Кіріспе

Канададағы саяси мәселе Канададағы монархистер мен республикашылар арасындағы пікірталастар 1867 жылы елдің Конфедерациясына дейін жүргізіліп келді, бірақ 1837 жылғы көтерілістерден кейін бұл маңызды емес. Республикашылдықты ашық қолдау 19 ғасырдың басында патриоттардан, 1869 жылы Қызыл өзен метистерінен және 19 ғасырда фениандардың кішігірім әрекеттерінен ғана келді. Алайда, конституциялық құқықтағы өзгерістерге сәйкес, Канаданың ерекше монархиясы құрылды, 1960-шы жылдары Квебектің национализмі пайда болды және Канаданың национализмі эволюцияланды, монархияның мәдени рөлі мен маңыздылығы өзгерді және кейде кейбір шеңберлерде сұраққа ұшырады, ал басқаларында қолдауды жалғастырды. 2005 жылы республика туралы пікір алмасуда халықтың 0,6 пайызы ғана белсенді түрде қатысқан. Канаданың Монархистік лигасының бас атқарушы қызметкері Роберт Финч монархияға ең үлкен қауіп республикашылдық емес, "бұлар бей-жайлық" деп мәлімдеді.

Алғашқы 100 жыл

XIX ғасырдың басында Канададағы британдық колонияларда реформаға ұмтылған топтар пайда бола бастады. Олардан Канадаға АҚШ стиліндегі республиканы қалаған Уильям Лайон Маккензи мен Луи Джозеф Папино пайда болды. Олардың себептерін сол кездегі вице-губернаторлар мен атқарушы кеңестердің мүшелері, сондай-ақ колонистердің көпшілігі қарсы алды, олар Таққа қарсы емес еді. Дегенмен, 1867 жылы Конфедерацияға дейін жаңа саяси құрылым республикалық немесе монархиялық басқару формасын қабылдауы керектігі туралы пікірталас болды. 1950 жылдардың соңында Алистер Хорн Канаданың мәдени қоспасы өскенде, монархия жоғары бағаланатынын байқады: "Оның ең төменгі ортақ атаушысы ретінде, британдық, француз немесе украиндық шыққан ортақ канадалықтарға, корона - бай және күшті американдықтарға жетпеген бір нәрсе. Ол өзін өзгелерден жоғары сезініп жатады". Алайда, сонымен бірге, ол бұл институттың Квебекте күмәнге ұшырағанын және кейде оны "колониалды ақау" деп санағанын атап өтті, бірақ бұл канаддықтардың ағылшындарға қатысты төмендеу комплексі бар деген теорияға негізделген. Сонымен қатар, 1959 жылы Королеваның гастрольдік сапарына дейін дау туындады, өйткені Канаданың радио хабар тарату корпорациясының тұлғасы Джойс Дэвидсон NBC Today Show бағдарламасында Дейв Гарроуэймен сұхбаттасып: "Көптеген канадалықтар сияқты мен де Королеваның сапарына немқұрайдымын" деді. Кейіннен CBC-ге ашулы канадалықтардың телефон қоңыраулары мен Дэвидсонды қолдаған хаттар келіп түсті. Кооперативтік одақтастық федерациясының парламенттік мүшесі Франк Ховард Дэвидсонмен келісті, бірақ көбісі бұған келіспеді, кейбіреулері премьер-министр Джон Дифенбеккерден "бірдеңе жасаңыз" деп талап етті. Алайда 1968 жылғы конституциялық конференцияға қатысқан квебектіктер монархия жақсы жұмыс істеді және талқылауға жатпайды деп келісті. 1966 жылы Канада королевасының күйеуі, Эдинбург герцогы Филип Монреаль, Оттава және Торонто арқылы патшалық сапарға шыққанда, ол егер канадалықтар монархияны пайдалы деп таппаса, патшалық отбасының бірде-бір мүшесі қарсылық білдірмей, одан құтылуы мүмкін екенін айтты. Канаданың монархистік лигасы кейін айтқандай, "бұл ерекше ашық пікір - сөзсіз, егеменнің көзқарасын бейнелейтін - Оттавада және бүкіл елде осындай республикалық сезімді ашық талқылауға мүмкіндік берді, нәтижесінде шамамен 60 жылдан кейін бұл мекеме жақсы жұмыс істейді және Канада конституциясында бекітілген". Кейбір ғалымдар, мысалы Тед МакУинни, бұл ұсыныстарды қолдады; бірақ, оларға басқалар қарсы болды, мысалы, The Globe and Mail редакциялық кеңесі және сенатор Юджин Форси, үкімет "қысқа таяқпен құйрық ұясын қозғауға" қол жеткізді деді. Сол жылы Реджинада (Саскачеван) өткен бірінші министрлер конференциясынан провинциялық премьерлер (Квебектің премьері де сол) монархияны өзгерту үшін федералды үкіметтің біржақты әрекеті деп санаған нәрсеге қарсы мәлімдеме жасады және "патшаның орнына соңғы билік ретінде генерал-губернаторды тағайындауға және босатуға қарсылық білдірді" - бұл 1979 жылғы кездесудің соңында қайталанған хабар.

