Кіріспе

Француз жазушысы, өнер сыншысы және журналисі Октав Мирбо (16 ақпан 1848 – 16 ақпан 1917) – француз романшысы, өнер сыншысы, саяхатшы, памфлетші, журналист және драматург. Ол Еуропада танымал болды және көпшілік арасында үлкен жетістікке қол жеткізді, сонымен бірге зорлық, қанау және психологиялық бөлінуді зерттейтін, өте радикалды романдарымен әдеби және көркемдік авангардты қызықтырды. Оның еңбектері 30 тілге аударылған.

Эстетикалық және саяси күрес

Нормандия нотариустарының немересі және дәрігердің ұлы Мирбо балалық шағын Нормандиядағы Ремалард ауылында өткізді, ал орта білімін Ванн қаласындағы иезуит колледжінде алып, он бес жасында колледжден қуылды. 1870 жылғы соғыстың ауыр әсерінен екі жыл өткен соң, ол Бонапартист көшбасшысы Дуге де ла Фауконнеридің шақыруына құлақ қойып, жеке хатшы болып жұмысқа орналасты және «Париж Орденімен» танысты. Бонапартистерге қызмет еткен кезінде журналистикадағы және әдебиеттегі алғашқы қадамдарынан кейін, ол жұлдыз жазушы ретінде жұмыс істеп, кейін өз атымен жариялай бастады. Осыдан кейін ол өзінің этикалық принциптерін және эстетикалық құндылықтарын білдіру үшін жазды. Анархистік қозғалыстың жақтаушысы («Сайлаушылар ереуілі» (La Grève des électeurs) қараңыз) және Альфред Дрейфустың ынталы қолдаушысы болған Мирбо қоғамдық мәселелерге араласатын зиялы адамның бейнесін сомдады. Барлық партиялардан тәуелсіз, Мирбо адамның басты міндеті – ақылды болу деп санайтын. Өнер сыншысы ретінде ол «жүрегіне жақын ұлы шеберлер» үшін күресті: Огюст Роден, Клод Моне, Камил Писсарро, Поль Сезанн, Поль Гоген, Фелисьен Ропс, Огюст Ренуар, Феликс Валлотон және Пьер Боннарды жоғары бағалады, сондай-ақ Винсент ван Гог, Камил Клаудель, Аристид Майол және Морис Утриллоның ерте жақтаушысы болды («Combats esthétiques», 1993 қараңыз). Әдеби сыншы және Гонкур академиясының ерте мүшесі ретінде ол Морис Метерлинк пен Маргарита Одуды «ашты» және Реми де Гурмон, Марсель Швоб, Леон Блуа, Жорж Роденбах, Альфред Жарри, Шарль Луи Филипп, Валери Ларбо және Леон Вертке құрмет көрсетті («Combats littéraires», 2006 қараңыз).

Автобиографиялық романдар

Мирбо он роман жазды, оның ішінде швейцариялық жазушы Дора Мелегари үшін үш роман. Ол өзінің әдеби дебютін Le Calvaire (Calvaire, 1886) романымен жасады, онда жазу оған жаман даңқымен белгілі Джудит Винмермен (1858–1951) болған, романда Джульетта Рук деп аталған, құрылысқа түскен қарым-қатынасының ауыр салдарынан арылуға көмектесті. 1888 жылы Мирбо француз әдебиетінде Достоевскийдің ықпалымен жазылған алғашқы Фрейдке дейінгі роман – L'Abbé Jules (Аббе Жюль) жариялады; мәтінде екі басты кейіпкер бар: аббе Жюль және Әке Памфиль. Sébastien Roch (1890) (ағылшын тіліне аудармасы: Sébastien Roch, 2000) романында Мирбо Ванндағы иезуиттер мектебінде студент кезінде басынан өткен жағымсыз оқиғалардың әсерін жойды. Романда 13 жасар Себастьен мектептегі дін қызметкерінен сексуалдық зорлық көреді, бұл оның өмірін қиратады.

