Кіріспе

Американдық заңгер Элиза Бертон "Лида" Конли (шамамен 1869 1946) - Вайандоттық түпкүлкі америкалық және американдық заңгер. Ол Канзас штатының адвокаттар алқасына қабылданған алғашқы әйел болды. Ол Канзас-Ситидегі Хьюрон зиратын сату мен дамытуды болдырмау үшін жүргізген науқанымен танымал болды, қазір ол Вайандот ұлттық жерлеу орны ретінде белгілі. Ол үкіметке сотқа шағым түсірді, ал 1909 жылы ол АҚШ Жоғарғы Сотының алдында іс қозғауға рұқсат етілген алғашқы америкалық әйел болды. Оның ісі "сарапшы америкалықтардың жерлеу орындары федералды қорғауға лайық деп дәлелдеген" бірінші ісі болып табылады. Конли Канзас сенаторы Чарльз Кертистің қолдауына ие болды, ол 1916 жылы Хурон зиратын сатуды болдырмау және жерді федералды парк ретінде құру туралы заң қабылдады. 1971 жылы Хьюрон зираты тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген, ал 2016 жылы ол ұлттық тарихи ескерткіш болып тағайындалды. 19 ғасырдың аяғынан бастап зират танылмаған Канзас виандот ұлты мен штаб-пәтері Оклахома штатында орналасқан федералды түрде танылған виандот ұлты арасындағы күрестің өзегі болды. 1998 жылы екі топ, ақыр соңында, Вайандот ұлттық жерлеу орнын тек діни, мәдени және осыған байланысты мақсаттар үшін оның қасиетті тарихына сәйкес сақтауға келісті.

Ерте өмір

Лида Конли көп ұлтты виандот Элизабет Бертон Зейне (1838-1879) және Эндрю Сиренус Конли (1830-1885), шотландтық ирланд және ағылшын тектес янки, Нью-Канааннан, Коннектикут штатынан Огайо мен Канзасқа көшіп келген төрт қыздың ең кішісі болды. Оның отбасы тарихы Уайндот ұлтында сол кезде кең таралған еді, өйткені Уайндоттардың саны еуропалық американдықтармен үйленіп, балалары болды, нәтижесінде көп нәсілді тайпа мүшелерінің саны көбейді. Конлилер отбасының батысқа көшіп кетуі, олардың ата-бабаларының жеріне ақтардың басып кіруі ұлғайып келе жатқанда, үлкен Вайандот көшіп кетуінің бір бөлігі болды. Элизабет Зейн Виргинияда бала кезінде виандоттар тұтқындап, тайпаға қабылдаған Исаак Зейннің немересі еді. Исаак Зейне 17 жыл бойы Вайандот халқымен бірге өмір сүріп, бас батыр Тархтың қызы Ақ Жүрекке үйленді. Олар тайпамен бірге Огайоға көшіп барып, Зэнесфилд қаласын құрды. Сол жерде олардың кейбір балалары, соның ішінде Елізабеттің анасы Ханна, немерелері де дүниеге келді. 1843 жылы АҚШ үкіметінің қысымымен Вайандот Огайодан шығып, батысқа қарай Канзасқа қарай көшті. Элизабет Зейн мен Эндрю Конли 1860 жылы Огайо штатының Логан округіне үйленді. Қыздары білім алуға талпынды. Хелена "Лена" Конли (1867-1958) Миссуридегі Парк колледжін бітірген. Лида Конли Канзас-Сити заң мектебін 1902 жылы бітіріп, Канзас штатының адвокатурасына қабылданған алғашқы әйел болды. Сара "Салли" Конли (1863 - 1880) салыстырмалы түрде жас кезінде қайтыс болды. Ида Конли (1865-1948) азаматтық және қоғамдық өмірде де белсенді болды. Апалы-сіңлілі екеуі Канзас-Ситиде бір үйде өмір бойы бірге өмір сүрген. Ешқайсысы үйленген жоқ.

Өмірбаян

1855 жылы виандоттардың кейбірі көпшілік қоғамға қосылуға дайын деп саналғандықтан, үкімет ұсынған АҚШ азаматтығын қабылдады. Олардың Канзастағы жерлері жеке тұлғалар арасында бөлінді. 1867 жылы Канзастан көшіп, Оклахомаға 19-ғасырдағы көшірудің бір бөлігі ретінде өздерінің тайпалық институттарынан бас тартуға дайын емес мүшелері барды. Олар кейбір тайпалық құрылымды сақтап қалды және Канзастағы Хурон зиратында тайпалық қоғамдық жерлеу орнында заңды билікті сақтады. 1906 жылы Уайандотт ұлты, кейіннен Оклахома штатында орналасқан, зиратты дамыту үшін сатуды мақұлдады және Конгресс Құрама Штаттар Ішкі істер министріне оны сату үшін жеткізуге рұқсат берді, ал табысы Оклахомадағы ұлтқа жіберілді. Кензас-Сити қаласына айналып өскен, ал құрылысшылар бұл жерді кеңейтуді көздеген. Бір бұрышта Карнеги кітапханасы, екінші бұрышта Брунд қонақ үйі тұрды. Шотландиялық масондық ғибадатхана өрттен кейін қайта қалпына келтірілді.

