Кіріспе

Гүлді өсімдіктер түрі Ескі әлемдегі шөлдік гиацинттер Түрлер қосқышы. purplehead және brodiaea (біріншіден brodiea және brodeia деп жазылады), АҚШ-тың батысында (әсіресе Аризона, Калифорния, Орегон, Юта және Нью-Мексико) және Мексиканың солтүстік-батысында өседі.

Сипаттама

Dipterostemon capitatus - жер астынан 60 см биіктікке дейін өсетін шөптесін көп жылдық өсімдік. Оның ұзындығы 10-40 см 23 жапырағы бар. Гүлжапырағы бас немесе көкжұлдыз тәрізді, тығыз. Оның әдетте көк, көк қызғылт, қызғылт қызғылт немесе ақ түсті гүлдері бар 2 - 15 гүлден тұрады. Гүл түтігі 312 мм және тар цилиндрлі. Гүлдерінде алты құнарлы, терең ойылған, ланцет тәрізді, ақ түсті, ішкі жағынан бұрышты, ұшында сәл рефлексі бар, сыртқы талшықтары негізінде кеңірек. Оның бұрмаланған және ет тәрізді тұяғы, жапырақты, жапырақша тәрізді, астарлы жапырақшалары бар және бұрышты қара тұқымдары бар. Ол тұқымнан және көкөніс құралынан тұқымдық формада көбейеді. Жасыл жапырақтар ескі жапырақтардың тұяқтарында пайда болады. Өсімдіктер ашық бұзылған ортада өседі және шапарралдағы өрттен кейінгі кезекті түр болып табылады. Гүлдеу наурыз айында жоғары болады. D. capitatus теңіз деңгейінен 2300 метрге дейін кездеседі. Ол өсімдіктер қауымдастықтарының әртүрлі түрлерін мекендейді, соның ішінде көктемгі тоғандар, аңғар шөптесіндері, бұталар, қылқан жапырақты ормандар және ашық орманды алқаптар. Өрттен кейін тұқым арқылы емес, құрттар арқылы қоныстанған сияқты. Өрттен кейін өсімдіктер көлеңкесіз ортада, қылқан жапырақтарымен аз бәсекелесе алады және топырақтағы қоректік заттардың көбеюімен ашық ортада күшті гүлдейді. Өртке ұшыраған шалғынды жерлерде соңғы жылдары бірде-бір өсімдік көрінбеген мыңдаған өсімдіктер өсіп-өнерлеуі мүмкін. Құрттар он немесе одан да көп жыл бойы отыра алады және жерді бұзбай тұрып, өрт немесе басқа қолайлы экологиялық жағдайларды күтуі мүмкін. Өртті сөндіру көлеңке мен өсімдіктер арасында бәсекелестікті арттырып, D. capitatus популяциясының санын азайтуы мүмкін.

Таксономия

Бұл түрді алғаш рет 1857 жылы Джордж Бентам Brodiaea capitata деп сипаттады.

Қолданылуы

Кормдарды Калифорниядағы, Ұлы бассейннің кейбір бөліктеріндегі және оңтүстік-батыстағы америкалықтар жинады. Бұл құрттар олардың тамақтануында маңызды крахмал көзі болды. Калифорниялық тайпалар гүлдену алдында, гүлдену кезінде немесе тұқым себуден кейін, тайпаға және жеке отбасына байланысты, құрттарды қазып, қазып жатыр. Дәстүрлі жиналатын жерлер жыл сайын араланады, ал онда белгілі бір отбасыларға тиесілі және күтіп ұсталатын түрлі құрмалар мен бұршақтар бар жиналатын трактаттар болды. Кормдарды қара аю, қашар, жергілікті емес жабайы шошқа, қоян және қалталы құс сияқты жануарлар жейді. Кейбір құрттар жегенде, басқалары таралады. Малдар құрттарды бөліп алады, бұл топырақты ауаландырады, тұқымдық төсекті дайындайды, өсімдіктер санын азайтады және кейбір құрттарды қалдырады. Бөлек болғаннан кейін гүлдену мөлшеріне жету үшін көп уақыт қажет болмауы мүмкін. Тұқымнан бастап гүлдену баяу болса да, кейде бау-бақшада қолданылады. Гүлдер жергілікті төсектерде жақсы араласады, әсіресе Калифорнияның құйрығы (Eschscholzia californica) сияқты Калифорнияның басқа жергілі түрлеріне қарама-қайшы келгенде. Шыдамдылық пен қамқорлықпен бұл өсімдіктер көктемде өте көрнекті болады.

Көбейту

Күзде себілген тұқымдар әдетте тез өсіп шығады және арнайы өңдеуді қажет етпейді. Егер тұқым отырғызса, олар гүлдену мөлшеріне жету үшін бірнеше жыл қажет болады. Құрттар арқылы көбейу әлдеқайда оңай.