Романның дағдарысы

Содан кейін Мирбо ауыр экзистенциалдық және әдеби дағдарысқа ұшырады, бірақ осы кезеңде ол сериялық түрде суретшінің тағдыры туралы экзистенциализмге дейінгі роман, «Dans le ciel» (Аспанда) жариялады, онда Ван Гог үлгісінде жасалған суретші (Люсьен) бейнесі енгізілді. Дрейфус ісі Мирбоның пессимизмін күшейткеннен кейін, ол өзін-өзі ізгілік үлгілері деп санайтын адамдардың наразылығын тудырған екі роман жариялады: «Le Jardin des supplices» (Torture Garden, 1899) және «Le Journal d'une femme de chambre» (Қызметші қыздың күнделігі) (1900), содан кейін «Les Vingt et un Jours d'un neurasthénique» (Неврастеник адамның жиырма бір күні) (1901). Осы туындыларды жазу процесінде Мирбо дәстүрлі романдық конвенцияларды бұзып, коллаж техникасын қолданды, шынайылық және ойдан шығарылған сенімділік нормаларын бұзды және жеңілтек әдептілік ережелеріне қарсы шықты.

Романның өлімі

Соңғы екі романында, La 628 E8 (1907) – оның ішінде «Бальзак өлімі» және Dingo (1913) – ол реализмнен бұрынғыдан да көп алшақтады, клиникалық фантазия элементтерін толыққанды қолданысқа енгізіп, өзінің мысығы мен итін басты рөлдерге қойды. Бұл Мирбоның соңғы туындылары реалистік көркем әдебиет қағидаларымен толық үзілісті көрсетеді, сонымен қатар шындықтың күйреуін білдіреді.

Өлімнен кейінгі атақ

Мирбоның шығармаларын жариялауда үзіліс болған жоқ. Дегенмен, оның зор әдеби өнімі көбінесе үш туындысы арқылы ғана белгілі болды, және ол әдеби және саяси тұрғыдан бұрыс деп есептелді. Бірақ, соңғы кезде Мирбо қайта жаңғырылып, жаңа қырынан таныстырылды. Оның "Әдемі дәуірдегі" (la Belle Époque) саяси, әдеби және өнер әлеміндегі атқарған рөлі толыққанды бағалануда. Мирбо Париждің 16-шы округіндегі Пасси зиратында жерленген.

Романдар

Le Calvaire (1886) (Кальвари, Нью-Йорк, 1922). L'Abbé Jules (1888) (Аббе Жюль, Саутри, Дедалус, 1996). Sébastien Roch (1890) (Себастьен Рох, Саутри, Дедалус, 2000). Dans le ciel (1892–1893) (Аспанда). Le Jardin des supplices (1899) (Азаптар бағы, Нью-Йорк, 1931; Torture Garden, Лондон, 1938). Le Journal d'une femme de chambre (1900) (Камердинердің күнделігі, Нью-Йорк, 1900; Ханшайымның қызметшісінің күнделігі, Лондон, 1903; Селестин, Камердинердің күнделігі, Нью-Йорк, 1930; Камердинердің күнделігі, Нью-Йорк, 1945). Les Vingt et un Jours d'un neurasthénique (1901) (Неврастениктің жиырма бір күні). Dingo (novel) (1913) (Динго (роман)). Un gentilhomme (1919) (Жақсы адам). Les Mémoires de mon ami (1920) (Досымның естеліктері). Œuvre romanesque, 3 том, Buchet/Chastel – Société Octave Mirbeau, 2000–2001, 4 000 бет. Éditions du Boucher веб-сайты, 2003–2004.

Театр

"Жақсы емес бағушылар" (1897). "Бизнес - бұл бизнес" (1903) (Нью-Йорк, 1904). "Фарас және моральдық нәрселер", алты моральдық пьеса (1904) ("Scruples", Нью-Йорк, 1923; "Эпидемия", Блумингтон, 1949; "Ғашықтар", аударма дайындалып жатыр). "Le Foyer" (1908) ("Қайырымдылық"). "Кешірімді диалогтар", "Евродит", 1905 жыл.

Қысқа әңгімелері

"Антикамерада" ("Бір минут тарихы") (1905). Бальзақтың өлімі (1889). Қатал әңгімелер, 2 том (1890 және 1900). Көңілді әңгімелер (1895). Адвокатқа арналған естелік (2007).

Өнер хроникасы

Комбат эстетикалық, 2 томдық (1893). Алғашқы эстетикалық хроникалар (1895). Комбат әдеби (1906).

Саяхаттық жазбалар

La 628 E8 (1907) (Саяхаттың суреттері, Лондон, 1989).