Конлидің ісі

Бұл дау туындаған кезде Канзас-Ситидегі Вайандот ұрпақтары Вайандот ұлтының "жоқ" немесе "азаматтық сыныбы" деп саналды және жерлеу орнын заңды түрде бақылауға алмады. 1855 жылы олар АҚШ-тың азаматтығын және Канзаста жер үлестіруді қабылдады. Жерлеу орны үлестіруден шығарылды, ал американдық индейлер жері ретінде оны Оклахома штатында орналасқан тайпалық үкіметі бар Вайандот ұлты басқарады деп саналды. Тарихи жерлеу орнында Конлидің аналық ата-бабалары және қазіргі Канзас штатының Вайандот ұлты мен Оклахома штатының Вайандот ұлтының басқалары орналасқан. Ең алғашқы жерлеу 1843 жылы, бұл тайпа алғаш рет Канзасқа келген кезде болған. Конли мен оның әпкелері ұсынылып отырған сатумен мүлдем келіспеді. Олар күндіз-түні тұрып, жерлеу орнын қорғап қалу үшін зиратта ғимарат тұрғызды. Олар кезекпен мылтық ұстап, "Кіруге тыйым" деген белгілерді орнатып, күзеттеп тұрды. Канзас қаласының газеттері бұл дауды жариялады. Kansas City Times (25 қазан 1906): Quotation Қабіргесті сатуға тырысып жатқан үкіметтік комиссияның төрағасы Х. Б. Дюранте, үнді комиссары, бұл жердегі екі Вайандот тобы арасындағы жер таласына байланысты ерекше жағдай болды деп түсіндірді. Тек бір ғана федералды заң бойынша жауапкершілікке ие. Ол бұл мәселені шешуді Әділет министрлігі мен федералды әскерлерге тапсырды.

Конгресс шешімі

1913 жылы Конгресс зиратты сатуға рұқсат берген заң жобасын жойды. Жерді игергісі келетіндер мен зиратты сақтағысы келетіндер арасындағы дау жалғасты. Бір жылы Лида Конли Хьюронның индейлер зиратында полиция қызметкерін атып өлтіргені үшін тұтқындалды. Жоғарғы Сотта жеңілгенімен, Конли өзінің күресіне табандылықпен, Канзас-Ситидегі әйелдер клубтары мен азаматтық бірлестіктерінен қорғауға қолдау тапты. 1916 жылы Канзас сенаторы Чарльз Кертис (Кау/Осаге/Прейри Потаватоми) Конгресске зиратты сатуды болдырмайтын және оны федералды парк деп белгілеген заң жобасын ұсынды (және оның өтуін қамтамасыз етті).

Кейінгі өмірі

Жер қорғалған кезде Конли меншіктің қамқоршысы ретінде әрекет етіп, құстар мен бөрікшіктерге қамқорлық көрсетті. Ол 1816 Солтүстік Үшінші көшедегі үйінен оларға су мен жаңғақ әкелу үшін жиі жүретін. Федералды үкімет 1918 жылы Канзас Ситимен мәңгілік сақтауға, қорғауға және жарықтандыру мен полиция қорғанысын қамтамасыз етуге келісімшарт жасасу арқылы зиратты "жаңартуға" келісті. 1937 жылдың маусым айында Конли зираттан бірнеше адамды қуып шығады. Полиция оны тәртіп бұзумен айыптады. Жас судья оған 10 доллар айыппұл немесе 10 күндік түрме жазасын берді. Конли жазасын мақтанышпен өтеп шықты. 1937 жылы 16 маусымда шыққан газетте "Лида Конли түрмеден шықты" деген тақырыппен ол туралы соңғы мақала 1946 жылы қайтыс болғанға дейін жарияланды.

Қорытынды шешім

Топтар дамуды күшейтуді жалғастырды. 1959 жылы Канзастағы Вайандот ұлты коммерциялық емес ұйым ретінде тіркелді, бірақ әлі де Хьюрон зираты үстінен бақылауға ие болған жоқ. Ол федералды тануға үміткер. Онжылдықтар бойы Канзас-Сити мен Оклахома штатының Вайандот ұлты зиратты дамыту туралы көптеген ұсыныстар енгізді. 1971 жылы сақтау топтары Хьюрон зиратын тарихи және мәдени құндылығын мойындау үшін тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізді. Бұл жаңа ұсыныстарды жүзеге асыруды қиындатты, бірақ топтар оларды алға жылжытуды жалғастырды. Ойынның дамуы, отандық америкалықтардың табысын арттыру жаңа қысымға әкелді. 1990 жылдары Оклахома штатының Вайандот ұлты гурон зиратын ойын казино ретінде қайта дамыту үшін бағалады. 1990 жылғы "Туыс американдықтардың қабірлерін қорғау және қайтару туралы" заңға сәйкес жаңа қорғаныс қабірлерге жерленген адамдардың тікелей ұрпақтарының келісімі қажет болды. Канзас-Ситидегілер кез келген дамуға қарсы болды. Ақырында, 1998 жылы Канзастағы Вайандот ұлты мен Вайандот ұлты зиратты тек діни, мәдени және оның қасиетті мақсатына сәйкес мақсаттар үшін сақтау туралы келісімге келді. 2016 жылдың желтоқсан айында зират Ұлттық тарихи ескерткіш болып аталды.