Кіріспе

Исаның заңды әкесі үшін христиандық мереке

Қасиетті Жүсіп күні, сондай-ақ Қасиетті Жүсіп мейрамы немесе Қасиетті Жүсіп салтанаты деп аталады, – Батыс христиандығында 19 наурызда тойланатын Қасиетті Жүсіптің, Марияның күйеуі және Иса Мәсіхтің заңды әкесінің ең маңызды күні. Католик шіркеуінде бұл күн салтанатты түрде аталады. Англикандық қауымның провинцияларында бұл мереке немесе еске алу күні, ал лютеран шіркеуінде – мереке немесе фестиваль. Қасиетті Жүсіп күні Польша мен Канаданың, сондай-ақ Жозеф, Жозефина сияқты есімдерді алып жүрген адамдардың, оның атын иеленген діни институттардың, мектептердің және приходтардың, сонымен қатар ағаш шеберлерінің қамқоршысы болып саналады. Кейбір католик елдерінде, әсіресе Испания, Португалия және Италияда бұл күн Әкелер күні ретінде тойланады. АҚШ-тағы католиктер үшін бұл күн міндетті түрде тойланатын күн емес. 19 наурыз 10 ғасырға дейін бірнеше Батыс күнтізбелерінде Қасиетті Жүсіпке арналған күнді білдірген, ал бұл дәстүр 1479 жылы Римде орнатылды. Папа Пий V өзінің «Quo primum» (14 шілде 1570 ж.) Апостолдық конституциясымен оның қолданысын бүкіл Рим ритуалына кеңейтті. Бастапқыда екінші сыныптың қос мерекесі және міндетті мереке болған бұл күн 1917 жылы қайтадан міндетті мереке мәртебесіне көтерілді, бұл мәртебе уақыт өте келе жоғалған еді, соның салдарынан ол бірінші сыныптың қос мерекесіне (қазір салтанат деп аталады) дейін көтерілді, бұл қалған барлық міндетті мерекелерге ортақ мәртебе болды. 1969 жылдан бастап епископтар конференциясы қаласа, оны оразадан тыс күндерге ауыстыруға құқылы. Тіпті егер 19 наурыз ораза кезінде түйіскен жағдайда да, ол әлі де қасиеттінің салтанаты ретінде тойланады. Бұл ораза кезінде Глорияны айтуға немесе әндетуге болатын сирек мүмкіндіктердің бірі, киім-кешек оразаның қызғылт немесе күлгін түсінен ақ немесе алтын түске ауыстырылады (әдетте мұндай салтанат үшін), жиналыс және евхаристиялық дұғаның алғы сөзі және басқа да дұғалар салтанатты түрде оқылады, ораза емес, әндер көңілдірек болады және Символ оқылады. Алайда, Аллилуйя әлі де қолданылмайды, оның орнына ораза ережелеріне сәйкес Трактат оқылады. 1870 мен 1955 жылдар аралығында Қасиетті Жүсіптің құрметіне тағы бір мереке тойланды. Бұл мереке бастапқыда Пасхадан кейінгі үшінші жексенбіде сегіз күндікпен тойланды, ал Святой Пий X-тің «Divino Afflatu» (Римдік Бревиарийді реформалау туралы Папа Пий X-тің жарлығын қараңыз) жарияланғаннан кейін алдыңғы сәрсенбіге көшірілді (өйткені сәрсенбі күні әсіресе Қасиетті Жүсіпке, Жақсы Жоханға және жергілікті қамқоршыларға арналған күнді білдірді). Мереке де «Қасиетті Жүсіп мейрамы» деп қайта аталды. Бұл мереке және онымен бірге сегіз күндік 1955 жылы Папа Пий XII тұсында рубрикаларды жаңғырту және оңайлату кезінде жойылды. Сонымен қатар, Папа Пий XII көптеген елдерде Халықаралық жұмысшылар күнін (Мамыр күні) тойлаумен сәйкес келу үшін 1 мамырда тойланатын «Жұмысшы Қасиетті Жүсіп» мерекесін белгіледі. Осы уақытқа дейін 1 мамыр – Елшілер күні, әсіресе Қасиетті Филипп пен Жақыптың мерекесі болған, бірақ бұл мереке келесі бос күнге, 11 мамырға ауыстырылды (және 1969 жылы 3 мамырға, бұл аралықта бос болды). 1969 жылы жарияланған жаңа күнтізбеде бір кезде шіркеу күнтізбесінде ең жоғары мәртебеге ие болған «Қасиетті Жүсіптің мейрамы» қалаулы естелікке, қасиеттілер күніне ең төмен мәртебесіне төмендетілді. Шығыс православие шіркеуі Қасиетті Жүсіпті Рождестводан кейінгі жексенбіде (Дәуіт пен Жақыппен бірге), 26 желтоқсанда (Құдай Анасының Синаксисі және Киелі Отбасының Мысырға қашуы), Қасиетті ата-бабалар жексенбісінде (Тұңғыш туылғанға дейінгі екі жексенбіде) және Қасиетті ата-бабалар жексенбісінде (Тұңғыш туылғанға дейінгі жексенбіде), Исаның басқа ата-бабаларымен бірге және 19 наурызда тойлайды. Әртүрлі литургиялық дәстүрлерді сақтайтын христиандардың Қасиетті Жүсіп күніне қатысты кең таралған әдет-ғұрыптарына қатысу, қызыл киім кию, құрғақ фава бұршақтарын алып жүру және үйде Қасиетті Жүсіпке арналған құрбандық үстелдерін құру жатады.

