Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Өмірлік бағыт-бағдары туралы көзқарас немесе өмірлік бағыт-бағдары туралы теория деп те аталатын өмірлік бағыт-бағдары туралы көзқарас 1960 жылдары адамдардың өмірін құрылымдық, әлеуметтік және мәдени тұрғыда талдау үшін әзірленген әдісті білдіреді. Ол адамның өмірін әлеуметтік реттелген уақыт сызығы ретінде қарастырады және мінез-құлық пен мансабының қалыптасуында ұрпақтардың алмасуы мен жас сияқты факторлардың маңыздылығын мойындайды. Даму балалық шақта аяқталмайды, керісінше өмірдің бірнеше кезеңдерінде өмір жолына әсер етеді. Бұл әдістің бастамасы 1920-шы жылдардағы Уильям И. Томас пен Флориан Знянецкидің "Еуропа мен Америкадағы поляк шаруасы" және Карл Маннхаймның "Бұын проблемасы" туралы очеркі сияқты ізашарлық зерттеулерге барып тығады. ТОК
The life course approach, also known as the life course perspective or life course theory, refers to an approach developed in the 1960s for analyzing people's lives within structural, social, and cultural contexts. It views one's life as a socially sequenced timeline and recognizes the importance of factors such as generational succession and age in shaping behavior and career. Development does not end at childhood, but instead extends through multiple life stages to influence life trajectory. The origins of this approach can be traced back to pioneering studies of the 1920s such as William I. Thomas and Florian Znaniecki's The Polish Peasant in Europe and America and Karl Mannheim's essay on the "Problem of Generations". TOC
Шолу
Өмір жолы әдісі адамның өмір тарихын зерттейді және мысалы, ертедегі оқиғалардың болашақ шешімдерге және неке мен ажырасу, қылмысқа қатысу немесе аурудың таралуына қалай әсер еткенін зерттейді. Өмір сүру дәуірін стандарттаудың негізгі факторы - жұқпалы ауруларды, мысалы, талма ауруларын емдеу арқылы өлім-жітім деңгейінің жақсаруы болды. Өмір жолы "адамның уақыт өте келе атқаратын әлеуметтік сипаттағы оқиғалар мен рөлдер тізбегі" деп анықталады. Бұл әдіс, әсіресе, жеке адамдар мен олардың өмір сүрген тарихи және әлеуметтік-экономикалық жағдайлары арасындағы байланысқа назар аударады. Глен Эльдер өмірдің дамуы бес негізгі принципке негізделген деп ойлады: өмір сүру ұзақтығы, адам әрекеті, тарихи уақыт және географиялық орын, шешімдер уақыты және өмір байланысы. Тұжырымдама ретінде өмір жолы "адамның уақыт өте келе жүзеге асыратын әлеуметтік сипаттағы оқиғалар мен рөлдер тізбесін" деп анықталады (Giele and Elder 1998, p. 22). Бұл оқиғалар мен рөлдер міндетті түрде берілген реттілікпен жүрмейді, керісінше адамның нақты тәжірибесінің жиынтығын құрайды. Осылайша өмір сүру дәуірі ұғымы өмірлік циклдің бірыңғай кезеңдері мен өмір сүру ұзақтығынан ерекшеленетін жас ерекшелігі бар әлеуметтік құбылыстарды білдіреді. Өмір сүру ұзақтығы - бұл өмір сүру ұзақтығы мен ерекшеліктері, олар жасқа жақын, бірақ уақыт пен жер бойынша аз өзгеріске ұшырайды. Ал өмірлік перспективада уақыт, контекст, процесс және адамның дамуы мен отбасылық өмірдегі мәні қарастырылады (Bengtson and Allen 1993). Отбасы макро әлеуметтік контексттегі микро әлеуметтік топ ретінде қабылданады - "Бейірімді тарихты бөлісетін, уақыт пен кеңістікте үнемі өзгеріп отыратын әлеуметтік контекстте өзара әрекеттесетін адамдардың жиынтығы" (Bengtson and Allen 1993, p. 470). Сондықтан қартаю мен дамудың өзгеруі - өмір бойы болатын үздіксіз процестер. Осылайша, өмір жолы әлеуметтік және тарихи факторлардың жеке өмірбаяны және дамуын қамтитын, оның ішінде отбасылық өмір мен әлеуметтік өзгерістерді зерттеу мүмкін (Эльдер 1985; Харевен 1996). Өмірдің дамуы теориясы да конструктивистік бағытта қозғалды. Уақытты, реттілікті және сызықтықты түсінікті деп санаудың орнына, Джабер Ф. Губриум мен Джеймс А. Холштейн (2000) өздерінің "Өмірдің дамуы" кітабында уақыт бойы тәжірибе туралы есептерден бастау алады. Бұл тәжірибе мен оның оқиғаларының фигурасын және негізін ауыстырады, уақыт, реті, сызықтық және байланысты ұғымдар күнделікті өмірде қалай пайдаланылатынын алдыңғы қатарға шығарады. Бұл