Карл III билік құрған

Елизавета II-нің 2022 жылдың қыркүйегінде қайтыс болғаннан кейін Канаданың премьер-министрі Джастин Трюдо Канададағы монархияның рөлі талқылауға жатпайтынын және жақын болашақта Канаданың монархияны алмастыратынын көрмейтінін мәлімдеді. Ұлыбританияның Лондон қаласында король Карл III-мен жеке кездесуі кезінде Трюдо монархия Канадаға "тұрақтылық" ұсынатынын айтты. Бланше үкіметтің баламалы түрін ұсынған жоқ. Парламент 266 дауыспен 44 қарсы дауыспен бұл ұсынысты қабылдамады. Парламенттің көпшілігі бұл қадамды саяси трюк деп айыптады. Жазылған аз нәрселердің ішінде Эндрю Коэн Канаданың конституциялық монархиясы "тазасыз" және "шағын ойлы" екендігі туралы шағымданады, ешқандай баламалы жүйені ұсынбайды; дегенмен ол конституциялық түзету процесіне "ұлттық референдум" және "азаматтар жиналысы" қосылуы керек деп мәлімдеді. Оттава университетінің зейнеткер профессоры Джон Э. Трент Ottawa Citizen-те генерал-губернаторды мемлекет басшысы етіп тағайындауға ұсыныс жасады және бірнеше жыл бұрын "Торонто газетінің" ұсынған идеясын қайта өңдеу, Канада орденінің офицерлері кеңсеге кімді орналастыратынын таңдауы керек деп мәлімдеді, бұл Крис Селли Ұлттық поштада мемлекет басшысы мен Канада орденін саясаттастыратын нәрсе деп мәлімдеді. Селли сонымен қатар "реформаны қолдауға арналған ең таңғажайып дәлел - бұл [монархия] "жетілмеген" ұлтты бейнелейді" деген түсінік" деп пікір білдірді және оған жауап ретінде Макдональд Лориер институтының Эндрю Вудриктің сөздерін келтірді: "Бізде әскери ұшақтар мен кемелер жоқ. Біз паспорттарды өңдей алмаймыз. Бізде маңызды медициналық процедуралар үшін бір жылдық күту тізімі бар. Біз ештеңе жасай алмаймыз. Мүмкін, біздің конституциялық архитектурамыз бізді ұзақ жасөспірімдікке ұшыратуда емес шығар". Джозеф Бриннің айтуынша, "монархияға қарсы жалпы көзқарас - егер канадалықтар монархияға тек қана назар аударса, оны қабылдамайды. Бірақ олар бұлай етпейді, сондықтан олар бұлай етпейді". Ол канадалықтардың монархияның маңызды емес екеніне сенетінін және сол себепті қазірдің өзінде Корольді ауыстырудан гөрі маңызды мәселелер бар деп санайтынын, сондай-ақ монархияның табиғи түрде маңызсыз болып кетеді деген үміт бар екенін айтты, "бірақ, бұл ешқашан болмайды, және өте аз адамдар итермелеуге дайын". Брин конституциялық монархияға ешқандай альтернатива жоқ екенін атап өтті. Лорд Эшкрофт сауалнамаға қатысқан канадалықтар Канада монархиясы туралы кез келген болашақ референдумда олардың не таңдау керектігін нақты білгілері келетінін айтты. Чарльздің таққа отырғызуы алдында CBC News-ке берген сұхбатында ханшайым Анна корольдік отбасы монархия туралы сауалнамалармен айналыспайтынын және институттың маңыздылығы туралы талқылауды түсіндірді. Бірақ, ханшайым: "Менің ойымша, бұл - осы мәселені талқылау керек болатын сәт". Ол тек "монархия конституция арқылы ұзақ мерзімді тұрақтылықты қамтамасыз етеді, бұл басқа жолмен келу өте қиын [ ] мен кейде біз тек жақсылықты атап өтуіміз керек деп үміттенемін" және "басқаларға қызмет ететін және оларға қызмет ететін адамдарға назар аудару элементі" және ұзақ мерзімді перспективада оны [ұмтылыңыз] ". Бұл қысқа мерзімдік емес. Сіз ұзақ уақыт бойы сол жерде боласыз".

