Синтаксистік мағынаның көптүрлілігі және оны жою жолдары
Syntactic ambiguity
Синтаксистік екіұштық – бір сөйлемнің бірнеше мағынасы болуы. Мағынаны анықтау қиын, көбінесе оқырмандар ықтимал нұсқаны таңдайды. Тіл білімі, сөйлемдер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көптеген мүмкін түсіндірмелерге жол беретін құрылымдары бар сөйлемдер. Синтаксистік екіұштылық, сондай-ақ құрылымдық екіұштылық деп аталады. Мүмкіндіктердің арасынан нақты мағынаны анықтау міндеті синтаксистік екіұштылықты жою деп аталады.
Sentences with structures permitting multiple possible interpretations
Syntactic ambiguity, also known as structural ambiguity, The task of clarifying which meaning is actually intended from among the possibilities is known as syntactic disambiguation.
Жалпы түсініксіз
Жалпылама түсініксіздік тудыратын сөйлем – кем дегенде екі ерекше түсіндіруге ие, ал тұтас сөйлемді оқу түсініксіздікті шешпейді. Мұндай сөйлемдерде өрнектемедегі ешқандай элемент (мысалы, сөздердің реті) мүмкін болатын әртүрлі түсіндірулерді ажырата алмайды. Жалпылама түсініксіздік көбінесе байқалмай қалады, себебі оқырмандар көбірек сенімді деп санайтын түсіндіруді таңдайды. "Әйел баланы жасыл көрпеге орады" деген сөйлем жалпылама түсініксіздіктің бір мысалы. Мұндағы жағдай мынадай: әйел жасыл көрпеге оралған баланы ұстап тұр, немесе әйел баланы ұстау үшін жасыл көрпені қолданып жатыр, немесе әйел өзі жасыл көрпеге оралып, баланы ұстап тұр.
A globally ambiguous sentence is one that has at least two distinct interpretations and where reading the entire sentence does not resolve the ambiguity. Globally ambiguous sentences exist where no feature of the representation (i. e. word order) distinguishes the possible distinct interpretations. Global ambiguities are often unnoticed because readers tend to choose the interpretation they understand to be more probable. One example of a global ambiguity is "The woman held the baby in the green blanket." In this example, the baby, incidentally wrapped in the green blanket, is being held by the woman, or the woman is using the green blanket as an instrument to hold the baby, or the woman is wrapped in the green blanket and holding the baby.
Жергілікті түсініксіз
Жергілікті түсініксіз сөйлем – түсініксіз сөз тіркесі бар, бірақ жалғыз ғана мағынасы бар сөйлем. Мұндай сөйлемдегі түсініксіздік қысқа ғана уақытқа тоқталып, сөйлемнің соңында жойылады, яғни түсініктеме беріледі. Кейде жергілікті түсініксіздік "бақша жолы" деп аталатын сөйлемдерге алып келуі мүмкін, онда құрылымы дұрыс болғанымен, түсіндіру қиын болады, себебі түсініксіз бөліктің бір мағынасы ең логикалық түсінікті бермейді.
A locally ambiguous sentence is a sentence that contains an ambiguous phrase but has only one interpretation. The ambiguity in a locally ambiguous sentence briefly stays and is resolved, i. e., disambiguated, by the end of the speech. Sometimes, local ambiguities can result in "garden path" sentences, in which a structurally correct sentence is difficult to interpret because one interpretation of the ambiguous region is not the one that makes most sense.
Басты бет
Газеттік тақырыптар телеграф стилінде (headlinese) жазылады, олар көбінесе байланыс сөздерін (копуланы) жіберіп алады, соның салдарынан синтаксистік екіұштылық туындайды. Ең көп кездесетін түрі – "бақша жолы" (garden path) типі. Дэнни Блум 2009 жылдың тамызында Testy Copy Editors талқылау тобында осындай екіұшты тақырыптарға "crash blossoms" деген атауды берген. Ол бұл атауды Майк О'Коннелл жариялаған "ЖАА апатына қатысты скрипкашы гүлдейді" деген тақырыпқа сүйене отырып, мұндай тақырыпты қалай атауға болады деген сұраққа жауап ретінде ұсынған. "Columbia Journalism Review" журналы "Төменгі әріптер" (The Lower Case) рубрикасында мұндай тақырыптарды үнемі жариялап тұрады және оларды "Топ иттің шағылысқан құрбанына көмектеседі" және "Қызыл таспа жаңа көпірдің құрылысын тоқтатады" атты антологияларында жинақтаған. Language Log-та да "crash blossoms" туралы кең мұрағат бар, мысалы, "Полициямен қысқа қуып жететін кезінде қираған көліктен сәби құтқарылды". Көптеген "crash blossoms" нақты емес немесе қайта пайдаланылған мысалдар. Бірінші дүниежүзілік соғыстан тараған белгілі бір мысал: "Француздар немістердің арт жағына бөтелкелерді итеріп жіберді"; ал екінші дүниежүзілік соғыста өмір өнерді еліктеді – "Сегізінші армия немістерге бөтелкелерді итеріп жіберді".