Христиандық дәстүрлер

19 наурыз – дәстүрлі түрде ораза ұстау және тәубе етумен белгіленетін ораза мезгілі. Алайда, Әулие Жозеф күні – салтанатты күн және 1983 жылғы Канондық құқық кодексіне сәйкес, католик шіркеуінде жұма күнгі міндеттерді күштен шығарады. Бұрын, 1917 жылғы Канондық құқық кодексіне сәйкес, Әулие Жозеф күнінде ораза ұстау және оразадан тыйылу міндеті, тіпті ол міндетті мереке ретінде сақталған жағдайда да, орындалмаған: «[Жексенбілерде] немесе міндетті мерекелерде ораза ұстау немесе ораза ұстау және оразадан тыйылу заңы тек ораза кезінде тоқтатылады, ал сергек күту күтілмейді; сондай-ақ ол қасиетті [сенбі] күні түстен кейін тоқтатылады» (1917 жылғы кодекс, 1252 канонның 4-тармағы). Егер мереке күні Пальма жексенбісінен басқа күніне түсіп қалса, ол әдетте 20 наурыздағы дүйсенбі күніне ауыстырылады, егер сол күні басқа салтанатты мереке (мысалы, шіркеудің қасиетті қамқоршысы) болмаса. Бұл шешім Summorum Pontificum ережелеріне сәйкес 1962 жылғы Missal-ді пайдаланатындарға қолданбалады; бұл Missal-ді қолданғанда, мерекені 19 наурыздан кейінгі келесі қолжетімді күнді ауыстыруды талап ететін оның ерекше ережелері сақталуы керек. Іс жүзінде, 1962 жылғы ережелер Әулие Жозеф күнін Пасханың екінші жексенбісінен кейінгі сейсенбіде тойлауға әкеледі, себебі Жариялану мерекесі (оның белгіленген күні, 25 наурыз, Ұлы апта немесе Пасха октавасы кезінде түсетін жылдары да ауыстырылуы керек) Пасханың екінші жексенбісінен кейінгі дүйсенбіде тойланады.

Италия мен Сан-Марино

Италияда 19 наурыз Әкелер күні ретінде де тойланады. Романьяның тарихи аймағында, соның ішінде тәуелсіз Сан-Марино республикасында, Әулие Иосиф күні қарсаңында fogheraccia деп аталатын оттар жағылады; бұл оттар әсіресе Риминиде танымал. Оттар дәстүрлі түрде Италияның Романьядан басқа бірнеше жерлерінде, мысалы Боббио (Эмилия-Романья), Матера (Базиликата), Валь-Треббия және Серакаприола (Апулия) жағылады. Лационың Итри қаласында зеппола дәстүрлі түрде отта қуырылады. Калабрияда лагане е чечи – бұршақ қосылған макарон тағамы Әулие Иосиф күні отбасылар мен көршілер арасында бөліседі. Кейбір қонақтар қасиетті отбасының киімдерін киеді, лагане е чечи бірінші тағам ретінде беріледі. Тамақтанғаннан кейін, қонақтарға туыстарына алып жүру үшін тағам қалдықтары беріледі.

