Кіріспе

Бұрынғы аэроғарыш өндіруші және қорғаныс мердігері

McDonnell Douglas Corporation – 1967 жылы McDonnell Aircraft және Douglas Aircraft Company компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылған ірі американдық аэроғарыш өндірісі корпорациясы және қорғаныс мердігері. 1967 жылдан бастап 1997 жылы Boeing компаниясымен бірігуіне дейін DC 10 және MD 80 авиалайнерлері, F 15 Eagle әуедегі басымдылықты ұшағы және F/A 18 Hornet көп мақсатты ұшағы сияқты белгілі коммерциялық және әскери ұшақтарды өндірді. Корпорацияның бас кеңсесі Миссури штатының Сент-Луис қаласының жанындағы Сент-Луис Ламберт халықаралық әуежайында орналасқан.

Өмірбаян

Компания 1967 жылы Джеймс Смит Макдоннелл мен Дональд Уилс Дугластың фирмаларынан құрылды. Екі ер адам да шотланд тегінен шыққан, Массачусетс технология институтының түлектері және ұшақ жасаушы Гленн Л. Мартин компаниясында жұмыс істеген. Дуглас 1920 жылдың басында Лос-Анджелесте Дэвис Дуглас компаниясын құруға кеткенге дейін Мартинде бас инженер болған. Келесі жылы ол өзінің демеушісін сатып алып, фирманы Дуглас ұшақ компаниясы деп атады. Макдоннелл 1926 жылы Висконсин штатының Милуоки қаласында жеке ұшақтар жасау үшін J. S. McDonnell & Associates компаниясын құрды. 1929 жылғы экономикалық дағдарыс оның жоспарларын күйретіп, компания тарап кетті. Ол үш компанияда жұмыс істеді, 1933 жылы Гленн Мартин компаниясына қосылды. 1938 жылы Мартинді тастап, өзінің жеке фирмасы – Макдоннелл ұшақ корпорациясымен қайтадан сынасты, бұл жолы Сент-Луис қаласының сыртындағы Ламберт Филдте орналасқан. Дуглас ұшақтары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде табысқа ие болды. Компания 1942 жылдан 1945 жылға дейін Дуглас DC-3 әскери нұсқасы болған шамамен 10 000 C-47 ұшағын шығарды. Жұмыс күші 160 000-ға дейін өсті. Соғыс аяқталғаннан кейін екі компания да қиындыққа тап болды, себебі үкіметтік тапсырыстар тоқтады және ұшақтардың артық қорлары пайда болды. Дуглас жаңа ұшақтарды әзірлеуді жалғастырды, соның ішінде 1946 жылы DC-6 және 1953 жылы DC-7 ұшақтарын. Компания реактивтік қозғалтқыштар саласына еніп, 1948 жылы F3D Skyknight, ал 1951 жылы "реактивтік дәуір" F4D Skyray ұшақтарын шығарды. 1955 жылы Дуглас АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алғашқы шабуыл ұшағы – A4D Skyhawk-ты ұсынды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы ұшақтардан ұшуға арналған Skyhawk кішкентай, сенімді және берік болды. Оның түрлері теңіз флотында 50 жылға жуық қолданылып келді, соңында екі орындық нұсқасында ұшқыштарды даярлау үшін кеңінен пайдаланылды. Дуглас сонымен қатар коммерциялық ұшақтарды да жасады, 1958 жылы Боинг 707 ұшағымен бәсекелесу үшін DC-8 ұшағын шығарды. Макдоннелл де реактивтік ұшақтарды дамытып жатты, бірақ кішірек болғандықтан, ол одан да радикалды болуға дайын болды, өзінің сәтті FH-1 Phantom ұшағының негізінде F2H Banshee және F3H Demon ұшақтарымен Әскери-теңіз күштеріне негізгі жеткізуші болды; сондай-ақ АҚШ Әуе күштері үшін F-101 Voodoo ұшағын өндірді. Корея соғысы кезінде шыққан Banshee және Вьетнам соғысы кезінде шығарылған F-4 Phantom II Макдоннеллді ірі әскери истребительді жеткізу рөліне итермеледі. Дуглас Skyrocket отбасындағы эксперименталды жоғары жылдамдықты реактивтік ұшақтарды жасады, Skyrocket DB II 1953 жылы дыбыс жылдамдығынан екі есе жылдамдықпен ұшатын алғашқы ұшақ болды. Екі компания да жаңа зымыран бизнесіне кіруге құштар болды, Дуглас 1956 жылғы Nike бағдарламасы бойынша әуеден ауаға зымырандар мен зымырандарды өндіруден бүкіл зымыран жүйелеріне көшкен және Skybolt ALBM бағдарламасы мен Thor баллистикалық зымыран бағдарламасының негізгі мердігері болды. Макдоннелл бірнеше зымырандар жасады, соның ішінде ерекше ADM-20 Quail, сондай-ақ гиперзвукпен ұшуды тәжірибеден өткізді, бұл оған НАСА-ның Mercury және Gemini жобаларының едәуір үлесін алуға мүмкіндік берді. Дуглас сонымен қатар НАСА-дан келісімшарт алды, атап айтқанда, үлкен Saturn V зымыранының бір бөлігі үшін. Екі компания да ірі жұмыс беруші болды, бірақ екеуінде де проблемалар болды. Макдоннелл негізінен қорғаныс саласының мердігері болды, оның азаматтық бизнесі болмады. Әскери сатып алулар төмендеген кезде ол жиі қиындықтарға тап болды. Осы арада Дуглас DC-8 және DC-9 бағасының жоғары болуына байланысты қиындыққа тап болды. Екі компания 1963 жылы бірігу мүмкіндігін қарастыра бастады. Дуглас 1966 жылдың желтоқсанында тендерлік шақыруларды ұсынды және Макдоннеллдің шақыруын қабылдады. Екі фирма 1967 жылдың 28 сәуірінде McDonnell Douglas Corporation (MDC) болып біріктірілді. Бұған дейін Макдоннелл өз серіктесіне "тез қаржылық талаптарды" орындауға көмектесу үшін Дугластың 1,5 миллион акциясын сатып алған болатын. Екі компания бір-біріне жақсы сәйкес келеді. Макдоннеллдің әскери келісімшарттары Дугластың ақша ағыны проблемасын дереу шешті, ал Дугластың азаматтық келісімшарттарынан түскен табыс Макдоннеллдің бейбіт уақыттағы сатып алудың төмендеуіне төтеп беру үшін жеткілікті болды.

