Кіріспе

Ланваль - Мари де Франстың Лейлерінің бірі. Англо-норман тілінде жазылған бұл кітапта король Артурдың сарайындағы рыцарь Ланвалдың корольге ұнамай, жұлдыз әйелдің қызығып, оған түрлі сыйлықтар беріп, кейіннен королева Гвинераның жақындасуынан бас тартқан оқиғасы баяндалады. Сюжетті Ланвалдың өзінің сүйіктісінің жеке басын ашпауға берген уәдесі қиындатады, ол Гвинера оны "әйелдерге деген құмарлығы жоқ" деп айыптағанда бұзады. Артурдың алдында Гвинера Ланвалды өзін ұялтуда айыптайды, ал Артур ұзақ сот сахнасында оның әміршісін ашуын талап етеді. Уәде бұзылғанына қарамастан, әулие сүйікті Ланвалды ақтап, оны өзімен бірге Авалонға алып кетеді. Бұл ертегі танымал болды және ағылшын тіліне Сэр Ландевель, Сэр Ланфал және Сэр Ламбевелл деген атпен аударылды.

Сюжет

Ланвал, король Артурдың сарайдағы рыцарь, "оның ерлігі, жомарттығы, сұлулығы, ерлігі" үшін қызғанышпен қаралады, король сыйлықтар таратқан қонақасына шақырудан ұмытылады және мұқтаждыққа ұшырайды. Бір күні Ланвал атпен далаға шығып, өзен жағасында жатып қалады. Екі әйел келіп, оны сүйген әйелін көру үшін шатырға алып барады. Ланвал бірден оның сұлулығына таңғалады және олар ғашық болады. Ол оған "ол неғұрлым көп жұмсаса, соғұрлым көп алтын мен күміс алады" деп батасын береді және ол оны қалаған кезде келеді, бірақ ол өзінің бар екендігін басқа ешкімге айтпауы керек. Ланвал үйіне барып, сыйлық береді, олар кездесуді жалғастырады. Бірнеше уақыттан кейін оны Гауэйн ерлік жасаққа шақырады. Королева (Гвиневра) Ланвалға жақындасады, ол оны қабылдамайды, ал королева оны гомосексуализмде айыптайды. Бұл кезең үшін, егер олар өздерінің сүйіктілерімен болған істері туралы ашық болмаса, гомосексуализмді айыптау үшін әдеттегі нәрсе болды. Ол өзінің сүйіктісі бар екенін, тіпті оның қызметшілері патшайымнан да әдемі екенін айтып, оған қарсы наразылық білдіреді, осылайша ол жұлдыз сүйіктісіне берген құпиялылық антын бұзады және сол уақытта патшайымды жамандады. Содан кейін королева Артурға Ланвалдың өзінің сүйіктісі болуды сұрағанын айтады, ал ол одан гөрі әдемі біреуді сүйетінін айтады, ал Артур Ланвалды сотқа береді. Егер оның әйелі келсе, Ланвалдың патшайымға жақындамағанын білетін болады. Ланвал оны шақырады, бірақ ол жауап бермейді. Ланвал қатты қысылып, күйзеліске түседі, өйткені ол өзінің сүйіктісінің келіп, өзін дәлелдеуін және олар бір-біріне берген уәдесінің шындық екенін дәлелдеуін қалайды. Көптеген барондар мен басқа да салт аттылар Ланвалға сенеді, бірақ олар өз патшаларына қарсы шыққысы келмейді, сондықтан сотқа келіседі. Сот күні келіп, алдымен қыздары, содан кейін өзі келеді. Оның сұлулығы мен өтінішімен Ланвал босатылады және Артур патшаның сотынан қашып, оның артына ат үстінде секіреді, осылайша олардың махаббаты соттың дүниелік күнәларымен ластанбауға тым таза екенін білдіреді.