Сицилия

Сицилияда және көптеген итальяндық-американдық қауымдастықтарда мұқтаждарға тамақ сыйлау – Әулие Жозеф күнінің дәстүрі. Кейбір қауымдастарда қызыл киім кию және зепполе жеу қалыпты жағдай. Әсіресе Әулие Жозеф күнімен байланысты дәстүрлі сицилиялық тағам – Maccu di San Giuseppe, ол маккудан және түрлі ингредиенттерден тұрады. Ерекше дәстүрлердің бірі – Әулие Жозеф күніне арналған құрбандық алтары, ол мүсіншелермен, медальдармен және шамдармен әсем безендіріледі. Алтар үш бөлікке бөлінеді, бұл Ұш Құдайдың үш жағын көрсетеді, ал алтарының басында Жозефтің мүсіні орналасқан. Дастарқанға тамақ қойылады, ол мереке күні кедейлерге таратылады. Алтарға гүлдер, лимон, шамдар, шарап, фава бұршақтары, арнайы дайындалған торттар, нан, печеньелер (сондай-ақ басқа етсіз тағамдар) және зепполе қойылады. Жозеф ағаш шебер болғандықтан, дәстүр бойынша, нан үгінділерімен жасалған тағамдар ағаш қыртыстарын бейнелейді. Бұл мереке Ораза айында болғандықтан, той дастарқанына дәстүр бойынша ет қойылмайды. Аңыз бойынша, орта ғасырларда Әулие Жозеф Сицилиядағы ашаршылықты басуға көмектескен. Сол кезде қатты құрғақшылық болды, сондықтан халық өздерінің қамқоршысы – әулиеге жаңбыр тілеп дұға етті. Егер Құдай олардың дұғасын Жозефтің араласуы арқылы қабыл етсе, үлкен мереке ұйымдастырып, оған құрмет көрсетуге уәде берді. Жаңбыр жауды, ал Сицилия халқы өздерінің қамқоршысы – әулиеге үлкен дастархан жасайды. Фава бұршағы халықты аштықтан сақтап қалған өнім болды және ол Әулие Жозеф күнінің құрбандық алтары мен дәстүрлерінің маңызды бөлігі болып табылады. Сицилиядағы Липари аралында осы аңыздың басқа да нұсқалары бар. Олар теңізден қайтып келе жатқанда, қайықтарын батып кетуден қорғау үшін Әулие Жозепке дұға етіп, құтқарылғаннан кейін, әулиенің мерекесі күні әр жыл сайын оған құрмет көрсетуге ант берді. Багерияда Әулие Жозефті жылына екі рет тойлайды, екінші рет Багериядан Италияның басқа аймақтарынан немесе шетелден жазғы демалысқа келгендер үшін арналады.