Құрылу

Макдоннел Дуглас McDonnell Aircraft компаниясының штаб-пәтерін сол кезде Ламберт-Сент-Луис халықаралық әуежайы деп аталған, Миссури штатының Беркли қаласындағы, Сент-Луис маңындағы жерде сақтап қалды. Джеймс Макдоннел біріктірілген компанияның атқарушы төрағасы және бас директоры болды, ал Дональд Дуглас аға – құрметті төраға. Екі жылдың ішінде Льюис компанияны қайтадан дұрыс жолға қойып, оң ақша ағынын қамтамасыз етті. Ол компанияның Сент-Луис штаб-пәтеріне оралды, онда DC 10 ұшақтарының сатылымын жалғастырып, 1971 жылға дейін президент және бас операциялық директор ретінде компанияны тұтастай басқарды. DC 10 ұшағының өндірісі 1968 жылы басталды, ал алғашқы жеткізілімдер 1971 жылы жүзеге асты. 1966 жылдан бастап және одан кейінгі ондаған жылдар бойы Макдоннел Дуглас "DC 10 Twin" немесе DC X деп аталатын екі қозғалтқышты ұшақ құруды қарастырды. Бұл Airbus A300 сияқты ерте екі қозғалтқышты ұшақ болуы тиіс еді, бірақ ол ешқашан прототипке дейін жетпеді. Мұндай ұшақ 1970 жылдары дамыған екі қозғалтқышты ұшақ нарығында Макдоннел Дуглас компаниясына ерте басымдық беруі мүмкін еді, сондай-ақ DC 10 жүйелерінің көп бөлігімен үйлесімді болуына мүмкіндік берген болар.

1970-1980 жылдар

1977 жылы DC-9 ұшағының келесі буыны, "Super 80" (кейін MD-80 сериясы деп аталды) сериясы ұсынылды. 1977 жылы KC-10 Extender, C-9 Nightingale/Skytrain II ұшағынан кейін АҚШ Әскери-әуе күштері сатып алған екінші McDonnell Douglas көлік ұшағы болды. Суық соғыс жылдарында McDonnell Douglas F-15 Eagle (1974 жылы) және F/A-18 Hornet (1978 жылы) сияқты ондаған сәтті әскери ұшақтарды енгізіп, өндірді, сондай-ақ Harpoon және Tomahawk зымырандары сияқты өнімдерді де жасады. 1970 жылдардағы мұнай дағдарысы коммерциялық авиация индустриясына ауыр соққы болды. McDonnell Douglas экономикалық өзгерістерге ұшырады және одан әрі құлдыраудан сақтану үшін жаңа салаларға кеңейтуге мәжбүр болды.