Newspaper headlines are written in a telegraphic style (headlinese) which often omits the copula, creating syntactic ambiguity. A common form is the garden path type. The name crash blossoms was proposed for these ambiguous headlines by Danny Bloom in the Testy Copy Editors discussion group in August 2009. He based this on the headline "Violinist linked to JAL crash blossoms" that Mike O'Connell had posted, asking what such a headline could be called. The Columbia Journalism Review regularly reprints such headlines in its "The Lower Case" column, and has collected them in the anthologies "Squad Helps Dog Bite Victim" and "Red Tape Holds Up New Bridge". Language Log also has an extensive archive of crash blossoms, for example "Infant Pulled from Wrecked Car Involved in Short Police Pursuit". Many purported crash blossoms are apocryphal or recycled. One celebrated one from World War I is "French push bottles up German rear"; life imitated art in the Second World War headline "Eighth Army Push Bottles Up Germans".
Юмор мен жарнамада
Синтаксистік немесе құрылымдық екіұштылық юмор мен жарнамада жиі кездеседі. Әйгілі комедиант Граучо Маркстің ең танымал әзілдерінің бірі – оның екіұшты модификатор қолданған сөзі болды: "Мен пижама киіп, бір пілді аттым. Ол қалай менің пижамама кірді, мен білмеймін". Тағы бір мысал, 1960 жылдардың басындағы машиналық аударма зерттеулерінен пайда болған: "Уақыт жебедей жылдам өтеді; жеміс шыбындары банандай ұшады". Маңыздысы, құрылымдық екіұштылықтар да қасақана жасалуы мүмкін, егер екіұштылыққа алып келетін синтаксистік құрылымдарды түсінген болсаңыз; алайда, осы интерпретациялардың дұрыс болуы үшін олар семантикалық және прагматикалық контексттік факторлармен сәйкес келуі керек.
Syntactic or structural ambiguities are frequently found in humour and advertising. One of the most enduring jokes supposedly originating with the famous comedian Groucho Marx was his quip that used an ambiguous modifier. "I shot an elephant in my pajamas. How he got into my pajamas I don't know." Another sentence, which emerged from early 1960s machine translation research, is "Time flies like an arrow; fruit flies like a banana". Significantly enough, structural ambiguities may also be intentionally created when one understands the kinds of syntactic structures that will lead to ambiguity; however, for the respective interpretations to work, they must be compatible with semantic and pragmatic contextual factors.
Синтаксистік және семантикалық екіжақтылық
Синтаксистік екіұштылықта сөздердің бір тізбегі әртүрлі синтаксистік құрылымдарға қабылданады. Ал семантикалық екіұштылықта құрылым өзгермейді, бірақ жеке сөздердің мағынасы әртүрлі түсіндіріледі. Бақыланатын табиғи тілдер көбінесе логикалық формаға жіктеуге оңай болу үшін бірмәнді етіп жасалады.
In syntactic ambiguity, the same sequence of words is interpreted as having different syntactic structures. In contrast, in semantic ambiguity the structure remains the same, but the individual words are interpreted differently. Controlled natural languages are often designed to be unambiguous so that they can be parsed into a logical form.
Кант
Иммануил Кант "амфиболия" терминін өзіндік мағынада қолданады, бұл оның басқа философиялық терминдерде де кездесетін қасиеті. Ол бұл терминді таза акыл-ой мен қабылдау арасындағы шатасу, сондай-ақ тек акыл-ойға ғана тән нәрсені қабылдауға жатқызу деп түсіндіреді.
Immanuel Kant employs the term "amphiboly" in a sense of his own, as he has done in the case of other philosophical words. He means it as a confusion of pure understanding with perceived experience, and an attribution to the latter of what belongs only to the former.