Тек қана Канада монархының ұсыныстары

Канада монархтары барлық одақтас мемлекеттердің өз монархтары болуы керек деп ұсынды. Бұл фигура Виндзорлар әулетінен шыққан болуы мүмкін; 2011 жылы ханзада Гарри Канаданың патшасы болуы керек деп ұсынылды. Канада монархының тұңғыш ұлттардан шыққан болуы, мұрагерлік монархия немесе таңдамалы монархия ретінде ағылшын, француз және тиісті жергілікті Канада тілінде үштілділік талаптары бар болуы ұсынылды. Алайда, мұндай өзгерістерді халық та, ресмилер де қолдаған жоқ.

Сауалнамалар

Канада монархиясы туралы сауалнамалар 1990 жылдан бері тұрақты түрде өткізіліп келеді, әдетте корольдік турнемен немесе басқа да ірі корольдік оқиғалармен сәйкес келеді. 2008 жылы Питер Бойс жоғарыда аталған онжылдықтан бері жүргізілген сауалнамалар монархияға деген наразылықтың артып келе жатқанын көрсетті, бірақ нақты сауалнама нәтижелеріндегі ішкі қарама-қайшылықтарды да атап өтті. Канадалықтардың сауалнамасына қатысты лорд Эшкрофт 2023 жылы "патшалық байлықтардың көтеріліп, құлдырап жатқанын" атап өтті. Монархистер Канада монархиясы туралы сауалнамада "британдық" деген дұрыс емес қосымша сөзді қолдану немесе Канаданың мемлекет басшысы шетелдік екенін білдіру нәтижелерді бұрмалайды деп мәлімдейді, ал республикашылар "қатаң" немесе "жою" деген сөздерді қолдану туралы да солай дейді. 2002 жылы сауалнамаға қатысқандардың басым көпшілігі премьер-министрді мемлекет басшысы деп санайды, тек бес пайызы оның патшайым екенін білген.