1980-1989 жылдар

1984 жылы McDonnell Douglas, Summa Corporation компаниясынан Hughes Helicopters компаниясын 470 миллион долларға сатып алып, тікұшақтар саласына қадамын басты. Hughes Helicopters бастапқыда еншілес компания ретінде құрылып, 1984 жылдың тамыз айында McDonnell Douglas Helicopter Systems деп қайта аталды. McDonnell Douglas Helicopters компаниясының ең сәтті өнімі – Hughes ұсынған AH-64 Apache шабуылдық тікұшағы болды. 1986 жылы DC-10 ұшағының жетілдірілген және жаңартылған нұсқасы – MD-11 ұшағы таныстырылды. MD-11 – ең жетілді үш қозғалтқышты ұшақ. 1990 жылдан бастап 200 данасы сатылды, бірақ Boeing компаниясымен біріккеннен кейін, 2001 жылы Boeing 777 ұшағымен бәсекелестікке түскендіктен шығарылуы тоқтатылды. McDonnell Douglas компаниясы 1988 жылы соңғы коммерциялық ұшақ үлгісін жасады. MD-90 – MD-80 ұшағының ұзартылған нұсқасы, International Aero Engines V2500 турбокөпіршіктерімен жабдықталған, коммерциялық ұшақта қолданылған ең ірі артқы орналасқан қозғалтқыштар. MD-95 – DC-9-30 ұшағына өте ұқсас, заманауи аймақтық авиалайнер, McDonnell Douglas ұшақтарының соңғы коммерциялық үлгісі болды. 1988 жылдың 13 қаңтарында McDonnell Douglas және General Dynamics компаниялары АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Advanced Tactical Aircraft (ATA) келісімшартын жеңіп алды. 4,83 миллиард долларлық келісімшарт A-12 Avenger II ұшағын жасауға бағытталды, ол A-6 Intruder ұшағын алмастыратын, жасырын, кемеге орналасқан, ұзақ қашықтыққа ұша алатын шабуылдық қанатты ұшақ болатын. 1989 жылдың қаңтарында Роберт Худ-младший Дуглас Ұшақтар дивизионын басқаруға тағайындалды, зейнеткерлікке шыққан президент Джим Уоршемді алмастырды. Содан кейін McDonnell Douglas Total Quality Management System (TQMS) деп аталатын ірі қайта ұйымдастыру жүргізді. TQMS функционалдық жүйені тоқтатып, онда аэродинамика, конструкциялық механика, материалдар және басқа техникалық салалардағы тәжірибелі инженерлер бірнеше түрлі ұшақтарда жұмыс істеді. Бұл жүйе бір ғана ұшаққа бағытталған өнімге бағытталған жүйемен алмастырылды. Қайта ұйымдастыру барысында Дугласта 5000 басқарушылық және қадағалаушылық лауазымдар жойылды. Бұрынғы басшылар жаңадан құрылған 2800 лауазымға үміттене алады, ал қалған 2200 басқарушылық міндеттерінен айырылды. Компанияда қайта ұйымдастыру кеңінен әсер етіп, қызметкерлер арасында көңіл көтерілісі төмендеді және TQMS қызметкерлер тарапынан "Сиэтлге кетіп қалған уақыт" деп аталды, олар Сиэтл, Вашингтондағы бәсекелес Boeing компаниясына сілтеме жасады.