тәжірибелерді уақыт арқылы түсінудегі түбегейлі өзгерісті ұсынады, бұл көпсалалық парадигма түсінігінен тыс, дәстүрлі уақытқа негізделген тәсілдерден мүлдем басқа парадигманы ұсынады. Уақыт ұғымдары ұсыныстардың негізгі құрылыс блоктары болудың орнына, уақыт ұғымдары талдамалық түрде қоршалған және зерттеу мен конструктивті түсінудің негізгі тақырыптарына айналады. Өмірлік ұстаным иммигранттардың еңбек денсаулығы мен зейнеткерлік жасқа дейінгі мәселелерге қатысты қолданылды. Сонымен қатар, балалық шақтағы тәжірибелердің өмірдің кейінгі кезеңдеріндегі мінез-құлыққа әсер етуі немесе қартайған кездегі дене белсенділігі сияқты басқа салаларда да маңыздылығы арта түсті.
The life course approach examines an individual's life history and investigates, for example, how early events influenced future decisions and events such as marriage and divorce, engagement in crime, or disease incidence. The primary factor promoting standardization of the life course was improvement in mortality rates brought about by the management of contagious and infectious diseases such as smallpox. A life course is defined as "a sequence of socially defined events and roles that the individual enacts over time". In particular, the approach focuses on the connection between individuals and the historical and socioeconomic context in which these individuals lived. Glen Elder theorized the life course as based on five key principles: life span development, human agency, historical time and geographic place, timing of decisions, and linked lives. As a concept, a life course is defined as "a sequence of socially defined events and roles that the individual enacts over time" (Giele and Elder 1998, p. 22). These events and roles do not necessarily proceed in a given sequence, but rather constitute the sum total of the person's actual experience. Thus the concept of life course implies age differentiated social phenomena distinct from uniform life cycle stages and the life span. Life span refers to duration of life and characteristics that are closely related to age but that vary little across time and place. In contrast, the life course perspective elaborates the importance of time, context, process, and meaning on human development and family life (Bengtson and Allen 1993). The family is perceived as a micro social group within a macro social context—a "collection of individuals with shared history who interact within ever changing social contexts across ever increasing time and space" (Bengtson and Allen 1993, p. 470). Aging and developmental change, therefore, are continuous processes that are experienced throughout life. As such, the life course reflects the intersection of social and historical factors with personal biography and development within which the study of family life and social change can ensue (Elder 1985; Hareven 1996). Life course theory also has moved in a constructionist direction. Rather than taking time, sequence, and linearity for granted, in their book Constructing the Life Course, Jaber F. Gubrium and James A. Holstein (2000) take their point of departure from accounts of experience through time. This shifts the figure and ground of experience and its stories, foregrounding how time, sequence, linearity, and related concepts are used in everyday life. It presents a radical turn in understanding experience through time, moving well beyond the notion of a multidisciplinary paradigm, providing an altogether different paradigm from traditional time centered approaches. Rather than concepts of time being the principal building blocks of propositions, concepts of time are analytically bracketed and become focal topics of research and constructive understanding. The life course approach has been applied to topics such as the occupational health of immigrants, and retirement age. It has also become increasingly important in other areas such as in the role of childhood experiences affecting the behaviour of students later in life or physical activity in old age.