Ланвалдағы әйелдер

Ланвалдағы әйелдер Артурға тән мәтіндердегі әйелдерден ерекшеленеді. Артур әлемінде әйелдер жоғары бағаланбайды, олар кейде аты аталмаған кейіпкерлер, егер олар қандай да бір мәнге ие болса, онда тек сұлулығы үшін. Алайда Ланвальда әйелдер тек әдемі ғана емес, сонымен қатар маңызды рөл атқарады. Гвиневрені және оның сүйіктісіне айналған әйелді қарастырғанымыздан, екі әйелдің де әрекеттері Лайдың сюжетіне әсер еткенін көруге болады. "Ханым" Ланвалға келіп, оны әмірші әлемінен алыстатып жібереді. Ол бірінші болып жақындап, өзінің күш-қуаты мен жыныстық құмарлықтарын атап, оны белсенді түрде қуып шығады. Ол өзінің қалауларын еркекпен бөліспей, өздігінен іздейді. Гвинера да Ланвалға құмарлық танытып, оны азғыруға тырысады. Гвинера қалағанын алмай қалғанда, ол күйеуін өзін құрметтемеді деп айыптап, қайтадан билік басуға тырысады. Бұл lai әйелдер екі тұлғаға ие болып көрінеді, біреуі ерлер мен қоғамның идеалдарына сәйкес келеді және көбінесе әйелдер туралы қазіргі заманғы жағымсыз стереотиптерді көрсетеді, ал екіншісі әйелдердің күшін және әйелдердің жеке ниеттерін атап көрсетеді. Ланвалды азғыруға тырысып, оны сатқындықта айыптап, Гвинера азғырушы және әйелдің "ашумен басқарылатын" қасиеттерін көрсетеді, бұл Ева мен Далила және Киелі кітаптағы басқа да әйел кейіпкерлері туралы қазіргі заманғы христиандық сенімдерінде баса айтылған стереотиптер. Лайдағы әйелдер айлакер және айлакер, бірақ олар мұны мойынсұнушылықпен және мойынсұнушылықпен жасырады. Алайда, Ланвалдың сүйіктісі, оны сүйіктісі ретінде таңдап, ақырында құтқаратын ханым арқылы Лайдың шынайы күшін көреміз. Ол сыртқы келбеті, ниеті және іс-әрекеті бойынша әлсіз әйел кейіпкерінің стандартталған стереотиптерін тиімді түрде бұзады. Қазіргі заманғы феминисттік зерттеулер Ланвалды сол кездегі патриархалды құндылықтарға түсініктеме және жауап ретінде анықтау кезінде осы екі кейіпкер мен тұлға арасындағы кеңістікке көп көңіл бөледі.