"Жақсылық жеткілікті" әдісі
Тілді түсінудегі «жеткілікті жақсы» көзқарас мағыналық ұғымдардың көбінесе толық емес екенін және тілдік өңдеудің тек ішінара болатынын айтады. Егер мұндай ұғым берік болмаса, контекстпен немесе оның екеуімен де қолдау таба алмаса, сондай-ақ ықтимал бөгет ақпаратты өңдеуді қажет етсе, жеткілікті жақсы түсіну мүмкін болады. Сондықтан, сәтті түсіну үшін мұндай ақпарат қысқартылады. Балалар синтаксистік тұрғыдан күмәнді сөйлемдерді оқып, түсіндірген кезде бастапқы синтаксистік шешімдерді қабылдау жылдамдығы ересектерге қарағанда балаларда баяу болады. Бұдан әрі, балалар назарын сөйлемнің қайта талдауға көмектесетін ең маңызды бөлігіне қайта бағыттауда нашаррақ көрінеді. Басқа да дәлелдер күмәнді сөйлемдерді түсіндірудегі айырмашылықтарды жұмыс жадының көлемімен байланыстырады. Ересектерде жұмыс жадының көлемі көбінесе жоғарырақ болғанымен, олар кейде күмәнділікті шешуге көбірек уақыт жұмсайды, бірақ соңғы түсіндіруде дәлдікке ие болады. Ал балалар, керісінше, тез түсіндіруге шешім қабылдай алады, себебі олар тек жұмыс жадының қабылдай алатын нұсқаларын қарастырады.
The good enough approach to understanding language claims that representations of meaning are usually incomplete and language processing only partial. A good enough interpretation may occur when such a representation is not robust, supported by context, or both and must handle potentially distracting information. Thus, such information is clipped for successful understanding As children read and interpret syntactically ambiguous sentences, the speed at which initial syntactic commitments are made is lower in children than in adults. Furthermore, children appear to be less skilled at directing their attention back to the part of the sentence that is most informative in terms of aiding reanalysis. Other evidence attributes differences in interpreting ambiguous sentences to working memory span. While adults tend to have a higher working memory span, they sometimes spend more time resolving the ambiguity but tend to be more accurate in their final interpretation. Children, in contrast, can decide quickly on an interpretation because they consider only the interpretations their working memory can hold.
Кіші оқу аралығы мен үлкен оқу аралығы
Төмен оқу қабілетіне ие, нашар сөздік жұмыс жады бар ересектерде, азайтылған қатысты сөйлемдерді өңдеуге, қатысты сөйлемдерді өңдеуге қарағанда көбірек уақыт кетті, сондай-ақ жансыз немесе жанды субъектілерден шамамен бірдей уақыт алды. Ал жоғары оқу қабілетіне ие, жақсы сөздік жұмыс жады бар субъектілер төмен оқу қабілетіне ие субъектілерге қарағанда жалпы алғанда жылдамырақ болды. Дегенмен, жоғары оқу қабілетіне ие субъектілердің ішінде, олар жансыз субъектілерге жылдамырақ жауап берді, ал жанды субъектілерге жауап беруге көбірек уақыт кетті. Бұл жанды субъектілердің үлкен сөздік жұмыс жадының арқасында (оны жоққа шығармай) «бағдардан жаңылыстыратын» сөйлемдерді құруға бейімділігінен туындады. Осыдан төмен оқу қабілетіне ие субъектілердің танымдық ресурстары шектеулі болғандықтан, тек синтаксистік белгілерді ғана өңдей алатыны, ал жоғары оқу қабілетіне ие субъектілердің танымдық ресурстары жеткілікті болғандықтан, «бағдардан жаңылыстыратын» сөйлемдерге түсіп қалуы мүмкін деген қорытындыға келді.
For low reading span adults who had the worst verbal working memory, they took longer to process the sentences with the reduced relative clause compared to the relative clause and had similar times from inanimate or animate subjects. For high reading span subjects who had the best verbal working memory, they were overall faster than the low reading span subjects. Within the high reading span subjects, however, they responded faster to inanimate subjects and took longer to respond to animate subjects. This was because the animate subjects had a greater propensity to create a garden path sentence because of (not despite) greater verbal working memory. This suggested that since the low reading span subjects had less cognitive resources, only syntactic cues could be processed while high reading span subjects had more cognitive resources and could thus get tripped up with the garden path sentence.