Мальта

Мальтада Әулие Жүсіп мерекесі 19 наурыз күні тойланады, бірақ қажет болған жағдайда ораза және Пасха маусымына сәйкес келуі мүмкін. Бұл күн Мальтада 10-шы ғасырдан бері есте сақталып келеді. Мерекелік шараларға байланысты көптеген кәсіпорындар бұл күні жұмып жабылады. Басты мерекелік шаралар Мальтаның «ескі астанасы» Мдинада, Рабат қаласының шетінде өтеді. Бұл күні үш маңызды оқиға болады. Олардың бірі – Әулие Жүсіптің құрметіне арналған арнайы мисса. Содан кейін көшелерде түрлі-түсті музыкалық топтармен салтанатты шерулер мен түнгі отшашулар өтеді. Басты шеру кешке өтеді, онда Әулие Жүсіптің мүсіні Исаның Киелі Мария шіркеуіне әкелінеді. Бұл мүсін Исаның өмірінде Жүсіптің рөлін көрсететін жоғары шеберлікпен жасалған. Бұл күн Мальтадағы мемлекеттік мерекелердің бірі болып табылады және Jum San Ġużepp деп аталады. Адамдар таңертең миссаға қатысып, түстен кейін пикникке барады. Бұл жазда демалыс күні болатын діни мереке. Алайда, Рабат қаласы дәстүрлі мальталық мерекелерді тойлайды, онда кешке Әулие Жүсіптің мүсінімен шеру ұйымдастырылады. Бұл күні Жейтун қаласы да мереке тойлайды, ол 2013 жылға дейін Жем иж Жейтун (Жейтун күні) деп аталатын Жем иль Кунсил (Жейтун кеңесінің күні) деп белгіленген. Бұл күні Жейтуннан шыққан ең белгілі тұлғаға Жейтун құрметі (Ġieħ iż Żejtun) табыс етіледі. Соңғы жылдары Жейтун шіркеуі бұл мерекелерді Әулие Жүсіптің мүсінімен шеру ұйымдастырып тойлап келеді.

Испания

Испанияда Сент-Жозеф күні – олардың Әкелер күні, ол Эль Диа дель Падре деп аталады. Испанияның кейбір аймақтарында бұл күн Фаллес мерекесі ретінде тойланады. Олар қасиетті Жозефті әкелік үлгінің жарқын бейнесі деп санайды, сондықтан осы екі күнді байланыстырады. Испанияда осы күнді Әкелер күнімен байланыстыратындықтан, балалар әкелеріне таңғы ас дайындап, немесе шағын сыйлықтар тартуды дәстүр санады. Бұл "ет жемейтін мереке", себебі ол Үлкен ораза кезінде өтеді. Бұл күнді бейнелейтін символдарға: ағаш өңдейтін құралдарды ұстаған Иса, нәресте Иса және лилия гүлдерімен әсемделген таяқ жатады. Осы күнді тойлау үшін арнайы шіркеу қызметіне қатысу, түрлі соборларды аралау, Валенсия қаласындағы Фалла фестиваліне қосылу, сондай-ақ қаланың, мұражайлардың және галереялардың көркем суреттерін тамашалау сияқты шаралар бар. Фалла фестивалі 5 күнге созылады және 19 наурызда Сент-Жозефті еске алумен аяқталады.

Польша

Польша киелі Жозефті бейнелеу және құрметтеу үшін әнұрандар жазған. Олардың арасында «Duszo moja», «O Jozefie Ukochany» және «Szczesliwy, Kto Sobie Patrona» сияқты әнұрандар бар. Күндіз ет жеуге бола ма деген мәселеде пікірлер екіұшты, себебі ораза мезгілі болғандықтан, кейбір жерлерде етсіз тағамдар жеу қабылданған.

Филиппин

Филиппинде, әсіресе Ілоило сияқты күріш өсіретін провинцияларда, кейбір отбасылар Киелі Отбасына арнап той жасау рәсімін сақтайды. Әдетте кедейлерден таңдалған қарт адам, жас қыз және кішкентай бала, тиісінше әулие Жүсіптің, Ұлы Мәриямның және Иса Мәсіхтің бейнесі ретінде құрметтеледі. Үшеуі де кейде өздері бейнелейтін санто (дәстүрлі әулие бейнесі) сияқты киінеді, отбасының ең жақсы күміс және фарфор ыдыстарымен жабдықталған үстелге отырып, түрлі тағамдар ұсынылады. Оларды үй иелерінің үлкендері мен маңызды қонақтары қасықпен тамақтандырып, ән шырқайды. Жақын жердегі уақытша құрбандық үстелінде әулие Жүсіпке арналған Новена оқылады. Содан кейін үй иелері мен қатысушылар үш адамға (немесе олар бейнелейтін қасиетті тұлғалардың суреттеріне) құлшылық ете отырып, "Киелі Отбасынан" бата сұрайды. Олар үштіктің қолындағы иконаларды сүю немесе мано жасау арқылы, олардың алдында тізе бүгіп құрмет көрсетеді. Соңында тамақтанған "Киелі Отбасыға" (ақшалай немесе заттай) сыйлықтар беріледі, олар рәсімнен кейін алғыс ретінде бірге бөліседі.

