Кіріспе
"Сабстандартты" деп саналатын, әдетте жазбаша түрі жоқ диалект немесе тілдің түрі. Жалпы термин – Patois (айтылуы: /ˈpætwɑː/, көпше түрі: сол күйінде немесе /ˈpætwɑːz/). Тіл білімінде бұл термин ресми түрде анықталмағанмен, стандартты емес деп саналатын сөйлеу немесе тілді білдіреді. Осылайша, патоис пиджиндерге, креол тілдеріне, диалекттерге немесе жергілікті тілдерге қатысты болуы мүмкін, бірақ көбінесе сөздік қорына негізделген жаргонның түрлері – жаргон мен сленгке емес. Терминнің күнделікті қолданылуында, әсіресе Францияда, терминнің өзінде сыныптық айырмашылықтар көрінеді, себебі француз тілінде патоис – білімсіз ауылдық топтармен байланысты кез келген социолектті білдіреді, ал одан қаланың орта және жоғарғы топтары қолданатын, немесе әдебиетте және ресми жағдайларда қолданылатын басым беделді тілге ("стандартты француз тілі") қарсы қойылады ("акролект"). Әлеуметтік лингвистика – бұл тіл түрлері арасындағы қарым-қатынасты, олардың басым мәдениетке және Франциядағы жағдайда ұлттық тіл саясатына қалай қатысты екенін зерттейтін ғылым.
the general term
Patois ('/p//æ//t//w//ɑː/, pl. same or '/p//æ//t//w//ɑː//z/) is speech or language that is considered nonstandard, although the term is not formally defined in linguistics. As such, patois can refer to pidgins, creoles, dialects or vernaculars, but not commonly to jargon or slang, which are vocabulary based forms of cant. In colloquial usage of the term, especially in France, class distinctions are implied by the very meaning of the term, since in French, patois refers to any sociolect associated with uneducated rural classes, in contrast with the dominant prestige language (Standard French) spoken by the middle and high classes of cities or as used in literature and formal settings (the "acrolect"). Sociolinguistics is the discipline that studies the relationship between these language varieties, how they relate to the dominant culture and, in the case of France, to national language policy.
Этимология
Патоис термині көне француз тіліндегі патоистан шыққан, ол "жергілікті немесе аймақтық диалект" деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз көне төменгі франкон тіліндегі "патта" – "алақан, аяқ табаны" сөзінен және "-оис" жұрнағынан құралған.
Мысалдар
Франция және басқа франкофондық елдерде 1643 жылдан бері патоист стандартты емес француз тілі мен пикард, окситан және франко-провансаль сияқты аймақтық тілдерді сипаттау үшін қолданылып келеді, ал 1700 жылдан кейін король Людовик XIV оның қолданылуын тыйым салғаннан кейін каталон тілі де осылай аталды. Бұл сөз мұндай тілдердің қарт, провинциялық және білімсіз екенін көрсетеді; сондықтан патоист термині сырттан келгендер қолданғанда міндетті түрде қарапайымдыққа толы немесе ұнамсыз болып есептеледі. Жан Жорес айтқандай, "Бір кісі патоисті жеңілген ұлттың тілі деп атайды". Дегенмен, Франция мен Швейцарияда "патоист" термині енді ешқандай жағымсыз мағынаға ие емес және көптеген жергілікті тілдердің маңызды және ерекше түріне айналды. Ямайкадағы ағылшын тілінің жергілікті нұсқасы да патоист немесе патва деп аталады. Бұл әсіресе 1934 жылғы ямайкалық патоиске қатысты айтылады. Ямайкалық патоист тілі испан, португал, қытай, америкалық, ағылшын және бірнеше африка тілдері сияқты Кариб тегіндегі және мәдени топтарының ана тілдерінен алынған сөздерден тұрады. Сонымен қатар, кейбір аралдарда француз, испан, араб, еврей, неміс, голланд, итальян, қытай, вьетнам және басқа да тілдердің ықпалымен пайда болған креол диалектілері бар. Ямайкалық патоист Коста-Рикада, ал француз креол тілі Кариб бассейніндегі Тринидад және Тобаго және Оңтүстік Америкадағы Гайана сияқты елдерде қолданылады. Көбінесе бұл патоистер "бұзық ағылшын" немесе сленг деп есептеледі, бірақ ямайкалық патоист сияқты жағдайлар креол тілі ретінде дұрыс жіктеледі. Франкофондық Кариб бассейнінде жергілікті базилекті тілдерге арналған ұқсас термин – креол (Ямайка ағылшын және Ямайка креол тілдерін де қараңыз). Антиль креол тілі француз тілінен басқа Кіші Антиль аралдарында қолданылады және африкалық және карибтік текті сөздік қоры мен грамматикасын қамтиды. Оның диалектілерінде француз сөздерінің халықтық этимологиялық туындылары жиі кездеседі. Мысалы, ("өзен, ағыс") – стандартты француз тіркесі ("өзен") синкопацияланған түрі, халықтық этимологиямен ("жуу") байланыстырылған. Сондықтан, ("жуу орны") деп түсіндіріледі, себебі мұндай өзендер көбінесе кір жуу үшін пайдаланылады. Патоистің басқа мысалдары – трасианка, шенг және цоцитал. Уругвайда патоистті Уругвайдың оңтүстігіндегі азаматтар қолданады, олардың көпшілігі Франция мен Италияның Пьемонт аймағынан келген.
Синонимдер
Доминикалық, Гренадалық, Сент-Люсиялық, Тринидадтық және Венесуэлалық Антильдік креол тілінде сөйлейтіндер бұл тілді патоис деп атайды. Венесуэланың Пария түбегінде ол lang es деп те аталады және он сегізінші ғасырдан бері француз халқының (Корсикадан) және Кариб теңізі аймағының халқының (Мартиника, Тринидад, Гваделупа, Пуэрто-Рико, Доминикан Республикасынан) какао өндіру үшін өздігінен қоныстануы нәтижесінде пайда болған. Макаолық патоис сонымен қатар патуа деп те белгілі және бастапқыда Макаоның бұрынғы португалдық колониясындағы макаолық қауымдастық қолданған.