Кіріспе
Анд символы Чакана (Андий айқасы, "қадамды айқас" немесе "қадамды мотив" немесе "қадамды мотив") - инка және инкаға дейінгі андийлік қоғамдар қолданған қадамдық айқас мотив. Бұл символдың қазіргі кездегі ең көп қолданылатын нұсқасы компастың негізгі нүктелерін көрсететін тең қарулы крест пен үстінен салынған квадраттан тұрады. Чакана деген сөз "көпір" және кечуа тілінде "өту" дегенді білдіреді. Анд крестінің мотиві Чавин, Вари, Чанкай және Тиуанаку сияқты мәдениеттердің маталары мен керамикасы сияқты байланыс артефактілерінде пайда болады, бірақ ерекше назар аударылмайды және түсіндіру құралына кілт немесе нұсқаулық жоқ. Антрополог Алан Колата Анд крестіне "Тиуанаку иконографиясындағы ең көп таралған, бірақ ең аз түсінілген элементтердің бірі" деп атайды. Анд кресті символының 4000 жыл бойы Инка империясына дейінгі мәдени дәстүрі бар.
The Chakana (Andean cross, "stepped cross" or "step motif" or "stepped motif") is a stepped cross motif used by the Inca and pre incan Andean societies. The most commonly used variation of this symbol today is made up of an equal armed cross indicating the cardinal points of the compass and a superimposed square. Chakana means 'bridge', and means 'to cross over' in Quechua. The Andean cross motif appears in pre contact artifacts such as textiles and ceramics from such cultures as the Chavín, Wari, Chancay, and Tiwanaku, but with no particular emphasis and no key or guide to a means of interpretation. The anthropologist Alan Kolata calls the Andean cross "one of the most ubiquitous, if least understood elements in Tiwanaku iconography". The Andean cross symbol has a long cultural tradition spanning 4,000 years up to the Inca Empire.
Ортаңғы көз мотиві бар Анд айқасы
Ежелгі Тиуанаку Кирусы кейде орталық көздері бар Анд айқышшаларын киеді. Орталық көз кейде тік жағынан екіге бөлінеді. Антрополог Скотт Смит Анд крестінің мотивін платформалы үйінділердің (Акапана немесе Пумапунку сияқты) жоғары көрінісі ретінде түсіндіреді. Антрополог Робин Бектің айтуынша, Yaya Mama тас ою-өрнектеріндегі крест мотиві Тиуанаку Анд крестінің алғысы болуы мүмкін. Бек Тиуанаку Анд айқыш "платформалық камера кешенінің" бейнесі деп болжайды.
Тарихи дерек
Анд айқышшасы (Чакана) - Анд тауларының ең көне символдарының бірі. Ең көне толық Чакананы археолог Питер Ван Дален бастаған археологтар тобы шамамен 4000 жылдық ғибадатхана кешенінен тапты. Бұл Перу археологы Хулио С. Телоның Чавин де Хуантардағы Чавин мәдениеті орнында тапқан әшекейленген монолитті бағанасы Тело обелискінің сәндік элементі ретінде көрінеді. Шавин де Хуантар құрылысы шамамен б.з.д. 1200 жылы басталды және бұл сайт шамамен б.з.д. Тело обелискінің нақты күні белгісіз, бірақ оның стиліне сүйенсек, ол шамамен б.з.д. Анд кресті түрін Акапанада қайталауға болады, бұл үлкен террасты платформалы үйінді, оның орталық су қоймасы Тиуанако қаласында Тиванаку мәдениетінің адамдары Титикака көліне жақын жерде, Боливияда салынған және шамамен б.з. 400 жылы. Тиуанаку Тиуанаку империясының орталығы болды, ол біздің заманымыздың 400-1000 жылдары оңтүстік Андтарда өркендеді. Метиз тарихшысы Гарсиласо де ла Вега ақ және қызыл мәрмәрден немесе жаспирда жасалған қасиетті крест туралы хабарлайды, ол 16-ғасырда Кускода қастерленген. Инкалар Педро де Кандияның айқышпен арыстан мен жолбарысты қалай керемет түрде жеңгенін естігеннен кейін қасиетті айқышқа құлшылық ете бастады. Испандықтар қаланы басып алған кезде, олар айқыш ағаштарды жаңадан салынған собордың сакризиясына көшірді, онда Де ла Вега оны 1560 жылы көрді. Ол діни қызметкерлердің оны алтынмен немесе асыл тастармен әшекейлемегеніне таңғалды. Жергілікті кресттер туралы жалғасып жатқан әңгімелер үндістерді христиан дініне "алып кетуі мүмкін" түрленуге әдейі дайындаған табиғи дін туралы түсінікке ықпал етті.
Жаңа дәуірдің шеткі сенімдері
Қадамды мотив Нью-Ейдж жақтастары мен өзін-өзі шаман деп атағандардың зор назарын аударды. Олар басқа символикалық мағыналар арасында Оңтүстік крест шоқжұлдызымен байланысты екенін айтады. Джессика Джойс Кристидің айтуынша, инкалардың кейбір мағыналары болуы мүмкін; алайда Кристи Нью-Эйдждің "таза болжамдық және ешқандай тарихи дереккөздермен дәлелденбеген" екенін атап өтті.