1990-1997 жылдар

Техникалық мәселелер, даму шығындарының жоғарылауы, бірлік құнының өсуі және кешігулер 1991 жылғы 13 қаңтарда Қорғаныс министрі Дик Чейнидің A-12 Avenger II бағдарламасын тоқтатуына әкелді. Келісімшартты бұзу туралы соттасулар жылдар бойы жалғасты: үкімет мердігерлер келісімшартты орындамағанын және соңғы төлемдерге құқығы жоқ екенін мәлімдеді, ал McDonnell Douglas және General Dynamics келісімшарт ыңғайлылық үшін тоқтатылғанын, демек ақша төленуге тиіс екенін сендірді. 2014 жылғы қаңтарда келісімге қол жеткенге дейін сот процесі жүргізілді. A-12 бағдарламасының сәтсіздігінен туындаған хаос пен қаржылық қиындықтар 5600 қызметкердің жұмыстан босатылуына себеп болды. A-12 бағдарламасынан бос орын қалған тактикалық ұшақтардың орнын McDonnell Douglas компаниясының тағы бір бағдарламасы – F/A-18E/F Super Hornet іске асырды. Алайда, 1990 жылдары Суық соғыс күрт аяқталғандықтан ұшақтарды сатып алу көлемі азайды. Әскери сатып алулардың азаюы және екі маңызды жоба – Advanced Tactical Fighter және Joint Strike Fighter келісімшарттарын жоғалту McDonnell Douglas компаниясына ауыр соққы болды. McDonnell Douglas тек қана шағын жел тоннелінде сынақ үлгісін жасады. 1990 жылдың ортасында McDonnell Douglas компаниясында 132 500 адам жұмыс істесе, 1992 жылдың соңына қарай бұл көрсеткіш 87 400-ге дейін төмендеді. 1991 жылы MD-11 үміттерді ақтамады; MD-11 сынақтары ұшақтың өнімділігінде елеулі кемшіліктерді көрсетті. Singapore Airlines компаниясы қыстың ортасында күшті қарсы желмен Сингапурдан Парижге ұшатын толық жүктелген ұшақты қажет етті, бірақ MD-11 сол кезде жеткілікті ұшу қашықтығына ие болмады. Күтілгеннен нашар өнімділік көрсеткіштеріне байланысты Singapore Airlines 1991 жылғы 2 тамызда 20 MD-11 ұшағына жасаған тапсырысын тоқтатып, оның орнына 20 Airbus A340-300 ұшағын тапсырыс берді. 1992 жылы McDonnell Douglas MD-12 деп аталатын екі қабатты, алып ұшақ жобасын ұсынды. Нарықтан қысқа ғана уақытқа шығып кеткеніне қарамастан, бұл жоба Boeing және Airbus компанияларынан келе жатқан қысымды жасыру мақсатындағы жарнамалық әрекет ретінде қабылдалды. Көптеген сарапшыларға MDC-нің мұндай үлкен ұшақты жасауға қажетті ресурстары мен қаржысы жоқ екені анық болды, ал жоба көп ұзамай тоқтатылды. Ұқсас екі қабатты тұжырым Boeing компаниясының кейінірек 747 ұшағын алмастыруға арналған Ultra Large Aircraft жобасында қолданылды, бірақ екі қабатты тұжырым 2000 жылдарға дейін Airbus A380 ұшағымен ғана іске асырылды. 1996 жылы Boeing компаниясы Rockwell компаниясының Солтүстік Америкалық бөлімін сатып алғаннан кейін, 1997 жылғы тамызда McDonnell Douglas компаниясы Boeing компаниясымен 13 миллиард АҚШ долларына акциялардың айырбасталуы арқылы бірікті, нәтижесінде Boeing компаниясы сақталды. 1993 жылдан бастап және 1997 жылы бірігуден кейін McDonnell Douglas MD-11 компоненттерін пайдаланатын екі қозғалтқышты ұшақтың мүмкіндігін зерттеді және ақырында Boeing қанаттары бар мұндай ұшаққа ұсыныс жасады, бірақ ешқандай ұсыныс қабылданбады. 1999 жылы Boeing азаматтық тікұшақтар желісін бөліп шығарып, бұрын McDonnell Douglas Helicopter Systems құрамына кірген MD Helicopters компаниясын құрды. 2006 жылғы 17 тамыздан бастап Boeing C-17 ұшақтарына тапсырыс тоқтағандықтан Long Beach зауытын жапты.

McDonnell Automation Company компаниясының мұрасы

Компанияның кейбір маңызды мұралары авиациямен байланысты емес. Олар – компанияның еншілес компаниясы McDonnell Automation Company (McAuto) 1950 жылдары құрылған компьютерлік жүйелер мен компаниялар. Бастапқыда 1958 жылдан бастап өндіріс үшін сандық басқаруға, ал 1959 жылдан бастап компьютерлік жобалауға (CAD) пайдаланылды. Оның CAD бағдарламасы MicroGDS 2013 жылғы маусымда шығарылған 11.3 нұсқасымен бүгінгі күнге дейін қолданыста. 1970 жылдары McAuto компаниясында 3500 қызметкер жұмыс істеді және 170 миллион долларлық компьютерлік жабдықтары болды. Бұл оны сол дәуірдегі әлемдегі ірі компьютерлік өңдеу орталықтарының біріне айналдырды. 1983 жылы Брэдфордтың екі басшысы, McAuto-да жұмыс істеуге келген Джозеф Т. Лайно және Говард Л. Уолтман, McDonnell Douglas компаниясының толық құрамындағы еншілес компания Sanus Corporation-ды құрды, ол денсаулықты сақтау ұйымы болды. 1986 жылы McDonnell Douglas бақылауын азайтудан кейін Sanus, St. Louis фармацевтикалық желісі Medicare Glaser Corp. компаниясымен бірлесіп, Sanus HMO үшін дәрі-дәрмек қамтамасыз ету үшін Express Scripts құрғанын жариялады.