008 жылдың маусымы аралығында нақты сатылымдар орташа есеппен 25,3% төмендеді (жоғалудың көп бөлігі осы кезеңнің 2008 жылы болған). Кейбір өңірлер басқаларға қарағанда көбірек зардап шекті (Каталония осыған байланысты 42,2% -ға төмендеді, ал экстремадура сияқты халық саны аз аймақтар осы уақыт аралығында тек 1,7% -ға төмендеді). АҚШ-тың көп бөлігінен айырмашылығы, бірақ Еуропаның көптеген елдеріндей, Испания ипотекалық несиелерді қайтарып алу мүмкін емес борыш ретінде танымайды. Жылжымайтын мүлік бағасы төмендеп, несиелердің 60%-ын ғана құрайтын болғандықтан, үйден шығарылғандардың өздері иелік етпейтін мүлік үшін үлкен қарыздары бар.

Сатылған үйлердің бағасы мен саны

Испания банкі есептерінде 1976 жылдан 2003 жылға дейін Испанияда тұрғын үй бағасы нақты мәнде екі есеге өсті, бұл номиналды мәнде 16 есеге көбейді. 1997-2006 жылдар аралығында Испанияда тұрғын үй бағасы номиналды мәнде 150% -ға өсті, бұл нақты мәнде 100% -ға тең. 2000 жылдан 2009 жылға дейін 20 миллион тұрғын үйдің қатарына 5 миллион жаңа тұрғын үй қосылды. 2008 жылы жылжымайтын мүлік нарығы тез төмендей бастады, ал үй бағасы сол жылы 8%-ға төмендеді. 2007-2013 жылдар аралығында Испаниядағы тұрғын үй бағасы 37% төмендеді. Испанияда жыл сайын миллионға жуық үй салынады, бұл Германия, Франция және Англия елдерінің жиынтығынан көп.

Жылжымайтын мүлік бойынша қарыздар

Бұл жағдайдың басты әсерінің бірі - тұрмыстық қарыздың өсуі. Тұрғын үйді сатып алу, не өмір сүру, не инвестиция салу үшін ипотекалық несиелер арқылы жүзеге асырылатындықтан, бағаның өсуі қарыздың өсуін білдіреді. Испанияның қарыздылығы он жылдан аз уақыт ішінде үш есеге өсті. 1986 жылы борыштық 34% -ды құраса, 1997 жылы 52% -ға дейін өсті, ал 2005 жылы 105% -ға жетті. 2006 жылы халықтың төрттен бірі 15 жылдан астам мерзімге қарыздар болды. 1990 жылдан 2004 жылға дейін ипотеканың орташа мерзімі 12 жылдан 25 жылға дейін өсті. Испания банкі 2006 жылы отбасылардың жинақ ақшасын қарыздар басып кеткенін хабарлады. Іс жүзінде, Испания банкі жыл сайын Испанияның тұрмыстық қарыздың жоғары деңгейі туралы ескертті, бұл институттың пікірінше, тұрақты емес. 2006 жылдың соңында жеке қарыз 832,289 миллиард евроны құрады, бұл жыл сайын 18,53% -ға өсті және 2010 жылдың аяғына қарай 1 триллион евроға жетті. Испания банкі құрылыс саласының тым қарызға батқаны туралы да ескертті. Испанияның сауда палаталарының президенті Хавьер Гомес Наварро Қаржы журналистерінің қауымдастығы ұйымдастырған іс-шарада "жеке меншік" субъектілері тұрғын үй саласына қарыздың 30% -ын "ешқашан қалпына келтірмейді" деп мәлімдеді. Испания банкі мәліметінше, бұл қарыз 325,000 миллион евроны құрады, 2009 жылдың желтоқсанына 96,824 миллион еуро нашар несиелер болды. Палаталардың президенті Испанияның қаржы жүйесі дағдарыстың олардың активтеріне әсерін мойындамағанына өкініш білдірді, сондай-ақ Испания банкі бұл бүкіл қаржы секторының жауапкершілігі екенін растады: "Испанияда қаржы жүйесінің жақсы емес екенін мойындау ешқашан қаламады, өйткені бұл банк секторын саясатты қайта капиталдандыруға мәжбүр етер еді. Мемлекет саясатының мақсаты уақыт жинап, банктерді жеңілдетіп қайта капиталдандыру болды, бірақ уақыт бітіп барады". R. R. de Acuna & Asociados деген жылжымайтын мүлік консалтингтік фирмасының айтуынша, елдің 67000 құрылысшысының жартысынан көбін "зомбилер" деп атауға болады. Испания банкі мәліметінше, несиелердің жалпы сомасы бойынша тұрмыстық күмәнді несиелердің үлесі 2005 жылғы 0,8%-дан 2011 жылы 6,2%-ға дейін өсті.