Америка Құрама Штаттары

Нью-Орлеанда, Луизиана штатында, 19-шы ғасырдың соңында сицилиялық иммигранттардың негізгі кіреберіс порты болған қалада, Сент-Джозеф мерекесі қалалық деңгейде тойланады. Сент-Джозефтің мемлекеттік және жеке құрбандық алтарьлары дәстүрлі түрде салынады, әсіресе Лейк-Виста ауданында және оның төңірегінде. Алтарьларға құрмет көрсеткісі келетін кез келген адамға есік ашық. Мереке өткен соң, азық-түлік көбінесе қайырымдылыққа таратылады. Сент-Джозеф пен Нью-Орлеанның итальян халқының құрметіне шерулер ұйымдастырылады, олар Марди Гра мен Сент-Патрик күніндегі көптеген шерулер мен көлік шерулеріне ұқсас. Нью-Орлеандағы дәстүр бойынша, киелі Жүсіптің мүсінін үйдің алдына басы төмен қаратып жерлесе, сол үй тез сатылады деп есептеледі. Жоғарыда аталған дәстүрлерге қоса, Марди Гра үндістерінің кейбір топтары маусымның соңғы процессиясын Сент-Джозеф күніне ең жақын жексенбіде, яғни "Супер жексенбіде" өткізеді, одан кейін костюмдері бөлшектеледі. Сент-Джозеф күні итальяндықтардың үлесі жоғары басқа да американдық қалаларда тойланады, мысалы: Нью-Йорк қаласы, Ютика, Нью-Йорк; Сиракуз, Нью-Йорк; Ниагара шарлауы, Нью-Йорк; Рочестер, Нью-Йорк; Буффало, Нью-Йорк; Хоторн, Нью-Джерси; Хобокен, Нью-Джерси; Джерси-Сити, Нью-Джерси; Канзас-Сити, Миссури; Чикаго, Иллинойс; Глостер, Массачусетс; Хартфорд, Коннектикут; және Провиденс, Род-Айленд. Мереке (Сент-Патрик күнінен кейін өтеді) көбінесе "қызыл кию" арқылы, яғни қызыл киім немесе аксессуарлар кию арқылы көрсетіледі, бұл Сент-Патрик күніндегі жасыл киюге ұқсас. Сент-Джозеф күнінің үстелдерін Рокфорд пен Элмвуд Парк, Иллинойс қалаларында да кездестіруге болады. Польшалық тегі бар американдықтар, әсіресе Орта Батыс және Жаңа Англияда, Жозеф есімді адамдар Сент-Джозеф күнін (Dzien Swietego Jozefa) imieniny ретінде тойлайды. Этностық мақтаныш белгісі ретінде және итальяндық әріптестерімен ынтымақтастықпен, польша католик шіркеулері Сент-Джозеф күні мерекесін, Сент-Джозеф үстелдері немесе Сент-Джозеф алтарьдары деп белгілейді, сондай-ақ Сент-Джозефтің мүсіндері мен қасиетті суреттерін көрсетеді. Бұл күн ораза кезінде болғандықтан, мереке етсіз өтеді. Сент-Джозеф күні – қарлығаштартың қыста оңтүстікке ұшып кеткеннен кейін, дәстүрлі түрде Сан-Хуан Капистрано миссиясына қайта оралатын күн деп есептеледі.

Канада

Қасиетті Жүсіп Канаданың қамқоршы қасиеттісі. Монреальдегі Сент-Жозеф ораториясы Сент-Жүсіп мерекесін тойлау үшін новена және арнайы қасиетті мисса өткізеді. Осы шаралар мыңдаған паломникті базиликаға шақырады.

Англия

Назареттен келген Жүсіп Англия шіркеуінде 19 наурызда тойланады.