Форма, контекст және байланыстар

Бұл шығарма француздық баяндама өлеңінің стандартты түрі сегіз буынды қос тілде жазылған. Ланвал басқа екі анонимді Лайс: Грейлент және Гингамормен байланысты. Грейлентпен бірге ол өзінің махаббатын сақтап қалу үшін оның жеке басын ашпауы керек әділ сүйіктіге қатысты сюжет құрылымын бөліседі. Ланвал - Мари де Франстың 12 lai жинағының бірі және Артурдың сотында дөңгелек үстел мен Авалон аралына сілтеме жасайтын жалғыз (бұл lai Chevrefoil-ді де Артурлық материал ретінде жіктеуге болады). Ол Британия патшаларының тарихында Артур патша туралы жазған Монмуттан шыққан Джеффриден кейін құрастырылған (шамамен б.з.б. 1136) және Мерлин өміріндегі Авалон (шамамен 1136 ж. 1150). Лай - сегіз таңбалы жұптармен жазылған лирикалық, әңгіме, көбінесе оқиғалар мен романтика туралы әңгімелер. Лейлер негізінен 13 - 14 ғасырларда Францияда және Германияда жазылған. Маридің барлық әуендерінде ертегілік атмосфераға қарамастан, Ланвалдан басқа, басқа әлемнен (Авалон) келген өлмейтін "әулие әйел" және өзінің сүйіктісіне мәңгілік өмір бере алады. Ланвалды Артурдың үкімінен оның әпкесі құтқарады, бұл салтты жыныстық рөлдерді өзгертеді. Жарқыраған қарулы салт атты мен апатқа ұшыраған қыз. Қорытындысында Ланвал өзінің әпкесі атының арқасына секіріп, олар Авалонға саяхаттайды. 1170-1215 жылдары Lanval-ді құрастырған Мари 1179 жылы Содомияға кінәлілерді қауымнан шығаруды белгілеген Үшінші Латеран кеңесінің уақытына жақын жазды. Бұл Киелі кітапты қате түсінгендіктен туындаған дәстүрге сай болды. Содом мен Ғоморадағы кінәсіз адамдар гомосексуализмге кінәлі адамдармен бірге өлтірілді, дегенмен, онда Құдай тек зұлымдарды ғана өлтірді деп жазылған. Сонымен, гомосексуализм басқа жыныстық күнәлар сияқты тек өзіне ғана емес, оның жанындағы барлық адамдарға да қауіп төндіреді. Францияда бұл қылмыс асып өлтіруге әкеп соқты. Жыныстық қатынасты дәлелдеудің жалғыз жолы ашық әуесқойлар болу еді, сондықтан күнәдан аулақ болу немесе оны айыптамау күнәға әкелді. Ланвал патшаға сатқындық жасағым келмейді деп, патшайымның сатқындықпен әрекет еткенін білдірді. Гвинера оны гомосексуалист деп жариялап, бұл айыпты өзіне кері қайтарды, өйткені жалпы сенім бойынша, бұл күнә барлық адамға қауіп төндірді. Ланвалдың Лайдың басындағы экономикалық жағдайы да тарихқа негізделген. Ланвал 12 ғасырдағы төменгі дворяндықтың, негізінен жас, үйленбеген ұлдарынан тұратын, нақты шеттелуінің көрінісі ретінде жеке шеттелуді бастан кешірген рыцарь ретінде суреттеледі. Монархияны қайта құрудан және қалалық орта таптың көтерілуі салдарынан пайда болған аристократиялық дағдарыс кезінде башельерлер немесе юнгалар өздерін жерсіз немесе қарыздарды өтеу үшін иелік еткендерін сату қажеттілігіне тап болды. Ланвалдың кедейлігі тек қана оның мұралық мұрасының бәрін жұмсап кеткенімен шектелмейді. Оның жағдайы бір топ пен ұрпақты көрсетеді, оның иелігінен айыру әйелдер мен кіші ұлдардың мүддесіне қарсы әрекет ететін некелік модельдің нәтижесі, егер үлкен ұл некеге тұру және ұрпақ көбейту жасына дейін аман қалса, кіші аға-інілері үйден алысқа кетуге қалдырылды, Ланвалдың алғашқы жолдарында суреттелгендей. Оның ауылға саяхаттап, жұлдыздай сүйікті әйелмен кездесуі иелену арманын білдіреді. Ол шындыққа қарсы қызмет етеді; ол жер аударылған кезде, ол оны табу үшін өз елінен кетіп қалды және Артур оны елемеген кезде, ол оны басқа барлық рыцарьлардан жоғары ұстайды. Ең бастысы, Ланвал кедей болса да, бай. Ланвалды көптеген қыздардың пародиясы ретінде оқуға болады. Батыр салт атты қызды құтқарады, ал Ланвалда бұл ерлік салт аттыны апаттан құтқаратын қаһарлы әулет. Ол - XII ғасырда жас рыцарьлар үшін нақты тарихта сақталған таптық мәселелерді шешуге арналған фантазияның әдеби тұлғасы. Бұл lai көне тарихқа бірнеше сілтеме жасайды. Мари де Франс әулие әйелдің қонақ үйінің сән-салтанаты туралы айтып, оларды ассириялық патшайым Семирамида мен Рим императоры Октавианның үйлерінен жоғары деп сипаттаған. Тағы бір мысал - Гвинераның Ланвалға қарсы шыққан сөзі. Бұл Жаратылыс 39: 7 - дегі оқиғаға сілтеме болып табылады.

Аудармалар мен бейімделулер

Поэма 13 ғасырда Норвегия королі Хакон IV бастамасымен Стренгликер деп аталатын норвегиялық лайылардың бірі ретінде Janual (Januals ljóđ) ретінде ежелгі норвег тіліне аударылды. Оның орта ағылшын тіліне аударылған нұсқасы қазір жоғалып кетті, бірақ ол 14-ғасырдағы Сэр Ландевель және Сэр Лаунфал (Томас Честе) өлеңдеріне, сондай-ақ 16-ғасырдағы Сэр Ламбевелл және Сэр Ламвелл деген екі нұсқаға әсер етті. Ланвал қазіргі заманғы көптеген шығармаларда да кездеседі. Лаунфал ретінде ол Джеймс Рассел Лоуэллдің "Сэр Лаунфалдың көруі" (1848) поэмасының басты кейіпкері, онда ол Киелі Гралды іздейді. Эдвард Булвер Литон "Әулие қалыңдық" (1853) атты қысқа өлеңін жазды. Ол Эльвар есімді рыцарь туралы, Маридің ертегісін қайта өңдеу. Ол Т. Эллистің "Ланвал" (1908) пьесасының тақырыбы болып табылады, ол дәстүрлі Ланвал тарихын Артур хроникасы мен романтика дәстүрлерінің элементтерімен біріктіреді. 2010 жылы Шагфорд кино түсіру тобының продюсерлері "Маридің Ланваль" және "Сэр Ланвал" фильмдерінің бірігуін фильмге бейімдеген.