2000 жылдар

EKOS Research Associates 2002 жылы Елизавета II-нің Алтын юбилейі жылы монархияға қатысты "қалайша екіжақты көзқарастар" болды, "институционалдық жаңартуды алға жылжыту үшін аз келісім болды" деген қорытындыға келді. Респонденттер корольдік отбасының маңыздылығына қатысты екіге бөлінді, мүшелері "кызықты" және "толғанды" деп саналды, ал олардың "тарихи институционалдық маңызы" олардың атақтылар ретінде қабылдануынан "көп маңыздырақ"; дегенмен, бұл сұрақ корольдік отбасын монархиямен біріктірді және соңғысын "британдық" деп атады. Монархияны жоюға қолдаудың төмендеуі байқалды. 2005 жылы Ipsos Reid-тің айтуынша, "канадтар конституциялық монархияны Канаданың үкімет түрі ретінде қолдады" және 62 пайыз респонденттер монархия Канаданың жеке басын анықтауға көмектесті деп сенді. Алайда, сонымен бірге, сауалнамаға қатысқандардың 48 пайызы "конституциялық монархия ескірген және АҚШ-тағы сияқты мемлекет басшысы сайланған республикалық үкімет жүйесін артық көреді" деп келісті. Екі жылдан кейін Angus Reid Strategies компаниясы өзінің сауалнамасына жауап бергендердің 53 пайызы "Канада британдық монархиямен ресми байланысын тоқтатуы керек" деп ойлаған, ал 35 пайызы керісінше ойлады және 12 пайызы сенімді емес деп есептеді. 2008 жылдың наурыз айында Ангус Рид сұхбатқа қатысқандардың басым көпшілігі "елдің британ монархиясымен немесе монархиямен ресми қарым-қатынасын тоқтату уақыты келді" деп санайды. 2009 жылдың тамызында Корольдік отбасының канадалық достары тобы тапсырған сауалнамада жауап бергендердің көпшілігі, 60% -дан астамы конституциялық монархия ескірген деп санайды. Екі айдан кейін үш сауалнама жүргізілді: Легер Маркетингтен жауап бергендердің 45 пайызы монархияны "Канада үшін пайдасыз деп санайды және ел Королевамен барлық ресми байланыстарды үзуі керек деп санайды", ал 44 пайызы монархияны сақталуы керек дәстүр деп санайды. Бұл институтқа қарсылық Квебекте ең күшті болды, онда 78% сауалнамаға қатысқандар монархияны "Канада үшін пайдасыз" деп санайды және оны тоқтату керек, ал 11% оны сақтап қалуды қалайды. Ангус Ридтің нәтижелері бойынша, сауалнамаға қатысқандардың 27 пайызы Канаданың монархия болып қалуын қалайды. Көптік. 35 пайызы Канаданың сайланған мемлекет басшысын таңдағанын айтады. Елизавета II патшадан кейін кімді патша етіп тағайындауға ұмтылатындығы туралы сұрақта, 37 пайыз респонденттер патшадан кейін патша болмайтынын айтты. Қараша айында Ангус Ридтің басқа бір сауалнамасында жауап бергендердің үштен екісі канадалық азаматтың Канаданың мемлекет басшысы болып қызмет етуін қалайды, ал 18 пайызы келіспейді. Олардың 27 пайызы Канаданың монархиялық мемлекет болып қала беруін, ал 43 пайызы елбасының сайлануын қалайды. Бір айдан кейін Канада зерттеулер қауымдастығы жүргізген ұлттық сауалнамада сұралғандардың 49 пайызы "монархия" сөзіне жағымсыз реакция білдірді, ал 41 пайызы оң реакция білдірді. Сол жылы Корольдік Канадаға сапар шегетін Маритим аралдарында жауап бергендердің 60 пайызы монархияға жағымсыз пікір білдірді, ал 37 пайызы оң пікір білдірді. (Сұрақта Канада монархиясы немесе королева нақты айтылмаған, бірақ монархия ұғымы айтылған.) Ipsos Reid компаниясының маусым айында жүргізген сауалнамасына сәйкес, сауалнамаға қатысқандардың үштен екісі корольдік отбасының Канада қоғамында ешқандай ресми рөлге ие болмауы керектігіне келісіп, Елизавета II Канаданың соңғы монархы болуы керек деген пікірдің артып келе жатқанын хабарлады. 58% Канаданың Елизавета II билік еткеннен кейін монархиямен "байланыстарын" тоқтатуын қалады, ал 62% Канаданың мемлекет басшысы королева емес, генерал-губернатор болуы керек деп санайды. Харис Дециманың The Canadian Press басылымы үшін жүргізген бесінші сауалнамасында, патшайымның маусымдағы тоғыз күндік сапарынан бірнеше күн бұрын, жауап бергендердің жартысына жуығы монархияны "біздің отарлаушы өткеніміздің қалдығы деп санайды, оған бүгінгі Канадада орын жоқ" деп тапты. Сонымен қатар, сауалнамаға қатысқандардың 44 пайызы Канаданың монархияны сақтап қалу-қалмауын шешу үшін ұлттық референдум өткізуді қалайтынын айтты. Ангус Ридтің сауалнамасы королеваның сапарынан кейін жүргізілген, онда респонденттердің 36% Канаданың монархия болып қалуын қалайды, 30% -ы мемлекет басшысын таңдауға ұмтылды, ал 21% -ы бұл оларға ешқандай өзгеріс жасамайды деп ойлады. 2010 жылдың мамыр айында Leger Marketing компаниясының QMI агенттігі үшін жүргізген онлайн-сараптамасында канадалықтардың көпшілігі (59 пайызы) королеваның Канад�...

