Кіріспе

Артур - еркек тектес еркек аты, бәлкім, бритондық келт тегіне жататын. Басқа бір теория бойынша, атау латын тілінен шыққан, ол ғасырлар бойы Рим Британиясында өмір сүрген Арториус руынан шыққан. Оның танымалдылығы аңыздағы батыр Артурдың аты болғандықтан. Ол келт Artos-дан шыққан болуы мүмкін, яғни "Ауыл" деген мағынаны білдіреді. Көптеген славян, роман және герман тілдерінде қолданылатын жалпы орфографиялық нұсқасы - Артур. Испан және итальян тілдерінде ол Артуро.

Этимология

Артур есімі туралы ең алғашқы куәлік 9-ғасырдың басында Уэльстің латын мәтінінде Historia Brittonum, онда ол шамамен 5-ғасырдағы римдік британдық генералға қатысты. Ол басып кірген ирландтар мен пикттерге қарсы соғысты, кейіннен ортағасырлық аңыздар мен әдебиеттің әйгілі Артур патшасын тудырды. Мүмкін, сол адамның ертерек айтылуы Анеирдің уэльстік эпостық поэмасында кездеседі. Кейбір ғалымдар оны 6-ғасырдың аяғына жатқызған, бірақ бұл әлі де талқылану мәселесі болып табылады және поэма тек 13-ғасырдың аяғындағы қолжазбада сақталған. 9-ғасырдағы Артур есімді бритондық жер иесі Редонның Картуляриясында жиналған бірнеше жарғыларға куә болды. Ирландтар бұл атауды 6 ғасырдың аяғында (алғашқы архаикалық валлий немесе кумбрик түрінен Артур) алып, көне ирландша Артур (Адоманның "Жанды өмірінде" Артурий деп латыншаланған, шамамен 697-700 жылдары жазылған) шығарды. Атаудың ең ерте тарихи куәлігі Аедан мак Габрайнның ұлы немесе немересі (609 жылы қайтыс болған). Артур есімінің нақты шығу тегі әлі де талқылануда. Кейбіреулер бұл атау римдік nomen gentile (отбасылық аты) Арториустан алынған деп айтады. Кейбіреулері Мессапик немесе Этруск тектес деп болжайды. Дегенмен, этимолог Кемп Малоунның айтуынша, "Артурды Артурийден алған теорияны осы атауға лайық ешқандай дәлел қолдамайды". Кейбір ғалымдар легендарлық Артур патшаның есімі ертедегі латын тіліндегі Артурий мәтіндерінде Артур, Артурус немесе Артурус ретінде ғана кездеседі, ешқашан Артуриус ретінде емес (егер классикалық латын Артуриус кейбір латын диалектілерінде Артурий болып өзгерсе де). Алайда, бұл Артур есімінің шығу тегі туралы ештеңе айтпауы мүмкін, өйткені Уэльске қарыз алғанда Артуриус үнемі Артур (h) ur болады. Уэльс тіліндегі arth "айыу" + (g)wr "адам" (бұрынғы *Arto uiros бриттоника тілінде) сөздерінің жалпы ұсынылатын шығу тегі фонологиялық және орфографиялық себептермен мүмкін емес; атап айтқанда, бриттоникалық *Arto uiros құрама атауы көне уэльс *Artgur (онда u қысқа дауысты /u/) және орта / қазіргі уэльс *Arthwr (онда u ұзын дауысты /ʉː/) емес, Артур (онда u ұзын дауысты /ʉː/) болуы керек. Уэльс поэзиясында бұл есім әрқашан Артур деп жазылады және тек қана urмен аяқталатын сөздермен ғана айтылады. Ғалымдар арасында шектеулі түрде танылған альтернативті теорияда Артур атауы латынша Arcturus (Большая Медведь немесе Үлкен аю шоқжұлдызындағы ең жарқын жұлдыз) деген сөзден алынған. Бұл грекше ρκτοῦρος (Арктурос) латыншасы және Bear Guardian дегенді білдіреді. Бұл форма, Арктур, Уэльске қарыз алғанда, Art ((h) ur болып қалатын, ал оның аспандағы жарқырауы мен орны адамдарды оны "айыңның күзетшісі" және Бутестегі басқа жұлдыздардың "жетекшісі" деп қарастыруға әкелді. Авесталық aṣ̌a/arta және оның ведалық эквиваленті ṛtá екеуі де прото-индо-иран тілінен *ṛtá "ақиқат" деп алынған, бұл өз кезегінде прото-индоевропалық * "тиісті түрде қосылған, дұрыс, шындық" түбірінен жалғасады *. Бұл сөз көне парсы тілінде арта деп жазылған.