2020 жылдар

Research Co компаниясының 2020 жылғы сауалнамасына сәйкес, респонденттердің 32 пайызы Канаданың мемлекет басшысы сайланғанын, ал 27 пайызы монархияны сақтап қалуын қалайтын. Сұралғандардың арасында бұл мәселеде алаңдайтындар 28 пайызға дейін өсті. Бір жылдан кейін Research Co компаниясы сауалнама жүргізді, онда 45 пайыз сұралған адамдар Канаданың сайланған мемлекет басшысына ие болуды қалайтынын, ал 24 пайызы монархияны сақтап қалуды қалайтынын көрсетті. Өздерін ешнәрсеге алаңдатпайтындар 19 пайызға дейін төмендеді. 2022 жылдың ақпан айында Research Co компаниясы жүргізген сауалнамада 49% респонденттер Канаданың сайланған мемлекет басшысы болуын қалайтынын, ал 21% монархияны сақтауды қалайтынын айтты. Сонымен қатар, 34% -ы принц Уильямды корольдікке Елизавета II-ден алмастырғанды қалайды, ал тек 17% -ы принц Чарльзді монарх ретінде көргісі келеді. 48% елде "әлбетте" немесе "бәлкім" екі онжылдықта монархия болады деп санайды, ал 30% Канадада сол уақытқа дейін мемлекет басшысы сайланады деп күтеді. 2022 жылдың сәуір айында Ангус Рид форумының мүшелері арасында онлайн-сараптама жүргізілді, онда жауап бергендердің 51 пайызы Канаданың "Британия монархиясымен байланысын үзу" идеясына келісетінін анықтады. Барлық жастағы респонденттер Елизаветаның мұрагері Чарльздың патша болуына қарсы болды, 67 пайызы оны Канаданың келесі мемлекет басшысы ретінде тануға орташа немесе қатты қарсы екенін айтты. Ал 76 пайызы Карлдің әйелі Камилланың патшайым болуына қарсы болды. Алайда, сауалнамаға қатысқандардың үштен екісі Елизавета II-ге деген жағымды көзқараста. Бір айдан кейін Nanos Research компаниясы жүргізген сауалнамада, негізінен, Елизавета II Англия шіркеуінің Канададағы индейлердің интернаттық мектептер жүйесіндегі рөлі үшін кешірім сұрауы керек пе, жоқ па деген сұраққа қатысты, сауалнамаға қатысқандардың 48 пайызы "британ монархиясымен байланыстарды үзіп, мемлекет басшысын премьер-министрмен ауыстыруға" қарсы екенін, ал 43 пайызы бұл идеяны қолдағанын анықтады. Сол сауалнамада Канада монархиямен "байланысты үзіп", мемлекет басшысын "үкімет" тағайындаған генерал-губернатормен алмастыру керек пе деген сұраққа канадалықтардың 48 пайызы қарсылық білдірді, ал 42 пайызы оны қолдады. Екі ұсынысты қолдау Квебекте ең күшті болды, ал бірінші ұсынысқа қарсылық Маритимде ең күшті болды, ал екінші ұсынысқа қарсылық далаларда ең күшті болды. Монархиямен "байланысты үзу" туралы конституциялық талқылауды бастаудың уақыты келді ме деген сұраққа, жауап бергендердің 41 пайызы бұл уақыт дұрыс емес деп есептеген, ал 39 пайызы талқылауды бастаудың уақыты келді деп есептеген. Research Co. компаниясы 2022 жылдың қыркүйегінде сауалнама жүргізді, онда сауалнамаға қатысқандардың үштен бірі (36%) Канаданың мемлекет басшысы сайланғанын қалайтынын айтты, бұл ақпаннан бері 13 пунктке төмен. Ал, оннан үштен көбі (31 пайыз; 10 пайыздық өсім) Канаданың монархия болып қалуын қалайтынын айтты, ал 24 пайыз (6 пайыздық өсім) екі жағынан да алаңдамады. 52% -ы 20 жылдан кейін Канада монархия болады деп санайды; 31% -ы елде сайланған мемлекет басшысы болады деп санайды. Осы компания 2023 жылдың наурыз айында тағы да сауалнама жүргізді, онда сауалнамаға қатысқандардың 19 пайызы Канаданың монархия болып қалуын қалайтынын, 44 пайызы Канаданың сайланған мемлекет басшысы болуын қалайтынын, ал 22 пайызының пікірін білдірмегенін айтты. 2023 жылдың наурызында Leger жүргізген веб-сайтеттегі сауалнамада, сауалнамаға қатысқандардың 67 пайызы король Карл III-нің таққа отырғанына немқұрайлы қарағанын, ал 80 пайызының монархияға "жекелік байланысы жоқ" екенін көрсетті. Респонденттердің 56 пайызы Канаданың "монархиямен байланысын қайта қарастыруға" уақыт келді деп айтты, 44 пайызы бұл идеяға қарсы болды. Лорд Эшкрофт Сауалнамасының 2023 жылғы сауалнамасында Канадада сауалнамаға қатысқандардың 24 пайызы монархия институтын жағымды деп санайды, 41 пайызы жағымсыз, 34 пайызы бейтарап деп санайды. Сол сауалнамада 47% елде республика болу үшін референдумда дауыс беретінін, 23% монархияның жалғасуына дауыс беретінін, 22% білмейтінін, ал 8% дауыс бермейтінін айтты. Брин пікірінше, бұл сауалнама Канада монархиясын жою "ерекше Канаданың болашағында, ешқашан оның қазіргі уақытта" екенін көрсетті. Респонденттерден 10 жыл бұрын болжамдағы референдумның нәтижесі туралы сұрағанда, 54% республикашылдар жеңіске жетеді деп, ал 18% Канада конституциялық монархия болып қала береді деп айтты. Алайда, қазіргі уақытта қалай дауыс беретіндерін сұра�...